Sparta njihet si një nga shtetet më ushtarake të Greqisë së lashtë, me luftëtarë të famshëm për disiplinën dhe aftësitë e tyre. Megjithatë, pavarësisht reputacionit si forcë pothuajse e pathyeshme, ajo pësoi disa humbje të rëndësishme që ndryshuan rrjedhën e historisë greke.
Beteja e Hisiaes (669 p.e.s.)
Kjo konsiderohet humbja e parë e madhe e regjistruar e Spartës. Gjatë Luftës së Dytë Meseniane, qyteti i Argosit arriti të mposhtte hoplitët spartanë falë taktikave më efektive. Humbja tregoi se falanga spartane nuk ishte e pathyeshme dhe nxiti zhvillimin e strategjive të reja ushtarake në Greqi.
Betejat e Pylosit dhe Sfakterisë (425 p.e.s.)
Gjatë Luftës së Peloponezit, Athina i shkaktoi Spartës një nga goditjet më të rënda. Në Pylos, qindra ushtarë spartanë u kapën rob, një turp i madh për një shoqëri që e konsideronte dorëzimin të papranueshëm.
Menjëherë pas kësaj erdhi Beteja e Sfakterisë, ku hoplitët spartanë, të rrethuar dhe pa rrugëdalje, u detyruan të dorëzoheshin. Kjo ngjarje tronditi botën greke dhe rrëzoi mitin e pathyeshmërisë spartane.
Beteja e Leçaeumit (391 p.e.s.)
Gjatë Luftës Korintike, trupat e lehta athinase zunë në pritë dhe shkatërruan një forcë elitare spartane pranë Leçaeumit. Humbja tregoi se taktikat tradicionale spartane kishin dobësi ndaj formave më fleksibël të luftimit.
Beteja e Tegyrës (375 p.e.s.)
Në Tegyrë, Banda e Shenjtë e Tebës mposhti një forcë spartane numerikisht më të madhe. Kjo fitore tregoi se Sparta mund të mposhtej edhe kur kishte epërsi dhe dobësoi besimin e grekëve në supremacinë e saj ushtarake.
Beteja e Leuktrës (371 p.e.s.)
Leuktra ishte ndoshta humbja më e rëndësishme në historinë spartane. Gjenerali tebianEpaminonda përdori një formacion novator, duke përqendruar forcat në krahun e majtë dhe duke thyer vijat spartane. Mbreti Kleombroti I u vra dhe ushtria spartane pësoi humbje të mëdha.
Kjo betejë i dha fund hegjemonisë spartane në Greqi dhe ngriti Tebën si fuqinë kryesore të kohës.
Beteja e Mantinesë (362 p.e.s.)
Katër vjet pas Leuktrës, Sparta dhe aleatët e saj u përballën përsëri me Tebën. Epaminonda siguroi një fitore taktike, por u plagos për vdekje gjatë luftimeve. Edhe pse Sparta nuk e rikuperoi fuqinë e saj, vdekja e tij dobësoi Tebën dhe krijoi një boshllëk pushteti që më vonë do të shfrytëzohej nga Maqedonia.
Beteja e Sellasisë (222 p.e.s.)
Kjo ishte përpjekja e fundit e madhe e Spartës për të ruajtur pavarësinë. Mbreti Kleomeni III u përball me një aleancë maqedonase dhe akease të udhëhequr nga Antigoni III Doson. Humbja ishte shkatërrimtare; mijëra spartanë u vranë dhe qyteti humbi pavarësinë e tij politike.
Pushtimi romak i Spartës (146 p.e.s.)
Në vitin 146 p.e.s., Sparta, së bashku me pjesën tjetër të Greqisë, ra nën kontrollin e Republikës Romake. Pa rezistencë të madhe, qyteti humbi autonominë e tij dhe tradita e tij ushtarake u bë pjesë e historisë. Në të njëjtin vit, Roma shkatërroi Korintin dhe aneksoi Greqinë.
Trashëgimia e humbjeve
Humbjet e Spartës ndryshuan ekuilibrin e pushtetit në Greqinë e lashtë. Dorëzimi në Sfakteri, disfata në Leuktra dhe shkatërrimi në Sellasi treguan se edhe shteti më luftarak nuk mund të mbetej gjithmonë dominues. Rënia e Spartës hapi rrugën për ngritjen e Tebës, më pas të Maqedonisë së Filipit II dhe në fund për zgjerimin romak.
Historia e Spartës mbetet një kujtesë se fuqia ushtarake, sado e madhe të jetë, nuk është e përhershme dhe se aftësia për t’u përshtatur është po aq e rëndësishme sa forca në fushën e betejës.
