Kafsha, tani pothuajse e verbër për shkak të kataraktit, i ka rezistuar shkatërrimit të kohës për gati dy shekuj. Në moshën mbresëlënëse prej 194 vitesh, Jonathan është më shumë se dy herë më i vjetër nga sa do të pritej normalisht për një breshkë gjigante të Seychelles. Kjo e bën atë kafshën më të vjetër tokësore të njohur në Tokë.
Për të zbuluar sekretin e jetëgjatësisë së Jonathanit, një ekip amerikan krahasoi gjenet e tij me ato të breshkave të tjera. Në fakt, gjenetistët dhe shkencëtarët e kompjuterave Angela Jones, Daniel P. Schmitt dhe Benjamin Vaisvi, të cilët drejtuan grupin kërkimor, zbuluan variante të veçanta gjenesh tek kafsha. Këto mund të jenë pjesërisht përgjegjëse për jetëgjatësinë jashtëzakonisht të gjatë të breshkës dhe të kontribuojnë në plakjen e shëndetshme.
Çfarë është saktësisht plakja?
Trupi ynë mund të imagjinohet më së miri si një makinë komplekse. Ai përmban termocentrale, qendra të dhënash dhe komponentë përgjegjës për lëvizjen. Megjithatë, ashtu si një makinë, trupi ynë ka nevojë për riparime të rregullta për të mirëmbajtur të gjitha funksionet e tij.
Por edhe riparimi më efikas nuk mund të parandalojë konsumimin me kalimin e kohës. Materialet bëhen të brishta, një vidë mund të zëvendësohet me një të gabuar. Kjo është pikërisht ajo që ndodh në trupin tonë ndërsa plakemi: gabime të vogla në ADN-në tonë grumbullohen gjatë gjithë jetës sonë.
Edhe vetë ADN-ja konsumohet me kalimin e kohës: Kur një qelizë dyfishon gjenomin e saj para ndarjes qelizore, ajo humbet njëkohësisht një pjesë të vogël të të ashtuquajturave telomere. Këto janë kapele mbrojtëse në skajet e kromozomeve. Nëse mungon shumë, qeliza nuk është më e aftë të ndahet – ajo vdes.
Sekreti i Jonathanit
Studiuesit arsyetuan se nëse një trup ka sisteme riparimi veçanërisht të mira, kjo mund të ngadalësojë plakjen. Për studimin, të botuar në revistën Science Advances, u mor një mostër nga goja e kafshës. Ashtu si qelizat e gjakut, qelizat e mukozës sigurojnë material gjenetik pa dëmtuar breshkën.
Në fakt, ekzaminimi zbuloi disa karakteristika të pazakonta: Për shembull, kafsha kishte një numër në rritje të gjeneve përgjegjëse, ndër të tjera, për riparimin e ADN-së. Këto gjene ndihmojnë gjithashtu në shtypjen e qelizave tumorale dhe zgjasin jetëgjatësinë e qelizave duke zëvendësuar seksionet e humbura pas ndarjes qelizore.
Ndryshime të ngjashme janë vërejtur në studime të mëparshme të kafshëve të tjera me jetëgjatësi të gjatë. Këto përfshijnë, për shembull, miun e zhveshur urith, peshkaqenin e Groenlandës dhe lakuriqin e natës me veshë si miu.
Metilimi: I vogël por i fuqishëm
Ky fakt ishte gjithashtu i habitshëm: gjenomi i Jonathanit duket se ka mbetur i ri. Në disa seksione, ai i ngjante më shumë atij të breshkave gjigante të reja të Seychelles sesa atij të homologëve të tij më të vjetër. Ky informacion jepet nga të ashtuquajturat grupe metil. Një grup metil është një njësi shumë e vogël funksionale, e përbërë nga vetëm katër atome: një karbon dhe tre atome hidrogjeni. Në trup, megjithatë, janë këto njësi që mund të aktivizojnë dhe çaktivizojnë gjenet tona, varësisht nëse ato janë të nevojshme apo jo.
Seksionet specifike në gjenom – të ashtuquajturit promotorë – së bashku me grupet metil, veprojnë si çelësa ndezës dhe fikës të ADN-së. Sa më “kaotik” të jetë metilimi i këtyre pozicioneve, aq më pak efektivisht mund të funksionojnë gjenet, sugjerojnë autorët.
Megjithatë, dyshohet se pikërisht këto gjene janë të përfshira në furnizimin e trupit me energji dhe në mbajtjen e tij në funksion. Pa energji, proceset e riparimit bëhen më pak efikase. Metilimi gjithashtu bëhet gjithnjë e më kaotik – mund të lindë një rreth vicioz.
Asnjë gjen i jetëgjatësisë
Studimi amerikan tregon se nuk ka një gjen të vetëm të jetëgjatësisë. Përkundrazi, plakja është një ndërveprim i faktorëve të ndryshëm në trupin tonë. Kjo përfshin jo vetëm gjenet që kemi, por edhe mënyrën se si këto ndryshojnë gjatë jetës sonë.
Dhe: Ndërsa Jonathan është kafsha tokësore më e vjetër në botë, pikërisht këtu qëndron një kufizim i studimit: nuk ka një pikë të saktë krahasimi. Edhe pse jetëgjatësia e tij është e jashtëzakonshme, kjo nuk do të thotë automatikisht se rezultatet mund të zbatohen drejtpërdrejt te breshkat e tjera apo edhe te njerëzit.
Megjithatë, të dhënat e Jonathanit japin një kontribut të vlefshëm. Rezultatet mund të japin të dhëna se ku duhet të shqyrtojmë më nga afër tek njerëzit, me shpresën se do t’i afrohemi një hap më shumë zgjidhjes së enigmës se si mund të arrihet plakja e shëndetshme.
