Pse krokodilët i mbijetuan përplasjes së asteroidit që zhduku dinosaurët 66 milionë vjet më parë? Një studim i ri sugjeron se preferenca e tyre për mjedise të ngrohta mund t’u ketë dhënë një avantazh vendimtar gjatë një prej zhdukjeve masive më të mëdha në historinë e Tokës.
Shkencëtarët e udhëhequr nga UCL (University College London) zbuluan se krokodilët dhe paraardhësit e tyre të lashtë kaluan pjesën më të madhe të historisë së tyre evolucionare prej 250 milionë vjetësh duke ndjekur klimat e ngrohta, në vend që të përshtateshin me ndryshime drastike të temperaturave. Kur Toka ngrohej, ata zgjeroheshin drejt rajoneve të reja, duke arritur ndonjëherë deri në Antarktidë. Kur temperaturat uleshin, ata riktheheshin drejt zonave tropikale.
Studimi, i publikuar në revistën Science Advances, analizoi më shumë se 7 000 fosile dhe të dhëna nga mbi 400 specie të gjalla dhe të zhdukura. Studiuesit i kombinuan këto të dhëna me modele kompjuterike që rindërtuan klimën dhe gjeografinë e Tokës gjatë 245 milionë viteve.
Rezultatet sugjerojnë se rajonet tropikale dhe subtropikale mbetën të përshtatshme për të afërmit e krokodilëve edhe pas goditjes së asteroidit, ndërkohë që mjediset e disponueshme për shumë dinosaurë u përkeqësuan. Vetëm simulimet më ekstreme të klimës i eliminuan këto zona të mundshme strehimi.
Pse krokodilët i mbijetuan zhdukjes së dinosaurëve
Studiuesit shqyrtuan se si mund të kenë ndryshuar kushtet në Tokë pas përplasjes së asteroidit 66 milionë vjet më parë. Simulimet e tyre treguan se zonat pranë ekuatorit mund të kenë mbetur mjaftueshëm të ngrohta për të mbështetur të afërmit e krokodilëve, duke krijuar vende ku popullatat e mbijetuara mund të vazhdonin të ekzistonin dhe përfundimisht të rimëkëmbeshin.
Modelime të mëparshme nga anëtarë të të njëjtit ekip kërkimor kishin zbuluar se habitatet e përshtatshme për dinosaurët jo-shpendë (domethënë ata që u zhdukën) u pakësuan shumë më tepër pas përplasjes.
Autori kryesor, Dr. Alfio Alessandro Chiarenza, nga Departamenti i Shkencave të Tokës në UCL, tha:
“Asteroidi nuk e bëri të gjithë planetin një mjedis njësoj armiqësor për çdo grup.
Preferenca e kahershme e krokodilëve për mjedise të ngrohta mund t’i ketë vendosur të mbijetuarit pikërisht në zonat ku kushtet klimatike të përshtatshme qëndruan më të qëndrueshme, siç janë rajonet përreth ekuatorit. Këto zona strehimi mund të kenë mbrojtur popullatat, të cilat më vonë u rimëkëmbën dhe u përhapën në zona të tjera”.
Ky zbulim ofron një shpjegim të mundshëm se si një grup kafshësh, që u shfaqën pothuajse në të njëjtën kohë me dinosaurët, arritën t’u mbijetonin dy prej pesë zhdukjeve masive më të mëdha në historinë e Tokës.
Krokodilët e lashtë ishin shumë më të larmishëm
Krokodilët e sotëm dhe të afërmit e tyre të ngushtë ndajnë shumë karakteristika të dallueshme, por historia e tyre evolucionare zbulon një larmi shumë më të madhe të formave trupore, madhësive dhe mënyrave të jetesës.
Linja më e gjerë evolucionare e krokodilëve, e njohur si pseudosuchia, dikur përfshinte barngrënës të mbuluar me armaturë të rëndë, grabitqarë që gjuanin tërësisht në tokë, si dhe kafshë gjigante që peshonin më shumë se një ton metrik.
Ndër më të jashtëzakonshmit ishte Sarcosuchus, një grabitqar gjigant i mbiquajtur”super krokodili”, i cili mund të arrinte deri në 12 metra gjatësi. Një tjetër i afërm parahistorik, Postosuchus, ishte një gjuetar tokësor i aftë të lëvizte si me dy këmbë, ashtu edhe me të katërta.
Dr. Chiarenza tha:
“Krokodilët shpesh quhen fosile të gjalla, por paraardhësit dhe të afërmit e tyre ndryshuan jashtëzakonisht shumë gjatë historisë së tyre, duke filluar nga gjigantë me madhësinë e një autobusi, të cilët mund të kishin gëlltitur një T. rex, deri te kafshë të vogla e të lezetshme me fytyrën e një qeni të racës pug.
Studimi ynë tregon se, pavarësisht gjithë kësaj larmie, ajo që mbeti çuditërisht e pandryshuar ishte marrëdhënia e tyre me klimën”.
Fosilet zbulojnë 245 milionë vjet histori klimatike
Për të studiuar këtë marrëdhënie, shkencëtarët rindërtuan preferencat për temperaturën dhe reshjet e 400 specieve të krokodilëve dhe të afërmve të tyre të lashtë. Ata përdorën dëshmi fosile, pemë familjare evolucionare dhe harta të detajuara që tregojnë zonat ku jetojnë sot speciet e krokodilëve.
Më pas, ekipi i krahasoi këto preferenca me rindërtimet e gjeografisë dhe klimës së lashtë, për të përcaktuar se ku ekzistonin habitate të përshtatshme në periudha të ndryshme të historisë së Tokës.
U shfaq një model i qartë. Të afërmit e krokodilëve përgjithësisht ndoqën kushtet më të ngrohta, ndërsa klima e planetit ndryshonte, duke zgjeruar shtrirjen e tyre gjatë periudhave të nxehta dhe duke u tërhequr kur temperaturat ftoheshin.
Rreth 50 milionë vjet më parë, gjatë periudhës veçanërisht të ngrohtë të Eocenit të hershëm, temperaturat globale ishin afërsisht 10°C më të larta se sot dhe rajonet polare nuk kishin akull të përhershëm. Të afërmit e krokodilëve jetonin në gjerësi të larta gjeografike në Amerikën e Veriut, Evropë dhe madje edhe në Antarktidë.
Gjatë miliona viteve që pasuan, ftohja globale zvogëloi gradualisht zonat ku ata mund të jetonin. Shtrirja e tyre gjeografike u kufizua drejt rajoneve tropikale më të ngrohta.
Dy përjashtime të habitshme
Megjithëse kjo preferencë për mjedise të ngrohta mbeti jashtëzakonisht e qëndrueshme, studiuesit identifikuan dy përjashtime të rëndësishme.
Gjatë Maksimumit Termik të Kretakut, afërsisht 94 milionë vjet më parë, temperaturat globale u rritën deri në 14°C mbi nivelet e sotme. Një degë e pemës familjare të krokodilëve evoluoi aftësinë për të toleruar temperatura më të larta se ato që mund të përballonte pjesa tjetër e kësaj linje evolucionare në periudha të tjera.
Një përshtatje tjetër ndodhi rreth 34 milionë vjet më parë në Australi. Ndërsa një periudhë e zgjatur ftohjeje pakësoi reshjet dhe thau kontinentin, një grup i zhdukur krokodilësh u përshtat me mjedise gjithnjë e më të thata, të ngjashme me shkretëtirat.
Këto përjashtime tregojnë se disa nga të afërmit e krokodilëve mund të evoluonin për t’u përshtatur me klima të ndryshme, edhe pse shumica vazhduan të ndiqnin kushtet e ngrohta që preferonin.
Çfarë ndodhi pas asteroidit që zhduku dinosaurët?
Studiuesit përdorën gjithashtu simulime klimatike për të hetuar dekadat dhe shekujt menjëherë pas përplasjes së asteroidit Chicxulub, e cila shkaktoi zhdukjen e shumicës së dinosaurëve.
Ata shqyrtuan disa pasoja të mundshme mjedisore, përfshirë bllokimin e rrezeve të diellit nga pluhuri dhe hiri, si dhe rritjen e niveleve të dioksidit të karbonit të lidhur me shpërthimet vullkanike.
Kur simulimet reduktuan rrezatimin diellor me 5% ose 10%, rajonet e ngrohta pranë ekuatorit mbetën të përshtatshme për të afërmit e krokodilëve. Këto zona mund të kenë ofruar strehim jetik gjatë trazirave mjedisore.
Megjithatë, një skenar më ekstrem, që përfshinte një reduktim prej 15% të rrezatimit diellor, i bëri të papërshtatshme edhe këto rajone. Studiuesit vunë në dukje se kjo shkallë ekstreme e reduktimit të rrezatimit diellor konsiderohet sot e pamundur.
Ndryshime të tjera të simuluara, përfshirë rritjen e dioksidit të karbonit në atmosferë, nuk e ndryshuan disponueshmërinë e klimave të përshtatshme për krokodilët.
Së bashku, rezultatet sugjerojnë se krokodilët mund të kenë përfituar nga fakti që jetonin në rajone ku temperaturat mbetën brenda intervalit që ata preferonin, edhe kur kushtet u bënë shumë më pak të favorshme për shumë dinosaurë.
Strategjia e mbijetesës që sot mund të kthehet në dobësi
Studiuesit theksuan se temperaturat e favorshme ndoshta ishin vetëm një nga arsyet pse krokodilët i mbijetuan zhdukjes masive.
Karakteristika të tjera ka të ngjarë të kenë rritur shanset e tyre për mbijetesë, përfshirë përmasat relativisht të vogla të trupit, aftësinë për të jetuar pjesërisht në ujë, dietën e larmishme dhe nevojat e ulëta për energji. Si kafshë ektoterme («gjakftohta»), krokodilët kanë nevojë për më pak ushqim për të ruajtur funksionimin e trupit sesa shumë kafshë që prodhojnë vetë nxehtësinë e trupit.
Gjetjet ngrenë gjithashtu pyetje të rëndësishme se si do të reagojnë krokodilët ndaj ndryshimeve klimatike të ditëve të sotme.
Për miliona vjet, zhvendosja drejt rajoneve me temperatura të përshtatshme duket se ka qenë një nga mënyrat kryesore me të cilat ata iu përgjigjën ndryshimit të planetit. Sot, megjithatë, zgjerimi i qyteteve, tokave bujqësore dhe rrugëve po kufizon gjithnjë e më shumë zonat ku mund të lëvizin kafshët e egra.
Profesori Philip Mannion, nga Departamenti i Shkencave të Tokës në UCL, tha:
“Këto gjetje kanë rëndësi edhe për speciet e sotme. Nëse krokodilët i kanë përballuar kryesisht ndryshimet klimatike të së kaluarës duke u zhvendosur drejt habitateve të përshtatshme, speciet e sotme do të kenë nevojë për hapësirë për të lëvizur ndërsa planeti ngrohet. Humbja e zonave të përshtatshme për shkak të rrugëve, fermave dhe qyteteve po e bën këtë gjithnjë e më të vështirë”.
