Fjalori Cambridge English Dictionary jep dy përkufizime për termin “rastësi”: i pari është “rast ose fat”, ndërsa i dyti është “një rast kur dy ose më shumë gjëra të ngjashme ndodhin në të njëjtën kohë, veçanërisht në një mënyrë të pamundur dhe befasuese”.
Të dyja këto kuptime janë shfaqur shumë herë gjatë historisë, e cila jo gjithmonë është zhvilluar sipas vendimeve të planifikuara me vetëdije. Shpesh, një ngjarje e rastësishme, një gabim i vogël apo një përkim i pazakontë ka përfunduar duke ndikuar në atë që ndodhi më pas. Më poshtë janë disa nga rastësitë më të jashtëzakonshme që, pa u planifikuar, ndihmuan në ndryshimin e rrjedhës së historisë.
Zbulimi i Gurit të Rozetës
Guri i Rozetës është një pllakë e lashtë egjiptiane, mbi 2000 vjeçare, e krijuar për të nderuar kurorëzimin e mbretit Ptolemeu V. Në gur është gdhendur dekreti i mbretit në tri gjuhë të ndryshme, njëra prej të cilave është shkrimi me hieroglife egjiptiane.
Interesi për Egjiptin e lashtë u ringjall gjatë Rilindjes, duke sjellë edhe një interes të ri për hieroglifet. Por, pa një mënyrë për t’i përkthyer ato, dukej se ky shkrim mund të mbetej përgjithmonë i padeshifrueshëm. Gjithçka ndryshoi me rizbulimin e Gurit të Rozetës: fakti që hieroglifet shoqëroheshin nga tekste në gjuhë të tjera u dha gjuhëtarëve mundësinë të nisnin zbërthimin e tyre duke i krahasuar tekstet.
Ajo që është edhe më e jashtëzakonshme është se guri nuk u gjet gjatë një kërkimi arkeologjik, por krejt rastësisht. Deri në vitin 1799, trupat e Napoleonit kishin pushtuar Egjiptin dhe në korrik nisën të ndërtonin fortifikime pranë qytetit Rashid, i njohur edhe si Rozeta, si pjesë e fushatës së tyre. Pikërisht gjatë këtyre punimeve besohet se u gjet guri. Objekti që më në fund hapi rrugën për përkthimin e këtij sistemi të lashtë shkrimi ishte, pra, rezultat i një zbulimi krejt të rastësishëm.
Shoferi i arkidukës Franc Ferdinand mori kthesën e gabuar
Një nga rastësitë më famëkeqe që ndryshuan historinë lidhet me udhëtimin e 28 qershorit 1914, kur shoferi i arkidukës austriak Franc Ferdinandi po e transportonte atë gjatë vizitës në Sarajevë. Vrasja e arkidukës atë ditë u bë një nga shkëndijat që çuan në Luftën e Parë Botërore.
Gjatë vizitës, Franc Ferdinandi kishte shpëtuar më herët po atë ditë nga një atentat, por kishte vendosur të vazhdonte detyrat e tij. Ai dhe gruaja e tij kishin planifikuar gjithashtu të vizitonin një spital. Megjithatë, gjatë udhëtimit, shoferi mori një kthesë të gabuar dhe makina përfundoi në një rrugë ku, rastësisht, një student me emrin Gavrilo Princip ndodhej ulur në një kafene aty pranë.
Principi shfrytëzoi këtë takim të rastësishëm dhe vrau çiftin, duke çuar përfundimisht në shpërthimin e luftës. Sikur shoferi të mos kishte marrë rrugën e gabuar, atentati nuk do të kishte ndodhur dhe ngjarjet e mëvonshme mund të kishin marrë një drejtim krejt tjetër.
Zbulimi i rastësishëm i penicilinës
Një nga substancat më të rëndësishme në historinë e mjekësisë u zbulua krejt rastësisht. Zbulimi i penicilinës revolucionarizoi trajtimin e infeksioneve, shumë prej të cilave deri atëherë ishin vdekjeprurëse, dhe konsiderohet një nga përparimet më të rëndësishme në trajtimin e sëmundjeve dhe plagëve.
Por është e jashtëzakonshme të mësosh se sa shumë ngjarje të rastësishme çuan drejt këtij zbulimi. Merita për këtë përparim i është dhënë shkencëtarit Aleksandër Fleming, i cili bëri një vëzhgim të rëndësishëm pasi u kthye në laborator pas pushimeve.
Në mungesë të tij, Fleming vuri re se njëra prej kapsulave Petri ishte ndotur nga një myk i ardhur rastësisht. Por, pasi e shqyrtoi më nga afër, kuptoi se myku kishte penguar gjithashtu rritjen e baktereve përreth. Ky ishte fillimi i një procesi që do të çonte në zhvillimin e antibiotikëve jetëshpëtues, të cilët do të ndryshonin jetën e miliona njerëzve në mbarë botën.
Gabimi që çoi në rënien e papritur të Murit të Berlinit
Rënia e Murit të Berlinit, i cili për një kohë të gjatë kishte ndarë qytetin mes Gjermanisë Lindore dhe asaj Perëndimore, u përshpejtua krejt rastësisht nga një gabim i bërë nga një zëdhënës i Gjermanisë Lindore gjatë një informimi për mediat.
Gjatë një konference të drejtpërdrejtë për shtyp, Gynter Shabovski njoftoi gabimisht se të gjitha kufizimet e udhëtimit për qytetarët që lëviznin mes pjesës lindore dhe asaj perëndimore të qytetit do të hiqeshin menjëherë. Në të vërtetë, udhëzimi zyrtar parashikonte që ndryshimi të hynte në fuqi vetëm të nesërmen dhe jo të zbatohej menjëherë.
Njoftimi bëri që mijëra qytetarë nga Gjermania Lindore dhe Perëndimore të vërshonin drejt pikave të kalimit kufitar. Presioni i madh i detyroi autoritetet të hapnin kufirin po atë natë. Sikur të mos ishte bërë ai gabim i rastësishëm, ndryshimet mund të kishin marrë shumë më tepër kohë.
