Vite të tëra thatësire i vënë vajzat nga komunitetet blegtorale në rajonin Turkana të Kenias në rrezik të shtuar, pasi familjet që përpiqen të mbijetojnë mund të drejtohen drejt martesës së hershme. Disa shkolla po ndërhyjnë për t’i mbrojtur ato dhe për t’i mbajtur në klasë.
Drejtori Joseph Edukon i hedh një vështrim tabelës në murin përballë tavolinës së tij dhe rrudhon vetullat.
Ai tregon numrin e nxënësve të regjistruar aktualisht në Shkollën Fillore dhe të Ulët Kakuma në Kenian veriore – mbi 1,100 djem dhe rreth 900 vajza.
Edukon do të donte ta mbante kështu.
Rajoni i Turkanës, ku ndodhet shkolla publike, është përfshirë nga muaj të tërë thatësire, ashtu si rajonet e tjera gjysmë-shkretëtirë të Kenias veriore.
Kjo nuk prek vetëm fermerët vendas dhe barinjtë nomadë, por edhe nxënësit e Edukonit.
Kohët e fundit ka filluar të bjerë shi, por ende nuk është e qartë nëse do të jetë i mjaftueshëm për të mbështetur kopetë lokale, pasi shumë shpesh, uji është shteruar shpejt, duke e lënë barin të thahet.
Por nuk është vetëm jetesa e fermerëve vendas dhe e barinjve nomadë që kërcënohet kur dhitë dhe delet ngordhin për shkak të mungesës së ushqimit dhe ujit – kjo vë në rrezik edhe të ardhmen e fëmijëve, dhe veçanërisht të vajzave.
Shkollimi i tyre shpesh përfundon herët gjatë periudhave të zgjatura të thatësirës, sepse familjet e tyre kanë nevojë që ata të kërkojnë ujë dhe dru zjarri në distanca gjithnjë e më të mëdha dhe prindërit e tyre nuk mund t’i dërgojnë më në shkollë.
Vajzat e reja, jo vetëm në rajonin e Turkanës, por edhe në komunitetet e tjera blegtorale, janë gjithashtu në rrezik të madh për t’u detyruar të martohen për të lehtësuar barrën mbi familjet e tyre.
“Tani për tani, shumë prindër janë zhvendosur në zona të largëta me bagëtinë e tyre, për të gjetur ushqim për kafshët e tyre”, thotë Edukon.
Kur shkolla mbyllet për një muaj pushimesh në prill, kjo përbën një sfidë të veçantë për ata nxënës që normalisht qëndrojnë në shkollë gjatë gjithë vitit.
Nëse nuk kanë asnjë të afërm të mbetur në qytet, është detyrë e shkollës të sigurohet që ata të mos përfundojnë në rrugë, thotë drejtori.
“Nuk është një detyrë e lehtë, veçanërisht duke pasur parasysh shkurtimet në buxhet. Por deri më tani, nuk na është dashur të dërgojmë asnjë fëmijë në rrugë”, shton Edukon.
Vaktet falas ndihmojnë që fëmijët të qëndrojnë në shkollë
Vaktet falas që u jepen nxënësve janë një nxitje e madhe për shumë prindër që t’i mbajnë fëmijët e tyre në shkollë edhe në kohë të vështira, pasi kjo do të thotë një gojë e uritur më pak për të ushqyer.
Shkolla Fillore dhe e Ulët Kakuma shpërndan 2,300 vakte çdo ditë, jo vetëm për nxënësit e saj, por edhe për qindra fëmijë që jetojnë në rrugë.
Për ta, qulli me supë është i vetmi vakt i besueshëm në të cilin mund të mbështeten çdo ditë.
Dhe rreziqet po rriten. Një raport i OKB-së thekson se kontinenti afrikan përballet me kërcënime në rritje për shëndetin dhe sigurinë ushqimore nga rritja e temperaturave dhe moti ekstrem.
Raporti i Organizatës Botërore Meteorologjike (OBM) i vitit 2024 paralajmëron se ngjarjet ekstreme klimatike, të tilla si thatësirat, po rrezikojnë gjithnjë e më shumë bujqësinë, ujin, energjinë, arsimin dhe jetesën në rajon.
200 dhi për një nuse
Për vajzat, shkolla përpiqet të jetë një strehë e sigurt, që i mbron ato nga martesa e detyruar.
“Ne duhet të jemi një shkollë shpëtimtare në situata të tilla. Kur marrim sinjale nga prindërit ose vajzat se ato mund të jenë martuar, ne sigurohemi t’i mbajmë ato në shkollë, edhe pas përfundimit të vitit shkollor”, thotë drejtori Edukon.
Kur një tufë bagëtish shkatërrohet për shkak të thatësirës, shumë familje zgjedhin të martojnë vajzat e tyre 14-16 vjeç për t’u shpëtuar vështirësive ekonomike.
Çmimi i nuses është zakonisht rreth 200 dhi – dhe familja kursen në tarifat e shkollës, pasi vetëm tetë vjet të shkollës fillore janë falas në Kenia.
“Familjet nën presion ekstrem shpesh i drejtohen martesës së hershme si mekanizëm përballimi, duke shpresuar se martesa do t’u ofrojë vajzave të tyre mbrojtje ose do të lehtësojë presionin ekonomik”, thotë Rahinatu Adamu Hassaini, një eksperte për dhunën me bazë gjinore në organizatën për mbrojtjen e fëmijëve Save the Children.
“Në disa komunitete blegtorale në Kenia, për shembull, martesa është bërë një strategji mbijetese – veçanërisht aty ku goditjet klimatike kanë shkatërruar bagëtinë dhe të ardhurat”, thotë ajo, duke konfirmuar rrëfimin e drejtorit të shkollës.
12 milionë vajza të detyruara të martohen në moshë të re
Martesa e fëmijëve është një shkelje serioze e të drejtave të njeriut që ndikon në mënyrë disproporcionale vajzat adoleshente, thotë Hassaini.
“Kjo ua mohon atyre të drejtat për arsim, shëndetësi dhe mbrojtje. Martesa e fëmijëve është një formë e drejtpërdrejtë e dhunës me bazë gjinore, dhe një parashikues i formave të ardhshme të dhunës.”
Globalisht, rreth 640 milionë vajza dhe gra u martuan para ditëlindjes së tyre të 18-të.
Çdo vit, 12 milionë vajza martohen të reja – afërsisht një vajzë çdo dy deri në tre sekonda – sipas Save the Children.
Me katër në 10 martesa të fëmijëve, Afrika Sub-Sahariane është rajoni më i goditur në mbarë botën.
Shumë familje kanë humbur bagëtinë e tyre – burimin e tyre kryesor të të ardhurave, ushqimit dhe sigurimeve shoqërore. Si rezultat, gjithnjë e më shumë vajza të reja po martohen, disa prej të cilave janë vetëm 12 deri në 14 vjeç.
Prindërit e shohin martesën si një mënyrë për të siguruar një prikë për të ushqyer familjen, dhe si një burim mbrojtjeje të perceptuar për vajzat në mjedise shumë të pasigurta.
Punonjësit e komunitetit raportojnë se frekuentimi i shkollës nga vajzat ka rënë ndjeshëm, pasi familjet i japin përparësi mbijetesës mbi arsimin.
Hassaini thotë se martesa e hershme mund të çojë në shtatzëni të hershme, rreziqe shëndetësore, një cenueshmëri të përjetshme ndaj dhunës me bazë gjinore, si dhe humbje të arsimimit. “Kjo krijon një cikël të rrezikshëm.”
