Nga Isuf B. Bajrami
Nëse qytetarët pengohen në ushtrimin e së drejtës së tyre për të lëvizur lirshëm apo për të marrë pjesë në jetën demokratike për shkak të bindjeve politike, atëherë nuk cenohet vetëm Kushtetuta dhe e drejta e lëvizjes, por edhe vetë themeli i shtetit të së drejtës, i demokracisë dhe i angazhimeve ndërkombëtare që Shqipëria ka marrë për mbrojtjen e lirive themelore.
Ka ditë kur historia nuk shkruhet në zyrat e keqqeverisjes, por në rrugët që marrin qytetarët. Ka çaste kur demokracia nuk matet me deklaratat e pushtetit, por me mënyrën se si keqqeverisja sillet me njerëzit e zakonshëm. Pikërisht aty kuptohet nëse institucionet i shërbejnë qytetarit apo janë vënë në funksion të interesit politik.
Liria e lëvizjes nuk është një favor që e jep keqqeverisja. Ajo nuk është një privilegj që shpërndahet sipas vullnetit të pushtetit dhe as një e drejtë që kufizohet kur keqqeverisja ndjehet e kërcënuar.
Është një e drejtë themelore, e garantuar nga Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, e mbrojtur nga Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe nga instrumente ndërkombëtare që vendosin standardet minimale të lirisë në një shtet demokratik. Këto nuk janë dokumente simbolike, por kufij juridikë që ndajnë demokracinë nga arbitrariteti.
Në çdo sistem demokratik, kufiri ekziston për të garantuar sigurinë dhe rendin, jo për t’u shndërruar në instrument filtrimi politik. Ai nuk mund të përdoret nga keqqeverisja për të krijuar ndarje mes qytetarëve apo për të vendosur pengesa mbi bazë bindjesh, qëndrimesh apo pjesëmarrjeje në jetën publike.
Shqipëria dhe Kosova nuk janë thjesht dy shtete fqinje. Ato janë dy pjesë të një trungu historik të përbashkët, të lidhura nga gjuha, kultura dhe sakrificat e përbashkëta. Për dekada është folur për afrimin e njerëzve dhe heqjen e barrierave. Prandaj çdo situatë që krijon përshtypjen e pengimit të lëvizjes së lirë kërkon transparencë të plotë dhe përgjegjësi institucionale nga keqqeverisja.
Një demokraci nuk ka frikë nga qytetarët e saj. Frikë ka keqqeverisja, sepse qytetarët e lirë janë kufiri moral dhe politik i saj. Ata që lëvizin, flasin, protestojnë dhe kërkojnë llogari janë prova më e qartë e shëndetit demokratik të një shoqërie. Kur keqqeverisja fillon ta shohë këtë liri si kërcënim, ajo nuk po mbron rendin, por po ekspozon dobësinë e vet.
Parimi i proporcionalitetit dhe ai i barazisë para ligjit janë themel i çdo demokracie. Çdo kufizim i të drejtave duhet të jetë i domosdoshëm, i arsyetuar dhe i justifikuar me interes publik. Çdo devijim nga këto parime, kur vjen nga keqqeverisja, cenon besimin e qytetarëve dhe dobëson legjitimitetin institucional.
Nëse vonesat apo kontrollet e shtuara janë rezultat i procedurave normale, fluksit të lartë apo arsyeve teknike, keqqeverisja ka detyrimin ta sqarojë këtë pa vonesë dhe me transparencë të plotë. Heshtja ose mungesa e komunikimit publik ushqen dyshime dhe thellon distancën mes qytetarëve dhe institucioneve.
Demokracia nuk gërryhet vetëm me vendime të mëdha politike. Ajo dobësohet ngadalë, kur qytetarët fillojnë të ndiejnë se liritë e tyre varen nga qëndrimi i tyre politik. Në atë moment, keqqeverisja zëvendëson ligjin me perceptimin dhe të drejtën me diskrecion politik.
Demokracia nuk është sundimi i shumicës, por kufizimi i pushtetit përballë të drejtave të individit. Kushtetuta dhe institucionet ekzistojnë për të vendosur kufij ndaj keqqeverisjes, jo për t’i shërbyer asaj. Ato janë mburoja e qytetarit, jo instrumenti i pushtetit.
Prandaj çdo situatë që prek liritë themelore duhet të trajtohet me seriozitet maksimal, transparencë dhe përgjegjësi institucionale. Besimi nuk ndërtohet me kontroll, por me respektim të ligjit. Demokracia nuk matet me forcën e keqqeverisjes, por me lirinë e qytetarëve të saj.
Sepse demokracia nuk fillon në zyrat e keqqeverisjes dhe nuk mbaron në kufi. Ajo jeton në lirinë e qytetarëve për të lëvizur, për të folur dhe për të jetuar pa frikë nga pushteti që duhet t’u shërbejë atyre.
