Protestat e quajtura “Revolucioni Flamingo”, të nisura fillimisht pas zhvillimit të një resorti luksoz të lidhur me Ivanka Trump dhe Jared Kushner, po zhvillohen çdo ditë në kryeqytetin shqiptar prej më shumë se tre muajsh. Protestuesit kërkojnë ndryshime në ligjin që lejon zhvillimet në toka të mbrojtura, si dhe dorëheqjen e kryeministrit të vendit.
TIRANË- Ligjvënës europianë po kërkojnë një hetim ndaj kompanisë Meta, pas pezullimit masiv të llogarive që publikonin materiale lidhur me protestat kundër qeverisë në Shqipëri, në atë që vëzhguesit e konsiderojnë si një sulm të koordinuar përmes raportimeve masive.
“Ajo që ndodhi në Shqipëri është e barasvlershme me censurën”, tha eurodeputetja Alexandra Geese në një deklaratë.
Ajo është një nga më shumë se 30 anëtarët e Parlamentit Europian që kanë firmosur një letër drejtuar Komisionit Europian, duke kërkuar hetim për të përcaktuar nëse veprimet e Metës ishin në përputhje me Aktin e Shërbimeve Digjitale të BE-së (Digital Services Act).
“Përkufizimi që Mark Zuckerberg i bën ‘lirisë së fjalës’ duket se përfshin vetëm opinionet që përputhen me agjendën politike të administratës Trump. Pikërisht për këtë arsye kemi rregulla europiane”, shtoi ajo.
Protestat e quajtura “Revolucioni Flamingo”, të nisura fillimisht pas zhvillimit të një resorti luksoz të lidhur me Ivanka Trump dhe Jared Kushner, po zhvillohen çdo ditë në kryeqytetin shqiptar prej më shumë se tre muajsh. Protestuesit kërkojnë ndryshime në ligjin që lejon zhvillimet në toka të mbrojtura, si dhe dorëheqjen e kryeministrit të vendit.
Pezullimet e llogarive në platformat e Metës duket se në pothuajse të gjitha rastet kanë ardhur si pasojë e ankesave për shkelje të të drejtave të autorit dhe, sipas raportimeve, kanë nisur në fund të gushtit. Një grup organizatash joqeveritare që po heton pezullimet e llogarive nga Meta i tha WIRED se ka prova që tregojnë fuqishëm për një aktivitet të koordinuar që ka çuar në këto ankesa.
“Ajo që e dalloi shpejt këtë situatë nga moderimi i zakonshëm i përmbajtjes ishte përqendrimi i rasteve te e njëjta lëvizje politike dhe qytetare”, tha Martha Dimitratou, themeluese e Repro Uncensored, një organizatë jofitimprurëse që monitoron censurën digjitale.
Në të paktën një rast, ankesa u gjurmua deri te një person që pretendoi se ishte paguar për ta bërë atë. Dimitratou tha për WIRED se organizata ka verifikuar rreth 100 raste të kufizimit të llogarive të lidhura me protestat.
“Ne vazhdojmë të marrim raportime të tjera dhe, bazuar në volumin dhe modelet që po shohim, vlerësojmë se numri real mund të jetë disa qindra. Ne identifikuam gjithashtu se disa postime në një llogari merrnin ankesa për të drejtat e autorit, shpesh pesë deri në 10 ankesa brenda një periudhe relativisht të shkurtër, të ndjekura nga masa gjithnjë e më të ashpra dhe, në disa raste, nga çaktivizimi i të gjithë llogarisë. Së bashku, pretendimet për raportime me pagesë, përsëritja e ankesave për të drejtat e autorit e ndjekur nga masa ndaj llogarive, përqendrimi i objektivave te e njëjta lëvizje dhe targetimi i përsëritur i llogarive zëvendësuese tregojnë fuqishëm për një aktivitet të koordinuar”, tha ajo.
Repro Uncensored zbuloi se pothuajse të gjitha llogaritë e prekura duket se ishin targetuar me raportime për shkelje të të drejtave të autorit. Në të paktën 70 raste, grupi konfirmoi fshirjen e postimeve dhe videove që lidhen me protestat, kufizimin e llogarive dhe humbjen e disa funksioneve të bashkëpunimit.
“Në tërësi, llogaritë e targetuara arrijnë te miliona njerëz, që do të thotë se kur ato kufizohen ose hiqen, miliona persona mund të humbasin aksesin në lajme, informacion politik, dokumentimin e protestave dhe zërat qytetarë tek të cilët mbështeten”, tha Dimitratou.
Një protestues i tha WIRED se personi që kishte raportuar llogarinë e tij i kishte thënë se ishte paguar për të kryer sulmin. Më 20 gusht, Arjan Koçi nisi të merrte një numër të madh emailesh nga Meta.
“Dikush pretendonte se unë kisha marrë punën e tij dhe e kisha publikuar si timen. Por ishte videoja ime, zëri im, imazhi im”, tha Koçi, një shtetas britaniko-shqiptar që prej qershorit kishte dokumentuar protestat në llogarinë e tij në Instagram.
Pamjet ajrore të filmuara me dron nga Koçi tregonin përmasat e mëdha të protestave në Tiranë dhe morën miliona shikime në platforma të ndryshme.
“Nëse merr shumë nga këto raportime, Meta do ta kufizojë llogarinë tuaj”, tha ai për WIRED.
Sipas tij, në të njëjtën periudhë, edhe disa protestues të tjerë po përballeshin me raportime të ngjashme ndaj llogarive të tyre.
“Ishte rreth orës 1 të mëngjesit dhe di të paktën 20 llogari që u mbyllën në të njëjtën kohë. Kjo taktikë e raportimeve masive për shkelje të të drejtave të autorit, e njohur zakonisht si ‘brigading’, është një abuzim me sistemet që Meta ka vendosur për t’u dhënë mundësi njerëzve të raportojnë përmbajtje realisht problematike, abuzive, të rrezikshme ose të paligjshme në platformat e saj. Madje kemi parë që një lloj i tillë sulmi të koordinuar të ndodhë në shkallë të gjerë në kontekstin e një lufte ose konflikti. Sigurisht, kjo është një taktikë që e kemi parë të përdoret, për shembull, nga ushtria e Mianmarit, për të goditur njerëzit që kritikonin mënyrën se si qeveria po sillej”, tha Kian Vesteinsson, zëvendësdrejtor për politikat teknologjike dhe kërkimin mbi të drejtat digjitale në Freedom House.
Pesë nga raportimet e bëra ndaj përmbajtjes së Koçit vinin nga i njëjti burim dhe nga e njëjta adresë emaili. Ai vendosi të kontaktonte personin që kishte bërë ankesat.
“I thashë: ‘Ke bërë një gabim; po pretendon se puna ime është e jotja. Pse po e bën këtë?’” Për habinë e tij, Koçi mori një përgjigje. “Ai më kërkoi kontaktin dhe më shkroi më pas”, tha ai.
Personi i tha Koçit se ishte paguar me 1,800 dollarë për të raportuar këto llogari dhe se do t’i tërhiqte ankesat nëse Koçi do t’i paguante.
“Ai tha se do të pranonte edhe pagesë në kriptomonedha.” Kur Koçi refuzoi, personi i dha një këshillë: “Nëse dëshiron ta mbash llogarinë tënde të sigurt, çaktivizoje për një javë.”
Përpjekjet e mëtejshme për të kontaktuar personin e dyshuar për sulmin nuk morën përgjigje. Ai nuk iu përgjigj as përpjekjeve të WIRED për ta kontaktuar.
“Kërkimi ynë ka treguar se ankesat për të drejtat e autorit mund të shkaktojnë masa ndëshkuese më lehtësisht sesa shumë forma të tjera raportimi”, tha Dimitratou, duke shtuar se shpesh disa ankesa drejtohen qëllimisht ndaj së njëjtës llogari, duke e bërë atë të cenueshme ndaj pezullimeve automatike.
“Dobësia themelore është se një aktor keqdashës nuk ka nevojë të hakojë një llogari apo ta pengojë drejtpërdrejt dikë të publikojë. Ai mund të keqpërdorë infrastrukturën e vetë platformës për zbatimin e rregullave, duke pretenduar në mënyrë të rreme pronësinë mbi materialet dhe duke bërë raportime të përsëritura”, tha Dimitratou.
Vesteinsson tha për WIRED se ekziston edhe një tjetër dobësi, pasi platformat me bazë në SHBA ndjekin ligjin amerikan për të drejtat e autorit. Konkretisht, kuadrin e përcaktuar nga DMCA, Ligji për të Drejtat e Autorit të Mijëvjeçarit Digjital. DMCA përmban një dispozitë për njoftimin dhe heqjen e përmbajtjes, e cila tenton të favorizojë zbatimin e tepërt të rregullave. Një zëdhënës i Metës i tha WIRED se llogaritë ishin hequr gabimisht dhe tashmë janë rikthyer, pa komentuar mbi hetimin.
“Na vjen keq për shqetësimin e shkaktuar. Ne kemi një proces apelimi që njerëzit mund ta përdorin kur mendojnë se kemi bërë një gabim, në mënyrë që të rikthejmë përmbajtjen nëse përcaktojmë se ajo nuk shkel rregullat”, tha zëdhënësi.
Burimi i sulmeve mbetet i paqartë. Koçi dhe persona të tjerë kanë akuzuar qeverinë shqiptare se qëndron pas këtyre sulmeve.
“Ata duan ta mbyllin protestën sepse kjo protestë është një nga protestat më të mëdha në 35 vjet”, tha ai.
Nga ana tjetër, kryeministri shqiptar Edi Rama i ka mohuar akuzat.
“Nuk kemi absolutisht asnjë lidhje me asnjë llogari në rrjetet sociale që është çaktivizuar ose kufizuar, dhe as nuk zotërojmë kapacitetin teknik për të kryer një operacion të tillë. Turp për gjithë këtë tufë dështakësh që përhapin marrëzi të tilla”, shkroi ai në X.
Edhe pse llogaria e Koçit është rikthyer tashmë, ai tha se ende beson se ndaj tij vijon të zbatohet një “shadow ban”, pra kufizim i padukshëm i shtrirjes së përmbajtjes. Zëdhënësi i Komisionit Europian, Thomas Regnier, konfirmoi gjatë një konference për shtyp se Komisioni po heton tashmë Metën lidhur me shqetësimet për “shadow banning” të zërave politikë dhe tha se akuzat e fundit nuk janë aspak surprizë. Komisioni konfirmoi se hetimi është në vijim dhe theksoi rolin e Aktit të Shërbimeve Digjitale (Digital Services Act), i cili u jep përdoruesve mundësinë të kundërshtojnë vendimet e pajustifikuara për moderimin e përmbajtjes.
