Ballina Kulturë 9 nëndetëset e hershme novatore

9 nëndetëset e hershme novatore

37
0

1. Drebbel (1620–1624)

ImageMatematikani britanik William Bourne hartoi planet e para për një nëndetëse rreth vitit 1578, por prototipi i parë funksional u krijua nga shpikësi holandez Cornelius Drebbel, i cili shërbente për mbretin James I. Varka e tij me rrema, e mbuluar me lëkurë të lyer me yndyrë, u zhyt rreth 4,5 metra nën lumin Tamiz rreth vitit 1620, ndërsa e panë mbreti dhe mijëra londinezë. Nuk kanë mbijetuar vizatime teknike, ndaj historianët vetëm mund të hamendësojnë nëse ajo zhytej përmes rezervuarëve të balastit apo një sistemi peshash.

2. Turtle (1775)

ImageI diplomuari i Yale-it, David Bushnell, e ndërtoi këtë nëndetëse prej druri për një person gjatë Revolucionit Amerikan. Ajo vihej në lëvizje me një manivelë dore dhe pedale këmbësh. Me 7 shtator 1776, ushtari Ezra Lee e drejtoi atë nën anijen luftarake britanike HMS Eagle në portin e Nju Jorkut, sulmi i parë në histori me një nëndetëse. Lee nuk arriti ta lidhte eksplozivin me anijen dhe e shpërtheu në ujë të hapur, por George Washington gjithsesi e vlerësoi shpikjen si “një përpjekje gjeniale”.

3. Nautilus (1800)

Shpikësi amerikan Robert Fultone projektoi këtë mjet tërësisht prej metali për qeverinë franceze, që shpesh konsiderohet nëndetësja e parë moderne. Trupi i saj në formë cigareje, 6,4 metra i gjatë, kishte një kullë bakri, një helikë me katër fletë, një velë të palosshme për lundrim në sipërfaqe dhe bombola me ajër të kompresuar për ekuipazhin. Pavarësisht zhytjeve të suksesshme në prova, as marina franceze dhe as ajo angleze nuk treguan interes dhe nëndetësja u çmontua për pjesë.

4. SeaDevil (1855)

ImagePasi për pak u mbyt gjatë një demonstrimi të dështuar në vitin 1850, shpikësi bavarez WilhelmBauer siguroi financim nga Rusia për të ndërtuar këtë mjet 16 metra të gjatë në Shën Petersburg. Ai mbante 12 anëtarë ekuipazhi, kishte disa rezervuarë balasti dhe vihej në lëvizje nga një mekanizëm i brendshëm me pedale. Pas 130 zhytjeve të suksesshme, momenti i tij më i paharrueshëm ndodhi gjatë kurorëzimit të carit Aleksandër II, nëndetësja u zhyt me një bandë muzikore në bord dhe dëshmitarët dëgjuan himnin kombëtar rus që vinte nga poshtë valëve.

5. CSS H.L. Hunley (1863)

ImageE ndërtuar nga një kazan hekuri i ricikluar i një motori me avull për të thyer bllokadën detare të Unionit gjatë Luftës Civile Amerikane, Hunley mori nofkën “arkivoli lëvizës” pasi u fundos dy herë gjatë provave dhe shkaktoi vdekjen e 13 burrave. Me 17 shkurt 1864, ajo u bë nëndetësja e parë në histori që fundosi një anije armike, duke goditur USS Housatonic në portin e Charlestonit me silurin e saj të montuar në një shtizë. Housatonic u fundos brenda pak minutash, por edhe Hunley u fundos, duke marrë me vete të gjithë ekuipazhin.

6. Le Plongeur (1864)

E projektuar nga oficerët e marinës franceze Simeon Bourgeois dhe Charles Brun, kjo nëndetëse 43 metra e gjatë ishte ndër të parat që përdori fuqi mekanike, një motor me piston që punonte me ajër të kompresuar, në vend të forcës njerëzore. Ajri përdorej gjithashtu për të furnizuar ekuipazhin me oksigjen dhe për të zbrazur rezervuarët e balastit. Pavarësisht disa zhytjeve të suksesshme, dizajni i paqëndrueshëm dhe furnizimi i kufizuar me ajër çuan në nxjerrjen e saj nga përdorimi në vitin 1872.

7. Ictineo II (1865)

Shpikësi spanjoll Narcís Monturiole ndërtoi këtë mjet novator 14 metra të gjatë pasi pa një zhytës koralesh të mbytej në vitin 1857. Shpesh konsiderohet nëndetësja e parë në botë e pajisur me motor. Ajo përdorte një motor avullor anaerob që prodhonte njëkohësisht nxehtësi dhe oksigjen përmes një reaksioni kimik. Katër rezervuarë balasti dhe një trup i dyfishtë i jepnin një qëndrueshmëri të jashtëzakonshme. Një zhytje e suksesshme në vitin 1867 dëshmoi se koncepti funksiononte, por mungesa e fondeve detyroi shitjen e saj për skrap.

8. Argonaut (1897)

ImageInxhinieri amerikan Simon Lake e ndërtoi këtë nëndetëse 11 metra të gjatë me motor benzine dhe rrota, që mundësonin lëvizjen përgjatë shtratit të detit. Në vitin 1898, ai e drejtoi atë nga Norfolk, Virxhinia, drejt Nju Xhersit, udhëtimi i parë i një nëndetëseje në oqean të hapur, duke marrë një letër urimi nga Jules Verne. Lake vazhdoi të zhvillonte dhjetëra nëndetëse për Marinën e SHBA-së dhe mori më shumë se 200 patenta.

9. USS Holland (1898)

Me 12 tetor 1900, USS Holland u bë nëndetësja e parë e vënë zyrtarisht në shërbim nga Marina e SHBA-së. E ndërtuar nga inxhinieri me origjinë irlandeze John Philip Holland, kjo nëndetëse 16,5 metra e gjatë përdorte një motor benzine në sipërfaqe dhe një motor elektrik nën ujë. Ajo ishte e armatosur me një tub silurësh dhe një top pneumatik. Shërbeu si mjet trajnimi dhe përgatiti brezin e parë të marinarëve amerikanëtë nëndetëseve përpara se të nxirrej nga shërbimi në vitin 1905.