Në disa zona të Tokës mungojnë më shumë se një miliard vjet të historisë gjeologjike. Një studim i ri sugjeron se ngritja dhe fundosja graduale e kontinenteve mund të shpjegojë këtë boshllëk të madh në shkëmbinj, të njohur si “Mospërputhja e Madhe”.
Studimi, i drejtuar nga Santosh Dhungana, doktorant në Universitetin e Wollongongut në Australi, dhe i publikuar në revistën Nature, e lidh këtë fenomen me lëvizjen e rrymave të shkëmbinjve të nxehtë në mantelin e Tokës. Këto rryma mund të ngrenë ose të fundosin ngadalë sipërfaqe të mëdha kontinentale gjatë miliona viteve.
Zakonisht, shtresat shkëmbore ruajnë një rend kronologjik, ku shkëmbinjtë më të rinj gjenden mbi ata më të vjetër. Por në zonat ku shfaqet Mospërputhja e Madhe, shkëmbinjtë sedimentarë të formuar rreth 540 milionë vjet më parë qëndrojnë drejtpërdrejt mbi shkëmbinj kristalorë shumë më të lashtë, disa prej të cilëve janë mbi një miliard vjet të vjetër.
Një nga shembujt më të dukshëm gjendet në Kanionin e Madh të Kolorados, në SHBA. Gjurmë të ngjashme janë zbuluar edhe në Europë, Australi, Afrikë dhe Azi, ku periudha që mungon ndryshon nga rreth 200 milionë vjet deri në më shumë se një miliard vjet.
Për të shpjeguar këtë fenomen, Dhungana dhe bashkautori i studimit, profesori Nicolas Flament, krijuan modele kompjuterike të lëvizjes së mantelit gjatë qindra miliona viteve.
Rezultatet treguan se rrymat e mantelit ngritën pjesët e brendshme të kontinenteve të lashta Laurentia (Amerika e Veriut e sotme), Baltica (Europa Veriore) dhe Kina Veriore, gjatë periudhës nga rreth një miliard deri në 540 milionë vjet më parë. Si pasojë, shkëmbinjtë u ekspozuan ndaj erozionit dhe u gërryen gradualisht.
Më pas, gjatë 540 milionë viteve të fundit, këto pjesë kontinentale nisën të fundosen. Uji i deteve mbuloi sipërfaqet e gërryera, ndërsa sedimentet e reja i mbuluan dhe i ruajtën ato.
Sipas studiuesve, ky proces shpjegon se si shkëmbinjtë e lashtë u zhdukën, ndërsa sipërfaqet e gërryera mbetën të ruajtura nën shtresat më të reja. Zbulimi ofron një shpjegim të ri për një nga misteret më të mëdha të historisë gjeologjike të Tokës.
