Gjatë viteve 1990, provinca e madhe dhe malore e Badakhshanit në Afganistan ishte një bastion i rezistencës kundër sundimit të talibanëve.
Tani, kjo provincë e pasur me burime natyrore po shndërrohet sërish në një problem serioz për grupin islamist, i cili rimori pushtetin në Afganistan pothuajse pesë vjet më parë.
Badakhshani, që kufizohet me Taxhikistanin, Kinën dhe Pakistanin, ka përjetuar një valë sulmesh gjatë javëve të fundit. Ekspertët thonë se grupet e armatosura kundër talibanëve po përfitojnë nga tensionet etnike, mosmarrëveshjet për kontrollin e burimeve natyrore dhe pakënaqësitë lokale ndaj talibanëve.
“Këto sulme mund të shndërrohen në një problem serioz dhe të vazhdueshëm në Badakhshan, por për momentin ato nuk e rrezikojnë pushtetin e talibanëve në nivel kombëtar dhe as nuk tregojnë se provinca mund të humbet së shpejti”, tha Ted Callahan, ish-këshilltar i ushtrisë amerikane në Badakhshan.
“Postblloqe kudo”
Në sulmin më të fundit në provincë, një zyrtar lokal i talibanëve u vra me armë zjarri më 28 korrik. Zabihullah Amiri, drejtues i departamentit provincial të informacionit dhe kulturës, u qëllua për vdekje nga dy persona me motoçikleta në një rrugë kryesore të Badakhshanit, njoftuan talibanët.
Përgjegjësinë për sulmin e mori grupi ekstremist Shteti Islamik – Khorasan (IS-K), i cili konsiderohet kërcënimi më i madh për sundimin e talibanëve që nga viti 2021.
Më 17 korrik, një grup i ri opozitar, Sipahiyan-e Mihan (Ushtarët e Frontit të Atdheut), mori përkohësisht kontrollin e distriktit Yaftal-e Payeen në Badakhshan. Besohet se grupi udhëhiqet nga Qayum Malang, një ish-oficer i ushtrisë afgane.
Dy grupe të tjera opozitare, Fronti Kombëtar i Rezistencës (NRF) dhe Fronti i Lirisë së Afganistanit (AFF), kanë marrë gjithashtu përgjegjësinë për sulme në distriktet Yaftal-e Payeen, Zebak dhe Darayem gjatë muajve të fundit.
Pjesëtarë të forcave të sigurisë së talibanëve patrullojnë, ndërsa një grua afgane e veshur me burkë ecën përgjatë një rruge në tregun e distriktit Baharak, në provincën Badakhshan, më 26 shkurt 2024.
Si përgjigje, talibanët kanë vendosur masa të reja sigurie dhe kanë kryer arrestime, sipas banorëve vendas.
“Pas ngjarjeve të fundit këtu, ndaj njerëzve janë vendosur kufizime të rënda”, tha për Radio Azadi një banor i Yaftal-e Payeen, i cili kërkoi të mbetej anonim për arsye sigurie.
“Në Yaftal kanë mbërritur edhe shumë vëllezër që flasin pashto dhe disa talibanë lokalë, që kishin qenë këtu prej kohësh, janë transferuar në zona të tjera”.
Talibanët, një grup militant kryesisht pashtun i dominuar nga klerikë fetarë, morën pushtetin në Kabul në gusht të vitit 2021, pasi më parë kishin sunduar pjesën më të madhe të Afganistanit nga viti 1996 deri në dhjetor 2001, kur regjimi i tyre u rrëzua pas pushtimit të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara. Që nga rikthimi në pushtet, ata kanë përqendruar autoritetin në duart e tyre dhe kanë lënë jashtë vendimmarrjes shumë grupe etnike, fetare dhe politike të vendit.
Badakhshani është i banuar kryesisht nga taxhikë. Edhe shumë komandantë talibanë në këtë provincë janë etnikisht taxhikë, megjithëse kjo duket se po ndryshon.
“Ka postblloqe dhe kontrolle kudo”, tha banori i Yaftal-e Payeen. “Talibanët kontrollojnë telefonat e njerëzve. Natën patrullojnë vazhdimisht dhe hyjnë nëpër shtëpi për kontrolle pa dhënë asnjë arsye”.
Mosmarrëveshje për burimet natyrore
Badakhshani është i pasur me burime natyrore, përfshirë arin, argjendin dhe gurët gjysmë të çmuar.
Shfrytëzimi i këtyre mineraleve është intensifikuar vitet e fundit, ndërsa qeveria e talibanëve, e cila përballet me mungesë fondesh dhe nuk njihet ndërkombëtarisht, është përpjekur të centralizojë kontrollin mbi të ardhurat nga minierat. Kjo ka nxitur pakënaqësi lokale dhe përplasje mes komandantëve talibanë.
Vendimi i talibanëve në vitin 2022 për të ndaluar kultivimin e opiumit – një burim jetese për shumë fermerë të varfër në vend – ka shkaktuar gjithashtu zemërim.
Në vitin 2024 shpërthyen protesta në Badakhshan kundër zbatimit me forcë të këtij ndalimi. Talibanët i shtypën me dhunë protestat, duke vrarë disa protestues me armë zjarri dhe duke arrestuar dhjetëra banorë.
Që nga rikthimi në pushtet, talibanët kanë margjinalizuar gjithnjë e më shumë edhe pakicën myslimane shiite të Afganistanit, e cila përbën rreth 15 për qind të popullsisë. Badakhshani është gjithashtu shtëpi e një komuniteti të konsiderueshëm të shiitëve ismailitë.
“Fushatat për çrrënjosjen e hashashit, mosmarrëveshjet për kontrollin e minierave të arit dhe lapis lazulit, kufizimet ndaj komuniteteve ismailite dhe përçarjet brenda vetë talibanëve – mes pashtunëve dhe taxhikëve – kanë krijuar pakënaqësi të thellë. Grupet opozitare kanë ditur ta shfrytëzojnë këtë situatë”, tha Callahan.
Burra afganë ecin me bagëtinë e tyre përgjatë një rruge në periferi të distriktit Fayzabad, në provincën Badakhshan, më 26 nëntor 2024.
“Një kryengritje që vazhdon”
Disa grupe të vogla të armatosura kanë zhvilluar një kryengritje me intensitet të ulët kundër talibanëve, duke kryer herë pas here sulme të shpejta dhe atentate ndaj zyrtarëve talibanë.
Ekspertët thonë se këto grupe ende nuk kanë dëshmuar se mund të rekrutojnë luftëtarë në shkallë të gjerë, të mbajnë linja të qëndrueshme furnizimi, të bashkojnë frontet e ndryshme apo të administrojnë territoret që arrijnë të marrin nën kontroll. Ndërkohë, talibanët vazhdojnë të kenë epërsi në numrin e forcave, transport, inteligjencë dhe armatim të rëndë.
“Për këtë arsye, skenari më i mundshëm është një kryengritje e kufizuar, por e vazhdueshme”, tha Callahan.
Sami Yousafzai, analist afgan me bazë në Londër, tha se “grupet kundër talibanëve nuk kanë fuqinë për të pushtuar dhe mbajtur territore”.
Megjithatë, sipas tij, shtimi i sulmeve në Badakhshan ka arritur t’i japë një goditje “imazhit të pathyeshmërisë” që talibanët janë përpjekur të krijojnë.
