Kur diçka na frikëson, trupi reagon para se të kemi kohë të mendojmë. Amigdala sinjalizon rrezikun dhe aktivizon sistemin nervor simpatik. Adrenalina rrit rrahjet e zemrës, tensionin e gjakut dhe ritmin e frymëmarrjes. Sipas Harvard Health, kjo ndodh edhe përpara se truri të përpunojë plotësisht atë që po shohim.
Ky reagim shpjegon pse gulçojmë ose ngrijmë nga frika. Bërtitja, ndërkaq, është mënyra për t’ua përcjellë rrezikun të tjerëve. Shumica e studimeve për të kuptuar britmat përqendrohen te ndikimi që ato kanë tek njerëzit që i dëgjojnë.
Shkenca e britmave
Britma nuk është thjesht një tingull i lartë dhe me frekuencë të lartë. Studiuesit David Poeppel nga Universiteti i Nju-Jorkut dhe Luc Arnal nga Universiteti i Gjenevës analizuan britma nga filma, video në internet dhe vullnetarë.
Studimi i tyre, i botuar në Current Biology, zbuloi se tipari kryesor i britmave është një cilësi akustike e quajtur “ashpërsi”, e krijuar nga luhatje të shpejta të intensitetit të tingullit.
Ndërsa të folurit normal ka luhatje më të ngadalta, britmat ndryshojnë shumë më shpejt, rreth 30 deri në 150 herë në sekondë. Kjo frekuencë është pothuajse e pazakontë në komunikimin e përditshëm.
Pikërisht kjo i bën britmat të dallueshme nga biseda normale dhe ndihmon që të mos ngatërrohen me të.
Dëgjuesit i vlerësuan britmat më të ashpra si më të frikshme dhe reaguan më shpejt ndaj tyre. Ata gjithashtu përcaktuan më saktë nëse tingulli vinte nga e majta apo e djathta.
Kur studiuesit e hoqën këtë karakteristikë nga britmat, ato u dukën më pak të frikshme. Kur ia shtuan një tingulli neutral, ai u bë më shqetësues.
Skanimet e trurit treguan se amigdala reagon më fort ndaj tingujve të pakëndshëm, veçanërisht ndaj luhatjeve të shpejta që gjenden te britmat.
Britmat dhe alarmet
Britmat nuk janë të vetmet tinguj që përdorin këtë karakteristikë. Edhe alarmet e makinave dhe të shtëpive aktivizojnë të njëjtën zonë akustike.
Studiuesit sugjerojnë se shtimi i kësaj cilësie në alarmet e sigurisë mund t’i bëjë ato më të dallueshme dhe të përshpejtojë reagimin e njerëzve.
Kuptimet e ndryshme të britmave
Te kafshët, britmat lidhen kryesisht me përleshjet ose praninë e grabitqarëve. Ato mund të shërbejnë për të thirrur ndihmë nga anëtarët e tjerë të grupit.
Te njerëzit, britmat kanë shumë më tepër kuptime. Në një studim të vitit 2021, vullnetarët prodhuan britma të frikës, zemërimit, dhimbjes, trishtimit, kënaqësisë dhe gëzimit.
Studiuesit zbuluan se dëgjuesit i dallonin më ngadalë dhe më pak saktë britmat alarmuese. Britmat pozitive, përkundrazi, shkaktuan reagime më të shpejta dhe aktivitet më të madh në amigdala.
Kjo sugjeron se britmat nuk shërbejnë vetëm për të sinjalizuar rrezikun. Njerëzit mund të bërtasin edhe për të shprehur gëzim ose kënaqësi të madhe.
Megjithatë, dëgjuesit shpesh i ngatërrojnë emocionet. Një studim tjetër zbuloi se britmat në situata të lumtura vlerësoheshin më shpesh si shprehje frike.
Studiuesit ende nuk e kanë matur plotësisht se çfarë ndodh në trurin e një personi në çastin kur frika e shtyn të bërtasë. Por për ndikimin te të tjerët, përfundimi është i qartë: britmat funksionojnë.
