Bletët janë thelbësore për mbijetesën tonë – por studimet e reja tregojnë se më pak se gjysma e publikut britanik i njeh ato si qenie të ndjeshme me aftësinë për të pasur përvoja fizike dhe emocionale – qofshin ato pozitive apo negative. Në realitet, provat shkencore tregojnë se bletët shfaqin vetëdije, të mësuarit social, sjelljen e lojës dhe aftësinë për të zgjidhur probleme komplekse.
Në Ditën Botërore të Bletëve (20 maj), një organizatë bamirëse për jetën e egër na bën thirrje të gjithëve të luajmë rolin tonë, në mbajtjen gjallë dhe të zhurmshme të bletëve.
“Bletët janë vërtet insekte të jashtëzakonshme – ato bëjnë kaq shumë për ne dhe kanë një nivel kaq të lartë të të kuptuarit, saqë njerëzit e marrin si të mirëqenë. Bletët mund të kryejnë detyra tepër komplekse, kanë jetë shoqërore interesante dhe janë pjalmuese thelbësore. Është e rëndësishme të sigurohemi që kujdesemi për to”, shpjegon Rebecca Machin, eksperte e jetës së egër në RSPCA të Mbretërisë së Bashkuar.
Bletët janë disa nga pjalmuesit më efektivë që kemi – jo vetëm që ndihmojnë bimët të rriten, por edhe ndihmojnë të korrat, duke përfshirë brokolin, lakrën dhe mollët, të lulëzojnë.
Në fakt, bletët pjalmojnë rreth 75 përqind të kulturave kryesore në nivel global dhe kontribuojnë në një të tretën e prodhimit botëror të ushqimit. Me mungesat e fundit të karburantit që kërcënojnë mungesën e ushqimit në të gjithë botën, ndihma për kulturat në pragun tonë është thelbësore – dhe më e lehtë nga sa mund të mendoni.
Shumë popullata bletësh në Evropë po zvogëlohen, për shkak të ndryshimeve klimatike dhe humbjes së habitateve.
Ja çfarë mund të bësh për të ndihmuar.
Pse numri i bletëve është në rënie?
Globalisht, popullatat e bletëve po zvogëlohen.
Një studim i vitit 2023 në revistën Nature parashikoi se rreth 38 deri në 76 përqind e specieve evropiane të bletëve zhurmuese, të klasifikuara aktualisht si ‘Më Pak Shqetësuese’, parashikohet të pësojnë humbje prej të paktën 30 përqind të territorit të përshtatshëm ekologjikisht deri në vitet 2061–2080. Viti 2024 ishte gjithashtu viti më i keq për bletët zhurmuese në Mbretërinë e Bashkuar, sipas Bumblebee Conservation Trust.
Ekzistojnë një numër faktorësh në lojë: ndryshimi i përdorimit të tokës, bujqësia intensive, speciet pushtuese dhe sëmundjet infektive ndikojnë te pjalmuesit si bletët.
Ndryshimi i klimës luan gjithashtu një rol: intensifikimi i motit ekstrem që mund të kërcënojë habitatet e bletëve dhe të shqetësojë ciklet jetësore.
Bëni vetë një burim uji për bletët
Me gjithnjë e më shumë valë të nxehti çdo vit, burimet e ujit të bletëve shpesh thahen. Modelet e shiut janë gjithashtu shumë më të paparashikueshme dhe ekstreme, duke ndryshuar midis përmbytjeve dhe thatësirës. Pra, lënia e ujit jashtë që bletët të pinë është një mënyrë e lehtë për t’i ndihmuar ato, dhe ato duhen vetëm disa minuta për t’u instaluar dhe mirëmbajtur.
RSPCA ka udhëzime të plota se si të ndërtoni një stacion burimi për bletët, të cilin mund ta bëni vetë. Bonusi shtesë është se do të ndihmoni edhe kafshë të tjera të egra që kanë nevojë për ujë për të pirë.
Mbillni duke pasur parasysh pjalmuesit
Në këmbim të nektarit që ofrojnë lulet, bletët dhe insektet e tjera i ndihmojnë ato duke përhapur polenin e tyre dhe duke i ndihmuar të riprodhohen – ky është pjalmimi.
Sa më shumë lule mbjellim, aq më shumë ushqim ka për bletët – dhe ato do të jenë më të shëndetshme dhe më shumë gjasa të mbijetojnë nga sëmundjet ose moti i keq.
Investoni në një fermë diellore për të siguruar më shumë lule të egra për bletët
Një studim i kohëve të fundit, i botuar në Global Change Biology, shqyrtoi se si fermat diellore mund të ndihmonin në ruajtjen e bletëve në Mbretërinë e Bashkuar.
Fermat diellore të komunitetit janë tashmë të përhapura në të gjithë Evropën, duke u ofruar qytetarëve mundësinë për të bërë investime të vogla (ose të mëdha) në projekte lokale të energjisë së pastër. Së bashku me ndjesinë e ngrohtë dhe të paqartë të ndihmës për të përshpejtuar kalimin nga lëndët djegëse fosile në energji të pastër, energjia e komunitetit ofron edhe përfitime të tjera. Disa ju japin një kthim të investimit tuaj, ndërsa të tjerat ju japin energji më të lirë për shtëpinë ose biznesin tuaj.
Në studimin, i cili raportohet të jetë i pari që shqyrton rolin e fermave diellore në ruajtjen e biodiversitetit në të ardhmen, studiuesit donin të shihnin se si do të ia dilnin bletët me fermat diellore.
Studiuesit shqyrtuan 1,042 ferma diellore funksionale në Britaninë e Madhe, duke krijuar një model me rezolucion të lartë për të simuluar kërkimin e ushqimit dhe dinamikën e popullatës së bletëve. Kjo i mundësoi atyre të parashikonin dendësinë e bletëve në dhe përreth fermave diellore të Mbretërisë së Bashkuar, duke marrë parasysh edhe efektet e skenarëve të ndryshëm në të ardhmen, si ndryshimi i kontekstit dhe konfigurimit të habitatit.
“Modeli parashikon se si bletët i përdorin këto peizazhe, bazuar në burimet e gjetjes së ushqimit dhe folezimit”, tha Dr. Hollie Blaydes, Bashkëpunëtore e Lartë e Kërkimit në Universitetin e Lancaster dhe autore e parë e studimit. “Ky aspekt i punës ishte veçanërisht i ri – është e pazakontë që modelimi si ky të bëhet me kaq shumë detaje.”
Modelimi sugjeron që numri i bletëve brenda fermave diellore mund të dyfishohet, nëse fermat diellore menaxhohen për biodiversitetin. Lulet e egra në ferma sigurojnë një burim të pasur ushqimi, veçanërisht krahasuar me barin.
“Fermat diellore mund të jenë strehë për bletët në ditët e sotme dhe në të ardhmen dhe mund të luajnë një rol në zbutjen e humbjes së habitatit – nëse menaxhohen mirë”, thotë Blaydes. “Por, fermat diellore vetëm nuk do të jenë në gjendje të kundërveprojnë efektet e të gjitha ndryshimeve të ardhshme të përdorimit të tokës mbi bletët dhe biodiversitetin tjetër.”
