Më 16 korrik 1972, nga Shkodra, dramaturgu Fadil Kraja i shkruan një letër Ramiz Alisë. Nuk është një letër e ashpër, as një protestë e hapur. Është më shumë një rrëfim i qetë dhe i dhimbshëm i një shkrimtari që ndjen se mbi të është marrë një vendim i padrejtë, pa u dëgjuar më parë.
Letra nis me përshëndetjen e zakonshme të kohës: “I dashur shoku Ramiz…” dhe menjëherë pas saj Kraja shpjegon arsyen pse po shkruan. Ai rrëfen se ditët e fundit kishte qenë i trazuar nga mendime të pakëndshme që, siç thotë vetë, i kishin prishur ekuilibrin. Shkaku ishte një letër e ardhur papritur nga Ministria e Arsimit dhe e Kulturës, ku njoftohej se ai nuk ishte më shkrimtar në profesion të lirë.
Vendimi e kishte befasuar. Jo vetëm për përmbajtjen, por sepse askush nuk e kishte vënë më parë në dijeni. As nga ministria dhe as nga Lidhja e Shkrimtarëve.
“Papritmas, nga Ministria e Arsimit marr një letër ku më njoftojnë se nuk isha më shkrimtar në profesion të lirë… U çudita, sepse askush nuk më kish njoftuar më parë për këtë”, shkruan ai.
Në Shkodër ai kishte takuar edhe dramaturgun Llazar Siliqi për të sqaruar çështjen. Sipas tij, edhe disa të tjerë kishin pësuar të njëjtin fat, ndërsa vendet e tyre ishin zënë nga njerëz të tjerë. Siliqi, siç rrëfen Kraja, e kishte kundërshtuar këtë vendim duke e quajtur të nxituar dhe të parakohshëm.
Por në letër Kraja nuk ndalet vetëm tek padrejtësia që ndien. Ai përpiqet të tregojë edhe punën e tij, si për të dëshmuar se nuk kishte qenë i heshtur apo i pavlefshëm për kulturën.
Ai shkruan se gjatë dy viteve të fundit kishte shkruar pesë drama. Dy prej tyre ishin vënë në skenë me sukses nga trupa e teatrit “Migjeni”, ndërsa drama “Toka e shokët e tij” ishte shfaqur më parë. Një tjetër dramë ishte vënë në skenë nga estrada profesioniste e Kukësit, ndërsa një tjetër ishte marrë nga teatri profesionist i Durrësit. Një tjetër dramë ishte në planin e teatrit “Migjeni”.
Përveç dramaturgjisë, ai kujton edhe punën e tij në shtyp: tregime, poema, poezi, artikuj kritikë dhe publicistikë, si dhe dy vëllime të botuara.
“Kam shkruar pesë drama gjatë kësaj kohe… Në shtypin e përditshëm kam botuar tregime, poema, poezi, artikuj kritikë e publicistikë. Kam gjithashtu dy vëllime në shtyp”, shkruan Kraja.
Megjithatë ai pranon se rendimenti pa cilësi nuk ka vlerë. Por në të njëjtën kohë ngre një pyetje të thjeshtë: pse askush nuk kishte folur me të më parë?
Ai shkruan se askush nga Tirana nuk kishte ardhur në Shkodër për të parë veprat e tij në skenë dhe askush nuk e kishte pyetur se çfarë planesh kishte për të ardhmen.
Vendimi, sipas tij, i dukej i nxituar dhe fyes.
Megjithatë Kraja nuk shpall rebelim. Ai thotë se do të vazhdojë të punojë në arsim si më parë dhe se do të përpiqet të shkruajë përsëri. Por në fund të letrës ndihet qartë një ndjenjë padrejtësie.
Ai shkruan se kishte filluar të studionte frëngjisht, të lexonte rregullisht dhe të bënte plane të reja për punë, kur papritur kishte ardhur kjo letër që i ndryshonte gjithçka.
“Më falni që u ‘shpraza’ tek ju. Mendova shumë, u mata shumë, po diçka në zemër më thotë se do të më kuptoni drejt…”, shkruan ai në fund.
Letra mbyllet thjesht:
“Shkodër, 16/VII/1972
Me respekt
Fadil Kraja”
Në pamje të parë është vetëm një letër administrative. Por në të vërtetë ajo është edhe një dëshmi e një kohe kur një shkrimtar, për të mbrojtur punën dhe dinjitetin e tij, duhej t’i drejtohej pushtetit me një lutje të qetë: të paktën të dëgjohej./vna
