Një teori sugjeron se burri lakuriq në Ungjillin e Markut ishte vetë autori i supozuar, Gjon Marku. Bibla përmban katër përshkrime të arrestimit të Jezusit. Vetëm njëri prej tyre përmend një burrë lakuriq dhe, prej shekujsh, studiuesit janë përpjekur të kuptojnë pse.
Ndërsa Jezusi arrestohet në kopshtin e Gjetsemanisë, Ungjilli i Markut përshkruan një skenë kaotike. Juda e ka tradhtuar, dishepujt e tij e kanë braktisur dhe burra të armatosur po afrohen për ta marrë me vete. Në atë moment, Marku prezanton një personazh të ri.
“Një djalosh, i veshur vetëm me një pëlhurë liri, po ndiqte Jezusin”, thuhet te Marku 14:51-52, sipas versionit New International Version të Biblës. “Kur e kapën, ai iku lakuriq, duke lënë pas rrobën.”
Burri nuk flet, nuk emërtohet dhe nuk shfaqet më në mënyrë të qartë në rrëfim. Kush ishte? Pse përmendet lakuriqësia e tij? Dhe, mbi të gjitha, pse vendosi Marku ta përfshinte në tregim?
Këto pyetje të thjeshta kanë shkaktuar shekuj debatesh mes studiuesve.
Burri misterioz lakuriq në Ungjillin e Markut
Së pari, duhet theksuar se ka debat nëse burri ishte vërtet lakuriq. Në përkthimin greqisht të Biblës, Marku e quan personazhin neaniskos, një term grek që do të thotë “djalosh”, dhe thotë se ai kishte veshur një sindōn, një copë pëlhure liri që mund të përdorej si mantel, veshje ose çarçaf.
Ndërsa shumë përkthime e bëjnë të qartë se burri mbeti vërtet lakuriq pasi i hoqën rrobën, disa studiues e interpretojnë greqishten origjinale në kuptimin se ai ishte “lakuriq” në aspektin publik ose shoqëror, edhe nëse pas heqjes së pëlhurës i kishte mbetur ndonjë veshje minimale. Në këtë rast, lakuriqësia do t’i referohej më shumë poshtërimit sesa mungesës së plotë të rrobave.
Pavarësisht se sa i zhveshur ishte burri, prania e tij në këtë pjesë të rrëfimit është e çuditshme. Pa të, tregimi do të kalonte natyrshëm nga ikja e dishepujve te marrja në pyetje e Jezusit. Për këtë arsye, shumë studiues besojnë se burri duhet të jetë përmendur për një arsye, edhe pse teoritë e tyre për këtë arsye ndryshojnë shumë.
Sipas një studimi të botuar në Journalof the Evangelical Theological Society, burri ishte Gjon Marku, i konsideruar nga disa si autori i Ungjillit të Markut. Në këtë rast, prania e tij në libër do të ishte një formë e hershme e shfaqjes së autorit brenda veprës.
Shumë studiues besojnë se Gjon Marku shfaqet edhe në pjesë të tjera të Biblës, përveç Ungjillit të Markut. Në mënyrë të veçantë, ai përmendet në Veprat e Apostujve, ku shtëpia e nënës së tij, Marisë, përshkruhet si një vend ku mblidheshin të krishterët e hershëm.
Sipas kësaj hipoteze, shtëpia ku u zhvillua Darka e Fundit i përkiste familjes së Gjon Markut. Juda mund ta ketë çuar fillimisht grupin që do të arrestonte Jezusin në atë shtëpi, duke pritur ta gjente aty. Kur mësuan se Jezusi ishte larguar, grupi vazhdoi drejt Gjetsemanisë.
Kjo do të shpjegonte edhe lakuriqësinë. Gjon Marku mund të ketë qenë duke fjetur në shtëpi dhe të jetë zgjuar nga zhurma jashtë. Më pas mund të ketë dalë me nxitim, duke pasur kohë vetëm të mbështillej me një pëlhurë liri. Nga aty, ai mund të ketë parë arrestimin e Jezusit dhe më pas të ketë shpëtuar për pak, lakuriq, pasi dikush u përpoq ta kapte. Më vonë, Gjon Marku do ta rrëfente këtë ngjarje në Ungjillin që shkroi vetë.
Është e kuptueshme pse kjo teori u duket bindëse shumë njerëzve. Ajo shpjegon veshjen e djaloshit, arsyen pse ishte aq pranë sa të shihte arrestimin dhe pse Marku e kujtoi këtë hollësi, ndërsa autorët e tjerë nuk e përmendën. Teoria ishte aq bindëse saqë, shekuj më vonë, disa shkrimtarë të krishterë thjesht e identifikuan burrin lakuriq me Markun.
Megjithatë, kjo teori ka disa probleme, kryesisht sepse është tërësisht spekulative. Bibla nuk thotë askund se Darka e Fundit u zhvillua në shtëpinë e Gjon Markut. Po ashtu, asnjë nga Ungjijtë nuk thotë se Juda shkoi në shtëpinë e tij përpara se të shkonte në Gjetsemani. Ka gjithashtu pikëpyetje nëse autori i Ungjillit ishte vërtet i njëjti person që përmendet në Veprat e Apostujve, apo nëse ishte fare i pranishëm në atë ngjarje.
Teori të tjera për burrin lakuriq
Natyrisht, ekzistojnë edhe shumë teori të tjera për identitetin e burrit të zhveshur.
Një shpjegim është se ai ishte thjesht një tjetër ndjekës i paidentifikuar i Jezusit. Në këtë rast, lakuriqësia e tij ka një kuptim simbolik. Edhe pse djaloshi pa emër qëndron më gjatë se ndjekësit e tjerë të Jezusit, edhe ai zgjedh të ikë në vend që të përballet me fatin e Jezusit. Ai preferon të sakrifikojë dinjitetin e tij sesa ta ndjekë Jezusin në çastet e tij të fundit. Kjo mund të nënkuptojë se burri lakuriq përfaqëson një nga tradhtitë e fundit ndaj Jezusit.
Një tjetër shpjegim e lidh atë me një djalosh tjetër që shfaqet në fund të Ungjillit të Markut. Kur disa gra hyjnë në varrin e Jezusit pas kryqëzimit të tij, ato gjejnë një burrë të veshur me një rrobë të bardhë, i cili u thotë se Jezusi është ringjallur. Në Ungjillin e tij, Marku përdor të njëjtin term grek, neaniskos, për të dy burrat. Këto janë dy rastet e vetme ku përdoret kjo fjalë në Ungjillin e Markut.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se bëhet fjalë për të njëjtin person. Përkundrazi, disa studiues mendojnë se termi u përdor përsëri për t’i lidhur historitë e tyre në mendjen e lexuesit. “Djaloshi” i parë ikën lakuriq nga frika, duke përfaqësuar turpin dhe braktisjen, ndërsa i dyti qëndron i qetë dhe shpall ringjalljen, duke përfaqësuar fitoren dhe rifillimin e dishepullimit.
Teoritë e tjera për burrin e zhveshur janë edhe më të pazakonta. Ai është identifikuar si apostulli Gjon, Jakobi (vëllai i Jezusit), Lazari dhe figura të tjera. Asnjëra prej këtyre hipotezave nuk ka mbështetje të fortë në tekst.
Në fund, ka shumë të ngjarë që të mos e mësojmë kurrë me siguri se kush ishte burri lakuriq në Ungjillin e Markut apo pse autori vendosi ta përfshinte atë në rrëfim. Kështu, misteri do të vazhdojë t’u japë studiuesve material për debat: kush ishte ai dhe çfarë kuptimi kishte lakuriqësia e tij, e plotë apo e pjesshme, në historinë e Jezusit?
