Ballina Kuriozitete Super El Niño i viteve 1870 që shkaktoi miliona viktima

Super El Niño i viteve 1870 që shkaktoi miliona viktima

36
0

Gjithçka nisi me dështimin e sezonit të musoneve në Indi, gjatë dimrit të viteve 1875-1876. As verën pasuese nuk erdhën reshjet. Të mbjellat u thanë, toka u ça nga thatësira dhe rezervat e drithërave u pakësuan. Kështu filloi Uria e Madhe, një katastrofë mjedisore dhe politike që zgjati disa vite dhe shkaktoi miliona viktima.

Por fatkeqësia nuk u kufizua vetëm në Indi. Kina veriore u godit nga thatësira më e rëndë në 300 vjet, ndërsa Brazili përjetoi një periudhë pa reshje, me temperatura rekord. Kur kriza përfundoi, uritë e viteve 1876-1878 kishin marrë rreth 50 milionë jetë në mbarë botën, afërsisht 3 për qind të popullsisë globale.

Në atë kohë, shkencëtarët nuk kishin një shpjegim për këto fenomene ekstreme. Sot, studiuesit e klimës e lidhin katastrofën me një fenomen jashtëzakonisht të fuqishëm të njohur si Super El Niño, një nga episodet më intensive të regjistruara ndonjëherë.

Zakonisht, El Niño shfaqet çdo dy deri në shtatë vjet. Në kushte normale, alizetë mbi Oqeanin Paqësor shtyjnë ujërat e ngrohta drejt Azisë Juglindore, duke favorizuar reshjet dhe musonet. Ndërkohë, pranë brigjeve perëndimore të Amerikës së Jugut mbizotërojnë ujërat më të ftohta dhe kushtet më të thata.

Gjatë El Niños, ky model ndryshon. Ujërat sipërfaqësore ngrohen në pjesën qendrore dhe lindore të Paqësorit, ndërsa Paqësori perëndimor ftohet. Si pasojë, disa rajone të Azisë përballen me thatësira, kurse pjesë të Amerikës me reshje më të shumta.

El Niño i viteve 1876-1878 ishte veçanërisht ekstrem. Disa rindërtime klimatike sugjerojnë se temperaturat e sipërfaqes së Paqësorit u rritën me më shumë se 3 gradë Celsius mbi normalen. Ndryshe nga episodet që zgjasin zakonisht nëntë deri në 12 muaj, ky u shoqërua edhe me anomali të tjera atmosferike në Oqeanin Indian dhe Atlantikun e Veriut, duke zgjatur efektet shkatërruese për tre vjet.

Në Indi, pas disa vitesh me musonë të dobët, reshjet e dimrit 1875-1876 ishin ndër më të ulëtat e regjistruara. Në vitin 1877, musoni i verës ishte më i thati i dokumentuar deri atëherë.

Sipas historianit Mike Davis, në librin Late Victorian Holocausts, uria e viteve 1876-1878 shkaktoi nga 12,2 deri në 29,3 milionë viktima në Indi.

Në Kinën veriore, thatësira dhe dështimet e njëpasnjëshme të të korrave shkaktuan Urinë Dingwu. Ndihmat mbërritën me vonesë në shumë zona, veçanërisht në provincën malore Shanxi. Familjet e dëshpëruara u detyruan të hanin edhe materialet bimore me të cilat ndërtonin shtëpitë. Në të gjithë Kinën, vlerësohet se vdiqën nga 19,5 deri në 30 milionë njerëz.

Edhe Brazili u godit rëndë. Në rajonin verilindor, Nordeste, fermerët dhe blegtorët vareshin nga reshjet sezonale. Kur ato munguan në vitin 1877, miliona njerëz u larguan nga zonat rurale drejt qyteteve bregdetare. Deri në 2 milionë brazilianë mendohet se humbën jetën nga uria dhe pasojat e saj.

Sipas studiuesve, miliona vdekje mund të ishin shmangur. Thatësira nuk sjell domosdoshmërisht uri masive; mënyra se si autoritetet reagojnë ndaj saj mund ta shndërrojë një rrezik klimatik në katastrofë.

Në Indinë e kontrolluar nga Britania, autoritetet vazhduan eksportin e drithërave drejt Anglisë, ndërsa popullsia vuante nga uria. Ndihmat ishin të pamjaftueshme dhe qeveria e mëkëmbësit Lord Lytton ndoqi një politikë ndërhyrjeje minimale.

Edhe në Kinë, pasojat e imperializmit dhe dobësimi i ekonomisë bujqësore penguan përpjekjet për ndihmë. Në Brazil, reagimi i ngadaltë i autoriteteve bëri që shumë refugjatë të përfundonin në kampe pune të mbipopulluara dhe johigjienike, ku sëmundje si lia morën edhe më shumë jetë.

Pasojat vazhduan për dekada. Provinca Shanxi në Kinë nuk e rifitoi popullsinë e vitit 1875 deri në vitin 1953, ndërsa verilindja e Brazilit nuk u rimëkëmb plotësisht. Sipas Davisit, këto katastrofa kontribuuan edhe në krijimin e pabarazive globale që vazhdojnë sot.

Ndërsa El Niño i viteve 1876-1878 mund të ketë qenë më i fuqishmi i regjistruar, shkencëtarët paralajmërojnë se fenomeni i viteve 2026-2027 mund të jetë edhe më intensiv.