Nga Klevi Elezi
Ndërsa Shqipëria përballet me pasiguri politike, tensione dhe një klimë të brishtë besimi, ekonomia ka një tjetër sinjal që nuk duhet neglizhuar: rënia e euros dhe pasojat që kjo mund të sjellë për eksportet, prodhimin vendas dhe bizneset që mbajnë në këmbë mijëra vende pune.
Në pamje të parë, forcimi i lekut mund të duket si një lajm pozitiv. Një euro më e dobët mund t’i bëjë importet më të lira, të lehtësojë pagesat në valutë për disa biznese dhe të ulë koston e produkteve të blera nga jashtë. Por ekonomia nuk mund të gjykohet vetëm nga përfitimi i një sektori. Ajo duhet parë në tërësi, duke analizuar se kush përfiton, kush humbet dhe cilat janë pasojat afatgjata për zhvillimin e vendit.
Për eksportuesit shqiptarë, rënia e euros mund të kthehet në një problem serioz. Një kompani që prodhon në Shqipëri, paguan punonjësit, energjinë, qiranë dhe detyrimet në lekë, por produktet i shet në tregjet europiane me euro, mund të marrë më pak lekë për të njëjtat të ardhura në valutë. Nëse çmimet e shitjes nuk mund të rriten dhe kostot nuk mund të ulen, fitimi ngushtohet. Në një treg ku konkurrenca është e fortë, kjo mund të ndikojë drejtpërdrejt në investime, paga dhe aftësinë për të ruajtur vendet e punës.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për sektorë si fasoneria, tekstilet, këpucët dhe aktivitetet e tjera prodhuese që punojnë me porosi nga jashtë. Pas çdo kontrate eksporti nuk qëndron vetëm një shifër në bilancin e një kompanie, por një zinxhir i tërë punëtorësh, furnitorësh, transportuesish dhe familjesh që varen nga vazhdimësia e aktivitetit ekonomik.
Prandaj, pyetja që duhet shtruar nuk është nëse një kurs më i fortë i lekut është domosdoshmërisht i mirë apo i keq. Pyetja është nëse ekonomia shqiptare është mjaftueshëm produktive dhe konkurruese për ta përballuar këtë ndryshim pa dëmtuar prodhimin vendas. Një ekonomi që mbështetet te importet për konsum, ndërsa e ka të vështirë të zgjerojë prodhimin dhe eksportet, rrezikon të krijojë një ekuilibër të brishtë, ku përfitimet afatshkurtra mund të shoqërohen me kosto afatgjata.
Natyrisht, forcimi i lekut nuk vjen vetëm nga zhvillimet politike. Kursi i këmbimit ndikohet nga oferta dhe kërkesa për valutë, turizmi, investimet e huaja, dërgesat e emigrantëve dhe faktorë të tjerë ekonomikë. Por kjo nuk e përjashton përgjegjësinë e institucioneve për të analizuar ndikimin e kursit mbi sektorët prodhues dhe për të mos e trajtuar çdo tregues pozitiv në dukje si provë se ekonomia po ecën në drejtimin e duhur.
Një tjetër çështje është shpërndarja e përfitimeve. Nëse importet bëhen më të lira për shkak të kursit të këmbimit, ky avantazh duhet të reflektohet në çmimet për konsumatorët. Përndryshe, qytetari mund të mos e ndiejë përfitimin, ndërsa eksportuesi vazhdon të përballet me të ardhura më të ulëta në lekë. Kjo është arsyeja pse konkurrenca në treg dhe transparenca e çmimeve kanë rëndësi po aq sa vetë kursi i këmbimit.
Në këtë situatë, Shqipëria ka nevojë për një qasje ekonomike serioze. Nevojitet analizë e vazhdueshme e ndikimit të kursit të këmbimit mbi eksportet, dialog me përfaqësuesit e biznesit, politika që rrisin produktivitetin dhe investime që ulin kostot strukturore të prodhimit. Po aq e rëndësishme është që bizneset të kenë qasje në instrumente të menaxhimit të rrezikut valutor, në mënyrë që luhatjet e kursit të mos kthehen menjëherë në kërcënim për vazhdimësinë e aktivitetit të tyre.
Qeveria nuk mund ta kontrollojë e vetme kursin e euros, por ka përgjegjësinë të krijojë kushte që ekonomia të jetë më pak e cenueshme nga lëvizjet e tij. Një vend që synon zhvillim të qëndrueshëm nuk mund të mbështetet vetëm te turizmi, konsumi dhe prurjet valutore. Ai duhet të prodhojë më shumë, të eksportojë me vlerë të shtuar, të investojë në teknologji dhe të krijojë vende pune të qëndrueshme.
Çështja nuk është të mbrojmë një monedhë kundër tjetrës, as të shpallim krizë sa herë që ndryshon kursi i këmbimit. Çështja është të kuptojmë se pas shifrave fshihen njerëz, familje dhe biznese reale. Nëse euro bie, por prodhimi vendas dobësohet, nëse importet përfitojnë, por eksportet humbasin terren, atëherë duhet të pyesim veten nëse po ndërtojmë një ekonomi të fortë apo thjesht po menaxhojmë përkohësisht disa tregues.
Shqipërisë i duhet stabilitet politik, besim te institucionet dhe një strategji ekonomike që vendos prodhimin vendas në qendër të zhvillimit. Sepse suksesi i ekonomisë nuk matet vetëm me kursin e këmbimit, por me aftësinë për të prodhuar, për të eksportuar, për të paguar paga dinjitoze dhe për t’u dhënë bizneseve arsye të investojnë në këtë vend.
Një monedhë e fortë nuk mjafton për të ndërtuar një ekonomi të fortë. Pa prodhim konkurrues, eksporte të qëndrueshme dhe vende pune të sigurta, çdo optimizëm ekonomik rrezikon të mbetet vetëm një shifër në tabelën e këmbimit.
