Librat e ndaluar: 10 klasikët letrarë që u përballën me censurë

Aventurat e Hakëlberi Finit

Jo të gjithë amerikanët e kanë konsideruar romanin e madh amerikan të Mark Tueinit aq të madh. Vetëm disa javë pasi u botua në vitin 1885, bibliotekarët në Concord, Massachusetts, e refuzuan për shkak se ishte “i ashpër, i vrazhdë dhe jo elegant” dhe “më i përshtatshëm për lagjet e varfra sesa për njerëz inteligjentë e të respektueshëm”. Dy dekada më vonë, libri u hoq nga raftet e Bibliotekës Publike të Bruklinit pjesërisht sepse “Haku jo vetëm kruhej, por edhe gërvishte” dhe “thoshte ‘djersë’ kur duhej të thoshte ‘perspirim'”. Gjuha racore e shekullit XIX e përdorur nga Tueini ka shqetësuar gjithashtu disa lexues të shekullit XXI. Sipas Shoqatës Amerikane të Bibliotekave, historia e Hakut dhe Xhimit që udhëtojnë përgjatë lumit Misisippi ishte libri i 14-të më i sfiduar midis viteve 2000 dhe 2009.

Kushtrimi i të parëve

Përleshjet e egra mes qenve, keqtrajtimi i kafshëve dhe nëntekstet e ashpra në tregimin e Xhen Londonit për ethet e arit në Klondajk kanë nxitur kërkesa për censurë që nga botimi i tij në vitin 1903. Megjithatë, ishin pikëpamjet e majta politike të autorit, i cili ishte dy herë kandidat i Partisë Socialiste për kryetar bashkie në Oukland të Kalifornisë, dhe jo dhuna e librit, që e futën “Kushtrimi i të parëve” në konflikt me autoritetet fashiste në Itali gjatë viteve 1920 dhe fillimit të viteve 1930, duke çuar edhe në djegien e disa shkrimeve të Londonit me prirje socialiste nga Partia Naziste në vitin 1933.

Të vrasësh zogun përqeshës

Romani fitues i Çmimit Pulitzer i vitit 1960 nga Harper Li është sfiduar dhe ndaluar vazhdimisht në shkolla për shkak të ankesave për gjuhë të papërshtatshme, epitete racore dhe përshkrime të një përdhunimi. Edhe pse shumë i dashur nga lexuesit, ai është një nga librat më shpesh të ndaluar. Pasi një bord shkolle në Virginia e ndaloi librin në vitin 1966 duke e quajtur “letërsi imorale”, një Li e irrituar i shkroi një gazete në Riçmond: “Të dëgjosh që romani është ‘imoral’ më ka bërë të numëroj vitet deri në 1984-ën, sepse ende nuk kam hasur një shembull më të mirë të mendimit të dyfishtë.” Libri u ndalua në Lindeil të Teksasit në vitin 1996 sepse “binte ndesh me vlerat e komunitetit” dhe u hoq nga programi shkollor në një shkollë të mesme në Ontario në vitin 2009 për shkak të gjuhës racore. Nga ana tjetër, bordi i shkollës në Plakemain Parish të Luizianës e riktheu romanin në vitin 2013 pas një ndalimi 12-vjeçar.

Vilet e zemërimit

Në mënyrë të parashikueshme, banorët e qarkut të Kernin në Kaliforni nuk u kënaqën aspak me përshkrimin jo të favorshëm të zonës së tyre në romanin fitues të Pulitzerit të vitit 1939 nga Xhon Steinbeku dhe e ndaluan për arsyen se ishte shpifës. Më pak i pritshëm ishte reagimi i bordit të bibliotekës në Ist St. Luis, Illinois, i cili urdhëroi djegien e tri kopjeve të qytetit sepse gjuha “e papranueshme” nuk ishte “e përshtatshme për vajzën e askujt”. Historia klasike e emigrantëve të Dast Boulit u ndalua gjithashtu në Kansas Siti dhe Bufalo për “fjalë vulgare” dhe referenca seksuale. Shoqata Amerikane e Bibliotekave raporton gjithashtu se Irlanda e ndaloi librin në vitin 1953, ndërsa në vitin 1973 librashitës turq u gjykuan për shitjen e kopjeve të tij dhe për “propagandë të pafavorshme për shtetin”.

Uliksi

Historia radikale me rrjedhë ndërgjegjeje e Xhejms Xhoisit për udhëtimin njëditor të Leopold Blumit nëpër Dublin shkaktoi reagime të zjarrta, fjalë për fjalë, në të dy anët e Atlantikut pas botimit të saj në vitin 1922. Sipas autorit Kevin Birmingam në librin “Libri më i rrezikshëm: Beteja për Uliksin e Xhejms Xhoisit”, autoritetet qeveritare në Shtetet e Bashkuara dhe Angli jo vetëm që e ndaluan këtë vepër që sot konsiderohet kryevepër moderniste, por gjithashtu konfiskuan dhe dogjën më shumë se 1000 kopje. Deri kur një gjykatës federal vendosi në vitin 1933 se “Uliksi” nuk ishte i turpshëm, amerikanët detyroheshin të gjenin kopje të kontrabanduara për ta lexuar.

Lamtumirë armë

Romani i Ernest Heminguejit i vitit 1929, i bazuar në përvojat e tij si shofer ambulance në frontin italian gjatë Luftës së Parë Botërore, u ndalua nga regjimi fashist i Italisë për gati 20 vjet për shkak të përshkrimit të humbjes së rëndë të vendit në Betejën e Kaporetos dhe temës antimilitariste, e cila çoi edhe në djegien e tij nga nazistët në vitin 1933 si një “ndikim i huaj zvetënues”. Edhe para botimit zyrtar, policia e Bostonit ndaloi shitjen e numrave të revistës Scribner’s që e botonin romanin në seri, duke e quajtur “skandaloz”, çka e shtyu botuesin të përgjigjej se ndalimi ishte një shembull i përdorimit të gabuar të censurës.

Thertorja Pesë

Romani i Kurt Vonegatit, i bazuar në përvojat e tij si i burgosur lufte gjatë Luftës së Dytë Botërore, është ndaluar vazhdimisht në shkolla që nga botimi në vitin 1969. Shoqata Amerikane e Bibliotekave raporton se qytete në Nju Jork, Ohajo dhe Florida e kanë ndaluar librin për shkak të “skenave të hapura seksuale, dhunës dhe gjuhës së turpshme”. Në vitin 2011, bordi shkollor i Ripablik, Mizuri, votoi unanimisht për ta hequr nga raftet e bibliotekës. Në vitin 1973, një distrikt shkollor në Dakota e Veriut dogji 32 kopje të romanit në furrën e shkollës së mesme.

Roje në thekërishtën buzë greminës

Pas botimit në vitin 1951, romani i J.D. Salinxherit për adoleshentin e zhgënjyer Holden Kolfild u bë lexim i zakonshëm në shkollat e mesme, por edhe “një objektiv i preferuar i censurës”. Ai mbeti libri i 19-të më i sfiduar midis viteve 2000 dhe 2009 për shkak të gjuhës së papërshtatshme dhe referencave seksuale. Në vitin 1978, u hoq nga programi mësimor në Isakuah të Uashingtonit, pasi një qytetar identifikoi 785 fjalë të pahijshme dhe pretendoi se përfshirja e tij ishte pjesë e një komploti komunist.

Fije bari

Përmbledhja poetike e Uolt Uitmanit tronditi shumë amerikanë kur u botua për herë të parë në vitin 1855. Përshkrimet e drejtpërdrejta të seksualitetit dhe nëntekstet homoerotike konsideroheshin shumë sensuale për epokën viktoriane. Presidenti i Universitetit të Jeilit, Noah Porter, e krahasoi librin me “të ecurit lakuriq në rrugë”. Pothuajse çdo bibliotekë amerikane refuzoi ta blinte, dhe libri madje i kushtoi Uitmanit vendin e punës në vitin 1865.

Seria e librave Herri Poter

Letërsia moderne nuk u shpëton thirrjeve për censurë. Seria e librave të Herri Poterit  nga Xh.K. Rouling u ngjit shpejt në listat e librave më të shitur, por edhe në listën e librave më të ndaluar dhe më të sfiduar midis viteve 2000 dhe 2009. Ndër librat më të njohur të ndaluar ndonjëherë, seria ka shkaktuar ankesa nga prindër dhe të tjerë për tema të supozuara okulte apo satanike, këndvështrime fetare, qasje kundër familjes dhe dhunë.