Në vitin 2028, qyteti i Rrugës së Mëndafshit do të presë Kongresin Ndërkombëtar Astronautik (IAC), takimin më të madh të industrisë hapësinore në botë. Ky takim pasqyron qëllimin e Uzbekistanit për t’u bërë një lojtar i rëndësishëm në “epokën moderne të hapësirës”.
Ambiciet hapësinore të Uzbekistanit janë përshpejtuar që nga themelimi i Agjencisë Uzbekcosmos në vitin 2019. Agjencia po riformëson mënyrën se si kombi përdor teknologjitë hapësinore për qeverisje, mjedis dhe zhvillim.
“Në fillim të vitit 2025, Uzbekistani u bë një nga vendet e pakta në botë që e bëri të detyrueshëm me ligj përdorimin e të dhënave të teledeteksionit”, tha Muhiddin Ibragimov, zëvendësdrejtor i Uzbekcosmos. “Kjo siguron që informacioni satelitor të integrohet zyrtarisht në proceset e planifikimit dhe vendimmarrjes”.
Përmes imazheve satelitore optike dhe radarëve, agjencia monitoron përdorimin e tokës, burimet ujore, aktivitetin bujqësor dhe zgjerimin urban — madje duke zbuluar shpyllëzimin e paligjshëm ose ndërtimet pa leje. Sistemet e automatizuara i krahasojnë këto të dhëna me bazat e të dhënave kombëtare, duke shkaktuar alarme për ministritë përkatëse për veprim të shpejtë.
“Ne gjithashtu aplikojmë monitorim të bazuar në radar për të siguruar sigurinë e infrastrukturës”, shtoi Ibragimov. “Duke analizuar sinjalet e radarit, ne mund të zbulojmë zhvendosjet e tokës ose të strukturës deri në disa milimetra – thelbësore për monitorimin e digave, rezervuarëve dhe objekteve industriale përpara se rreziqet të shndërrohen në fatkeqësi”.
Gjatë gjithë vitit 2024, Uzbekcosmos zgjeroi shkallën dhe saktësinë e monitorimit kombëtar të hapësirës. Duke përdorur imazhe satelitore me rezolucion të lartë dhe teknologji gjeoinformative, agjencia shqyrtoi sektorë kyç si ekologjia, gjeologjia, bujqësia dhe pylltaria, duke identifikuar më shumë se 100,000 parregullsi të mundshme në të gjithë vendin.
Një mbikëqyrje e tillë e bazuar në të dhëna u mundëson autoriteteve të adresojnë keqpërdorimin e tokës, të rrisin mbikëqyrjen mjedisore dhe të promovojnë menaxhimin e qëndrueshëm të burimeve.
Paralelisht me përparimet e saj teknike, Uzbekistani konsolidoi kuadrin e saj ligjor dhe institucional për zhvillimin e hapësirës. U miratuan ligje dhe dekrete të reja qeveritare për të rregulluar aktivitetet kombëtare hapësinore, për të futur sisteme monitorimi me radar për stabilitetin sizmik në rezervuarë dhe për të udhëhequr integrimin e teknologjive hapësinore në sektorët kryesorë ekonomikë.
Gjatë tre viteve të ardhshme, Uzbekistani planifikon të zgjerojë edukimin dhe ndërgjegjësimin publik për hapësirën, të inkurajojë universitetet, ministritë dhe firmat private që të bashkohen me projekte që lidhen me hapësirën dhe të frymëzojë të rinjtë uzbekë që të ndjekin shkencën, teknologjinë dhe inovacionin.
Uzbekcosmos gjithashtu thelloi bashkëpunimin ndërkombëtar përmes partneriteteve dhe memorandumeve me institucione në Kinë, Japoni, Turqi, Azerbajxhan dhe vende të tjera, duke nxitur njëkohësisht arsimin dhe inovacionin në vend. Programe të tilla si Java Botërore e Hapësirës, Sfida e Aplikacioneve Hapësinore të NASA-s dhe projektet satelitore të studentëve synonin të forconin angazhimin midis të rinjve.
Qasja e Uzbekistanit pasqyron një trend më të gjerë të vendeve që historikisht kanë mbetur prapa në hapësirë, të cilat po hyjnë gjithnjë e më shumë në skenën globale. Angelina Bekasova, eksperte e lartë për politikën e hapësirës dhe inovacionit në Ministrinë e Ekonomisë së Letonisë, theksoi potencialin në rritje të bashkëpunimit midis Evropës dhe Azisë Qendrore.
“Hapësira ka qenë gjithmonë ndërkombëtare”, vuri në dukje Bekasova. “Vende si Uzbekistani tani nuk janë vetëm klientë të teknologjisë, por bashkëkrijues të zgjidhjeve — duke ndërtuar sisteme vëzhgimi të Tokës dhe duke zhvilluar segmente tokësore. Ky vizion i përbashkët e bën bashkëpunimin midis Evropës dhe Azisë Qendrore si efikas ashtu edhe të dobishëm për të dyja palët”.
Samarkanda zgjidhet për të pritur IAC 2028
Kundër konkurrencës së fortë nga Kina, India dhe Bahreini, Samarkanda u zgjodh zyrtarisht për të pritur Kongresin Ndërkombëtar Astronautik 2028, — duke u bërë qyteti i parë i Azisë Qendrore që zhvillon këtë ngjarje globale. Vendimi u njoftua gjatë IAC 2025 në Sydney, Australi.
Në ofertën e saj, Uzbekistani propozoi transformimin e Kompleksit të Rrugës së Mëndafshit në një “Qytet Hapësinor” të gjallë, ku pjesëmarrësit jo vetëm që do të marrin pjesë në seanca, por do të jetojnë dhe bashkëveprojnë në një mjedis shkencor gjithëpërfshirës.
“Ideja jonë ishte të bashkonim shkencën dhe kulturën — ta bënim kongresin një përvojë, jo vetëm një konferencë”, shpjegoi Ibragimov, i cili udhëhoqi ekipin e ofertuesve të delegacionit uzbek në Sydney. “Ideja e një ‘Qyteti Hapësinor’ në Samarkand, mori një entuziazëm të jashtëzakonshëm”.
IAC 2028 pritet të tërheqë më shumë se 10,000 pjesëmarrës, duke përfshirë agjenci të mëdha hapësinore si NASA, ESA, JAXA, ISRO dhe Roscosmos, si dhe liderë të sektorit privat si Axiom Space, Planet, Maxar, Starlink dhe OneWeb. Kongresi në Sydney në vitin 2025 gjeneroi rreth 26 milionë euro për ekonominë pritëse; ekspertët parashikojnë përfitime të ngjashme ose më të mëdha për Uzbekistanin.
Zgjedhja e Samarkandit mbart një kuptim të thellë simbolik për Uzbekistanin. Gati gjashtë shekuj më parë, Mirzo Ulugbek, astronomi dhe sundimtari, e shndërroi qytetin në një qendër dijeje me observatorin dhe medresenë e tij. Sot, organizatorët e këtij eventi thonë se kjo trashëgimi po ringjallet në një shkallë kozmike.
“Gjashtë shekuj më parë, Ulugbek ndërtoi një observator që e bëri Samarkandin një qendër globale të shkencës”, shkroi në mediat sociale Sherzod Shermatov, ministri i teknologjive dixhitale i Uzbekistanit. “Në vitin 2028, ngjarja më e madhe hapësinore në botë do të zhvillohet këtu”, shtoi ai, duke thënë se kjo do të shërbejë si “themeli i Rilindjes së Tretë”.
