Nga Klevi Elezi
Zoti Kryeministër, një shtet nuk është kompani private ku mjafton të mbledhësh drejtuesit, t’u kërkosh dorëheqjen dhe të besosh se problemi u zgjidh. Shteti është një organizëm kushtetues, administrativ dhe shoqëror, funksionimi i të cilit nuk mund të varet nga vullneti i çastit i një njeriu, sado i lartë të jetë posti i tij.
Ultimatumi juaj për drejtuesit e institucioneve ngre një pyetje që meriton përgjigje përtej retorikës politike: nëse administrata nuk po funksionon siç duhet, a është zgjidhja të largohen drejtuesit apo të shqyrtohet sistemi që i prodhoi, i emëroi dhe i mbajti në detyrë?
Sepse këtu fillon gabimi i një politike që rrezikon të ngatërrojë ndryshimin e personelit me reformën e shtetit.
Nuk mund të pretendosh se po ndërton një administratë më të aftë, nëse nuk shpjegon se mbi cilat kritere do të zgjidhen pasuesit. Nëse largon një drejtues për mungesë rezultatesh, por emëron një tjetër pa konkurrim të ndershëm, pa meritokraci dhe pa një vlerësim të verifikueshëm profesional, nuk ke zgjidhur problemin. Ke ndryshuar emrin në derën e zyrës, ndërsa mekanizmi që prodhon të njëjtën paaftësi mund të mbetet i paprekur.
Dhe kjo është pikërisht ajo që duhet të shqetësojë qytetarët.
Në filozofinë politike, shteti nuk ndërtohet mbi bindjen se një individ mund të zgjidhë çdo problem përmes urdhrit. Që nga mendimi i Aristotelit mbi të mirën e përbashkët e deri te parimet moderne të shtetit të së drejtës, pushteti legjitimohet jo vetëm nga aftësia për të marrë vendime, por edhe nga mënyra se si ato vendime merren, zbatohen dhe kontrollohen.
Maksima e Montesquieu-së për kufizimin e pushtetit na kujton se institucionet nuk duhet të funksionojnë vetëm sipas vullnetit të atij që i drejton, por përmes rregullave, përgjegjësive dhe mekanizmave që e pengojnë arbitraritetin. Një administratë serioze nuk ka nevojë vetëm për drejtues që japin rezultate; ka nevojë për një sistem që garanton se aftësia dhe integriteti janë më të rëndësishëm se afërsia politike.
Zoti Rama, nëse mendoni se drejtuesit kanë dështuar, atëherë publiku ka të drejtë të dijë se cilët kanë dështuar, mbi bazën e cilave tregues dhe për çfarë përgjegjësish konkrete. Nëse ka shkelje ligjore, ato duhen trajtuar sipas ligjit. Nëse ka paaftësi profesionale, ajo duhet të dokumentohet dhe të vlerësohet. Nëse ka dështim politik, përgjegjësia nuk mund të ndalet gjithmonë te hallka e fundit e zinxhirit administrativ.
Përgjegjësia duhet të shtrihet deri te mekanizmi që ka prodhuar emërimet dhe ka mbikëqyrur punën e institucioneve.
Përndryshe, krijohet një paradoks politik: pushteti që ka pasur mundësinë të ndikojë në përzgjedhjen dhe drejtimin e administratës paraqitet si shpëtimtari i saj, duke ia faturuar të gjithë problemin drejtuesve që kërkon të largojë.
Por shteti nuk është skenë ku ndërrohen aktorët sa herë që publiku shpreh pakënaqësi. Shteti është përgjegjësi e vazhdueshme, ndërsa reforma është proces që kërkon diagnozë, kritere, zbatim dhe kontroll të rezultateve.
Nuk po them se drejtuesit duhet të mbrohen me çdo kusht. Përkundrazi, askush nuk duhet të qëndrojë në detyrë vetëm për shkak të lidhjeve politike, ashtu si askush nuk duhet të largohet arbitrarisht pa u respektuar rregullat që zbatohen për pozicionin e tij. Por largimi duhet të jetë rezultat i një procesi të arsyetuar, jo zëvendësues i procesit të reformës.
Dhe mbi të gjitha, kush e garanton qytetarin se drejtuesit e rinj do të jenë më të aftë se ata që largohen? Kush garanton se emërimet e ardhshme do të bëhen mbi bazën e meritës dhe jo të besnikërisë? Kush garanton se pas disa muajsh nuk do të gjendemi përsëri përballë të njëjtit problem, me emra të tjerë dhe me të njëjtat institucione?
Këto nuk janë pyetje kundër shtetit. Janë pyetje në mbrojtje të shtetit.
Shqipëria nuk ka nevojë për një administratë që dridhet sa herë dëgjon një ultimatum politik. Ka nevojë për një administratë që zbaton ligjin, u shërben qytetarëve, merr përgjegjësi dhe nuk e ngatërron interesin publik me interesin e eprorit. Ka nevojë për profesionistë që nuk varen nga humori i politikës, por nga standardet e punës dhe ligjshmëria.
Zoti Kryeministër, pushteti matet jo vetëm nga aftësia për të larguar njerëz, por nga aftësia për të ndërtuar institucione që funksionojnë edhe përtej individëve. Një udhëheqës mund të ndryshojë dhjetëra drejtues brenda një dite, por nëse nuk ndryshon mënyrën se si përzgjidhen, kontrollohen dhe vlerësohen ata, nesër do të përballet me të njëjtën krizë.
Mos e ngatërroni autoritetin me reformën, dorëheqjen me përgjegjësinë dhe ndryshimin e emrave me ndryshimin e shtetit.
Sepse problemi i Shqipërisë nuk është thjesht se kush ulet në karrigen e drejtuesit. Problemi është nëse ajo karrige fitohet përmes meritës, ushtrohet me përgjegjësi dhe kontrollohet nga ligji.
Dhe nëse synimi juaj është një shtet më i fortë, atëherë filloni nga kriteret, transparenca dhe llogaridhënia. Publikoni standardet. Shpjegoni rezultatet. Hapni rrugën për profesionistët. Garantojini qytetarët se emërimet nuk janë shpërblime politike.
Sepse Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për njerëz të rinj në drejtimin e institucioneve. Ka nevojë për një mënyrë të re të ndërtimit të shtetit.
Një shtet serioz nuk ndryshon vetëm njerëzit që dështojnë. Ndryshon edhe mekanizmat që lejojnë dështimin të përsëritet.
