Ishte operacioni ushtarak më i guximshëm në histori – dhe suksesi i tij varej nga parashikuesi i motit James Stagg. Një film i ri me Andrew Scott dhe Brendan Fraser eksploron rolin e tij në fundin e Luftës së Dytë Botërore.
Në ditën e inaugurimit të tij, në vitin 1961, John F Kennedy e pyeti presidentin në largim, Dwight D Eisenhower, se çfarë i kishte dhënë atij avantazh ndaj nazistëve në Ditën D, kur Eisenhower ishte Komandant Suprem i Forcave Aleate. “Ne kishim meteorologë më të mirë se gjermanët,” tha Eisenhower. Ky anekdotë citohet në fund të filmit të ri Pressure, i cili sugjeron se përgjigjja e Eisenhower nuk ishte shumë larg së vërtetës. Filmi tregon historinë e vërtetë të vendimeve jetike të meteorologut kryesor të Aleatëve, kapitenit skocez të Forcave Ajrore Mbretërore James Stagg (Andrew Scott), dhe Eisenhower (Brendan Fraser), të cilat u desh të merreshin në tre ditët para pushtimit të Normandisë nga Aleatët, të cilin historiani Antony Beevor, në librin e tij autoritar D-Day: The Battle for Normandy, e quan “pothuajse me siguri operacioni më ambicioz në historinë e luftës”.
Ndërsa ngjarjet u zhvilluan, më 6 qershor 1944, gati 160,000 trupa aleate zbarkuan në Normandi nga ajri dhe deti, gjë që rezultoi një pikë kthese në luftë. Por disa ditë para zbarkimit, i cili fillimisht ishte planifikuar për 5 qershor, Stagg mund të shihte se po afrohej një stuhi e rrezikshme, edhe pse ekipi i meteorologëve që ai drejtonte nuk pajtohej fort me të. Detyra e tij ishte t’i përkthente parashikimet në një rekomandim të thjeshtë “Go” ose “Don’t Go” për Eisenhower. Por kjo ishte plot rreziqe: hyrja në një stuhi mund t’u kushtonte mijëra jetë, por një shtyrje mund të nënkuptonte pritje javësh për kushtet e duhura dhe rrezikun që operacioni të zbulohej nga nazistët.
Bazuar në shfaqjen e vlerësuar të David Haig të vitit 2014, filmi i kthen ato ngjarje në një dramë të tensionuar plot përplasje opinionesh dhe egosh. Dhe siç thonë krijuesit e tij për BBC, është gjithashtu një histori për mbështetjen te faktet shkencore dhe heroizmin e të thënit të së vërtetës së pakëndshme.
“Si e bën një sistem moti që lëviz ngadalë të ndihet emocionues? Nuk është vetëm moti,” thotë regjisori i filmit, Anthony Maras (Hotel Mumbai), i cili e shkroi skenarin së bashku me Haig. “Si i shohim personazhet, i vendosim nën presion të madh dhe shohim si ndryshojnë dhe transformohen?” Nga kjo perspektivë, thotë ai, “Mund të bësh një film për një sistem moti që lëviz ngadalë të ndihet si gjëja më e madhe në botë, sepse për këta personazhe është.”
Një përplasje karakteresh
Scott e portretizon Stagg ashtu siç e përshkruajnë edhe burimet historike: një natyrë e heshtur dhe e përmbajtur. Ai kishte, thotë Haig, “një integritet të qetë dhe të hekurt”, dhe Scott na lejon të shohim thellësinë e ndjenjave nën një pamje të ashpër. Pjesa më e madhe e filmit zhvillohet në zyra dhe dhoma plot me harta moti në Southwick House, një rezidencë e shekullit XIX pranë Portsmouth-it që u përdor si selia e Aleatëve, ku, për arsye sigurie, meteorologët nuk mund të komunikonin me jashtë. Aty, Stagg mbetet i paemocion në sipërfaqe, edhe kur mëson se gruaja e tij shtatzënë është në lindje.
Stagg, i cili nuk ishte i interesuar për atë që njerëzit donin të dëgjonin, por ishte i vendosur t’u thoshte atyre atë që duhej të dëgjonin – Anthony Maras
Rivali i tij meteorolog ishte një amerikan i zhurmshëm dhe mendjemadh, Irving Krick (Chris Messina), i cili kishte besimin e Eisenhower-it. Parashikimi i Krick, i cili shihte qiell të kthjellët, bazohej në analizën e modeleve historike të motit. Në atë kohë, thotë Haig, kjo qasje kishte kuptim “për Afrikën e Veriut dhe SHBA-në”, ku Krick kishte bërë parashikime të suksesshme, por nuk merrte parasysh motin e ndryshueshëm anglez. Ndërkohë, Stagg po vërente ndryshime shqetësuese në rrymat ajrore që po afroheshin, një metodë e re dhe atëherë shumë e avancuar e parashikimit të motit që nuk ishte e zakonshme në vitin 1944.
Të gjithë, nga Eisenhower te Krick dhe deri te Field Marshall britanik Bernard Montgomery (Damian Lewis), donin të vazhdonin më 5 qershor siç ishte planifikuar. Stagg duhej të jepte një rekomandim “Don’t Go”. Maras thotë: “Kishte një personazh si Stagg që nuk ishte i interesuar për atë që njerëzit donin të dëgjonin, por ishte i vendosur t’u thoshte atyre atë që duhej të dëgjonin. Dhe mendoj se ka një lloj heroizmi në këtë.” Në fund, Stagg e shpëtoi operacionin duke kuptuar se do të kishte një pushim të shkurtër në motin e keq më 6 qershor, por ai nuk mund ta parashikonte këtë kur dha verdiktin e tij të padëshiruar.
Pse historia ia vlen të tregohet
Vendimi i Stagg rezonon edhe sot, në një kohë kur faktet dhe shkenca shpesh shihen si opinione. Maras thotë për Stagg: “Ai u përball me komandantët më të ashpër ushtarakë në planet, të paktën nga ana aleate” dhe u tha atyre, në thelb, “Ne mund të veprojmë vetëm sipas asaj që dimë. Ka prova dhe ka të dhëna.” Dhe vendosmëria e tij nuk është thjesht një zbukurim hollivudian. Beevor shkruan: “Stagg u ndie i detyruar të ndiqte instinktin e tij dhe të injoronte pikëpamjet më optimiste të kolegëve të tij amerikanë.”
Edhe pse Stagg do të jetë një figurë pak e njohur për publikun e filmit, po ashtu do të jetë edhe Eisenhower-i që shohim në ekran, i bazuar gjithashtu në burime historike. Në imagjinatën popullore, presidenca e tij e ka mbuluar karrierën ushtarake. Fraser thotë se para se të lexonte skenarin, emri Eisenhower i kujtonte vetëm sloganin e famshëm të fushatës së tij presidenciale dhe imazhin e thjeshtë që ka mbetur ndër vite. “Do të kisha menduar për një distinktiv fushate që thoshte ‘I like Ike’ dhe një vizatim karikaturë të një burri të buzëqeshur pa flokë, i cili gjithashtu ishte i përfshirë në planifikimin e Operacionit Overlord”, siç quhej zyrtarisht pushtimi i Ditës D.
Le të na kujtohet si dukej udhëheqja në atë kohë dhe nevoja për t’i thënë të vërtetën pushtetit – Brendan Fraser
Por gjatë viteve të luftës së Eisenhower-it, Maras thotë “Ai ishte një njeri që pinte katër deri në gjashtë paketa cigare në ditë, që pinte rreth 20 deri në 24 filxhanë kafe në ditë, trupi i të cilit po shkatërrohej, dhe që kishte një ulçerë në shpinë që ishte një plagë e hapur. Ishte në një gjendje të rëndë. Dhe ishte jashtëzakonisht i ndjeshëm në momentet e tij private.”
Ne e shohim këtë ndjeshmëri në momentet që ai ndan me shoferin dhe ndihmësin e tij personal, togerin Kay Summersby (Kerry Condon). Fillimisht e caktuar si pjesë e trupave motorike britanike, ajo u bë konfidencë e tij. Ka prej kohësh spekulime të paverifikuara për një lidhje mes tyre, por filmi paraqet vetëm lidhjen e tyre të afërt emocionale pa sugjeruar se ka ndodhur diçka më shumë.
Bisedat e tyre private në ekran tregojnë sa shumë e rëndonte përgjegjësia Eisenhower-in, pjesërisht për shkak të hijes së “Exercise Tiger”. Kjo ishte një stërvitje me municion të vërtetë për Ditën D, e cila, të cilën Eisenhower e kishte autorizuar gjashtë javë më parë, por që shkoi katastrofikisht keq, duke bërë që më shumë se 700 amerikanë të vdisnin për shkak të keqkomunikimeve dhe një sulmi nga anijet gjermane.
Fraser e sheh historinë e Luftës së Dytë Botërore si një mësim për sot. “Le të na kujtohet si dukej udhëheqja në atë kohë dhe rëndësia e vëmendjes ndaj fakteve dhe shkencës, dhe nevoja për t’i thënë të vërtetën pushtetit,” thotë ai. 5 qershor 1944 solli me të vërtetë një stuhi të fortë, ashtu siç parashikuan provat e Stagg-ut.
