Ballina Kuriozitete Zbulim i papritur nga shkencëtarët/ Kërpudha që shkatërron të mbjellat ka edhe...

Zbulim i papritur nga shkencëtarët/ Kërpudha që shkatërron të mbjellat ka edhe ajo një armik

55
0

Myku pluhuror zakonisht është ai që shkakton dëme. Kërpudhat që qëndrojnë pas kësaj sëmundjeje infektojnë kultura bujqësore si gruri dhe hardhia e rrushit, por disa prej këtyre kërpudhave infektohen edhe vetë nga një kërpudhë e quajtur Ampelomyces, e cila jeton brenda qelizave të tyre.

Studiuesit ekzaminuan ekzemplarë të tharë të mykut pluhuror, disa prej të cilëve ishin rreth 150 vjeçarë, dhe zbuluan parazitin te myqet pluhurore nga shumë vende.

Studimi zbuloi gjithashtu se rreth 13% e të dhënave publike të ADN-së, të etiketuara si Ampelomyces, duket se u përkasin kërpudhave të tjera.

Michael Bradshaw, profesor asistent i entomologjisë dhe patologjisë së bimëve në Universitetin Shtetëror të Karolinës së Veriut, drejtoi kërkimin së bashku me Jacklyn Thomas, autoren e parë të studimit.

Bradshaw drejton Herbarin Mikologjik Larry F. Grand të universitetit.

Ai e sheh këtë parazit si një mjet të mundshëm kundër sëmundjes. Një nga arsyet është specifikësia ndaj organizmit pritës, që do të thotë se disa shtame infektojnë vetëm lloje të caktuara të mykut pluhuror.

“Duke kuptuar diversitetin e hiperparazitëve dhe numrin e shtameve të ndryshme që ekzistojnë, mund të fitojmë njohuri nëse disa prej tyre janë më të efektshme se të tjerat në kontrollin e kërpudhës”, tha Bradshaw.

“Këta hiperparazitë shfaqin një shkallë të caktuar specifikësie ndaj organizmit pritës dhe, nëse arrijmë t’i studiojmë më në thellësi, ata mund të jenë shumë të dobishëm për të frenuar këtë sëmundje të bimëve.”

Kërkimi në koleksionet e vjetra

Myqet pluhurore përfshijnë më shumë se 900 lloje. Së bashku, ato shkaktojnë sëmundje te më shumë se 10 mijë lloje bimësh me lule.

Kërpudhat që shkaktojnë mykun pluhuror kanë nevojë për inde të gjalla bimore që të rriten, prandaj shkencëtarët nuk mund t’i kultivojnë ato në laborator. Kjo e bën të vështirë edhe studimin e parazitit të tyre.

Për këtë arsye, ekipi iu drejtua herbareve, koleksioneve të bimëve dhe kërpudhave të ruajtura. Studiuesit analizuan 609 ekzemplarë të mykut pluhuror, të ruajtur në Universitetin Shtetëror të Karolinës së Veriut dhe në Herbarin Farlow të Universitetit të Harvardit.

Ekzemplarët vinin nga 28 vende, nga Argjentina dhe Maroku deri në Japoni dhe Ukrainë. Shumë prej tyre kishin mbërritur në Karolinën e Veriut si dhurata nga herbaret në Gjermani dhe Japoni.

Nga secili ekzemplar, ekipi mori me gërvishtje një sasi të vogël të mykut pluhuror dhe analizoi ADN-në e tij për praninë e parazitit.

Më pas, studiuesit kontrolluan nën mikroskop çdo rezultat pozitiv.

Studiuesit e morën mykun pluhuror me shirit ngjitës transparent dhe zbuluan Ampelomyces nën mikroskop.

Një në 15 ekzemplarë ishte i infektuar

Ampelomyces u zbulua në 40 nga 609 ekzemplarët, ose në 6,6% të tyre. Autorët shkruan se koleksionet e vjetra u mundësuan të zbulonin një parazit që është i vështirë të vëzhgohet drejtpërdrejt.

Disa lloje të mykut pluhuror ishin të infektuara shumë më shpesh se të tjerat. Myqet pluhurore të gjinisë Sawadaea kishin shkallën më të lartë të infektimit, me 14,3%.

Myqet pluhurore të gjinive Podosphaera dhe Phyllactinia ishin ndër ato me shkallët më të ulëta, përkatësisht 3,2% dhe 2,7%.

Autorët shkruan se disa prej këtyre grupeve përfaqësoheshin nga vetëm pak ekzemplarë, ndaj numri i vogël i mostrave mund të shpjegojë pjesërisht ndryshimet në shkallët e infektimit.

Studiuesit në Serbi dhe Hungari, duke ekzaminuar mostra të mbledhura në terren nën mikroskop, e kishin gjetur parazitin në rreth një të tretën e tyre.

Shkalla e zbulimit në ekzemplarët e herbareve ishte shumë më e ulët.

Autorët sugjeruan disa arsye për këtë diferencë. Mostrat e tyre vinin nga shumë pjesë të botës dhe analizat e ADN-së mund të mos kishin arritur të zbulonin shtame, kodi gjenetik i të cilave ndryshonte nga sekuencat për identifikimin e të cilave ishin projektuar testet.

Disa shtame mund të jenë të specializuara

Ekipi i klasifikoi shtamet e veta, së bashku me qindra të tjera nga të dhënat publike, sipas afërsisë së tyre farefisnore.

Shtamet e gjetura te myqet pluhurore të gjinisë Podosphaera kishin prirjen të grupoheshin së bashku, ashtu si edhe shtamet e një gjinie të quajtur Arthrocladiella.

Shtamet e gjinisë Erysiphe, gjinia më e madhe e mykut pluhuror, ishin të shpërndara në shumë grupe.

Kombinimi i grupeve të lidhura ngushtë dhe shtameve të shpërndara sugjeron se disa linja evolutive të Ampelomyces janë të specializuara, ndërsa të tjerat infektojnë shumë lloje të mykut pluhuror.

Disa shtame nga ekzemplarët e herbareve nuk përputheshin me asnjë grup të njohur dhe mund të përfaqësojnë linja të reja evolutive.

Në një ekzemplar të mykut pluhuror të quajtur Blumeria, paraziti u vëzhgua nën mikroskop, por analiza e ADN-së dështoi. Autorët sugjeruan se Ampelomyces i gjetur te Blumeria mund t’i përkasë një linje evolutive që ende nuk është përshkruar.

Etiketimet e gabuara mund të shumëfishohen

GenBank është një bazë publike të dhënash ku shkencëtarët ndajnë sekuenca të ADN-së. Ekipi shkarkoi të gjitha 671 sekuencat e regjistruara aty si Ampelomyces dhe i vendosi në një pemë të vetme filogjenetike.

Nga këto sekuenca, 88 ndodheshin jashtë degës kryesore të Ampelomyces. Kështu, ekipi arriti në vlerësimin se rreth 13% e tyre ndoshta u përkisnin kërpudhave të tjera.

Edhe mostrat nga koleksionet e kulturave, të cilat furnizojnë laboratorët me shtame të gjalla, ishin etiketuar gabimisht.

Një shtam i regjistruar si Ampelomyces kishte ADN identike me atë të një kërpudhe të quajtur Didymella, megjithëse autorët shkruan se ai mund të ishte kontaminuar pasi ishte larguar nga koleksioni.

Bradshaw tha se gabime të tilla përbëjnë rrezik sa herë që studiuesit mbështeten në grupe të mëdha të dhënash, në të cilat çdokush mund të shtojë informacion.

“Këta parazitë janë të vështirë për t’u identifikuar, prandaj ndodh që dikush i identifikon gabimisht dhe fut të dhëna të pasakta”, tha ai.

“Më pas, dikush tjetër i sheh ato të dhëna të gabuara dhe i përdor për të klasifikuar mostrat e veta, gjë që çon në më shumë të dhëna të pasakta dhe gabimi përhapet në këtë mënyrë.”

Zgjidhja e ekipit është një pemë filogjenetike referuese e verifikuar, me 47 shtame të konfirmuara, e publikuar në një mjet falas në internet të quajtur T-BAS. Studiuesit mund të ngarkojnë një sekuencë dhe të shohin se ku bën pjesë ajo.

Cili shtam është më i efektshmi?

Ka disa kufizime. Pema filogjenetike mbështetet kryesisht në një fragment të shkurtër të ADN-së dhe dega e saj kryesore e Ampelomyces kishte vetëm mbështetje të dobët nga të dhënat.

Autorët shkruan se më shumë të dhëna gjenetike do të ndihmojnë për të sqaruar marrëdhëniet farefisnore midis shtameve.

Dy pyetje të rëndësishme mbeten pa përgjigje. A janë disa shtame më të efektshme se të tjerat në luftimin e kërpudhës?

Dhe a kanë evoluar së bashku paraziti dhe myku pluhuror? Për t’iu përgjigjur pyetjes së dytë, do të nevojiten më shumë mostra dhe gjenome të plota.

Kërkimet e ardhshme mund ta zgjerojnë gjithashtu marrjen e mostrave në më shumë rajone dhe në më shumë lloje të mykut pluhuror.