Uinston Çërçilli kujtohet me të drejtë si kryeministri këmbëngulës që udhëhoqi Britaninë në ditët më të errëta të Luftës së Dytë Botërore. Por, përveç vendosmërisë së tij legjendare, ai kishte edhe një armë tjetër të fuqishme: një humor therës dhe një zgjuarsi të jashtëzakonshme.
Çërçilli e përdorte humorin si mburojë politike, si mënyrë për të thyer akullin në diplomaci dhe, herë pas here, si armë për t’i shkatërruar kundërshtarët. Batutat e tij rrallëherë ishin të buta. Ato ishin të mprehta, spontane dhe shpesh shoqëroheshin me buzëqeshjen e tij dinake, ndërsa mbante gjithmonë një puro në gojë.
“Gjatë jetës sime, më është dashur shpesh t’i ha fjalët e mia dhe duhet ta pranoj se gjithmonë më kanë bërë mirë.”
Çërçilli përdor një metaforë të zgjuar me ushqimin për ta kthyer një situatë të sikletshme në diçka pozitive. Në vend që të këmbëngulte te një gabim vetëm për të ruajtur krenarinë, ai nuk e kishte problem ta pranonte dhe të vazhdonte përpara. Për të, më e rëndësishme ishte të kishte të drejtë sesa të mbetej kokëfortësisht i pandryshueshëm. Ai ndryshoi disa herë parti politike dhe shpesh ndryshonte mendim kur përballej me fakte të reja. Për këtë u kritikua ashpër, pasi shumë e quanin njeri pa parime.
Por ai i mbronte këto ndryshime si një mënyrë për t’iu përshtatur kohës. Madje një herë tha: “Të përmirësohesh do të thotë të ndryshosh, prandaj të jesh i përsosur do të thotë të kesh ndryshuar shpesh.”
“Një politikani i duhet aftësia të parashikojë çfarë do të ndodhë nesër, javën tjetër, muajin tjetër dhe vitin tjetër. Pastaj duhet të ketë edhe aftësinë të shpjegojë pse nuk ndodhi ashtu.”
Qeverisja ka një ironi të madhe. Votuesit dhe media presin vazhdimisht që politikanët të jenë si profetë, duke parashikuar ekonominë, luftërat dhe rezultatet e politikave muaj apo vite më parë.
Por bota është e paparashikueshme dhe këto parashikime shpesh dalin të gabuara. Sipas Çërçillit, aftësia më e madhe e një politikani nuk është të shohë të ardhmen, por të dijë ta shpjegojë më pas pse gjërat nuk ndodhën siç kishte thënë, pa marrë mbi vete fajin.
Një politikan i suksesshëm duhet të jetë aq bindës, sa të arrijë ta paraqesë një parashikim të gabuar si pasojë të rrethanave që ndryshuan dhe jo si një gabim të tij.
“Një pajtues është ai që ushqen një krokodil, duke shpresuar se do ta hajë të fundit.”
Me këtë ai u drejtohej vendeve neutrale europiane që gjatë Luftës së Dytë Botërore përpiqeshin të mos përplaseshin me Hitlerin, duke shpresuar se, nëse nuk mbanin anë, Gjermania do t’i linte të qeta. Mesazhi i Çërçillit ishte se oreksi i një përbindëshi nuk ngopet kurrë. Ai vetëm mund të shtyhet për pak kohë.
Duke i dhënë territor, para ose lëshime politike, ata nuk po shpëtonin veten. Thjesht po blinin pak më shumë kohë, ndërsa sakrifikonin të tjerët. Dhe kur të vinte radha e tyre, do të mbeteshin krejt vetëm.
“Jam gjithmonë gati të mësoj, edhe pse jo gjithmonë më pëlqen të më japin mësim.”
Çërçilli ishte një njeri shumë i pavarur dhe kokëfortë. Ai nuk e duronte disiplinën e ngurtë të shkollës, ku si fëmijë nuk pati rezultate të mira. Megjithatë, gjatë gjithë jetës lexoi pa pushim, shkroi libra të mëdhenj historikë dhe mësoi vetë për strategjinë ushtarake.
Me pak fjalë, Çërçilli e donte dijen, por nuk i pëlqente t’i jepnin urdhra, ta nënvlerësonin ose t’i thoshin se ishte gabim, sidomos kundërshtarët e tij.
“Ndonjëherë njerëzit përplasen me të vërtetën, por shumica ngrihen menjëherë dhe vazhdojnë rrugën sikur të mos kishte ndodhur asgjë.”
Kjo thënie tregon këndvështrimin e mprehtë dhe disi cinik të Çërçillit për natyrën njerëzore.
Shpesh, kur njerëzit përballen me një fakt të pakëndshëm, një realitet të hidhur ose prova që bindjet e tyre janë të gabuara, nuk ndalen ta shqyrtojnë. Përkundrazi, përpiqen ta harrojnë sa më shpejt atë moment, sillen sikur nuk ka ndodhur asgjë dhe vazhdojnë me kokëfortësi në të njëjtën rrugë.
Kjo fjali përmbledh aftësinë tonë të madhe për të mohuar realitetin dhe prirjen për të zgjedhur rehatinë përpara së vërtetës.
“Më pëlqejnë derrat. Qentë na shohin me admirim. Macet na shohin me përçmim. Derrat na trajtojnë si të barabartë.”
Çërçilli ishte një adhurues i madh i kafshëve. Në shtëpinë e tij në fshat, Chartwell, ai mbante një koleksion të tërë kafshësh, ku përfshiheshin qen, mace, mjellma, flutura dhe një tufë derrash, të cilët i respektonte vërtet për inteligjencën e tyre.
Për të, derrat kishin një lloj dinjiteti të veçantë. Ata nuk kërkojnë miratim si qentë dhe as nuk të shpërfillin si macet. Kur një derr të sheh në sy, të vlerëson si të barabartë. Çërçilli e vlerësonte këtë marrëdhënie të sinqertë, pa shtirje.
“Rregulli im i jetës e konsideronte si një rit të shenjtë pirjen e purove dhe të alkoolit para, pas dhe, nëse do të ishte e nevojshme, edhe gjatë çdo vakti, si edhe në kohën mes vakteve.”
Çërçill e tha këtë gjatë një dreke me Mbretin e Arabisë Saudite, në Egjipt, në shkurt të vitit 1945, menjëherë pas Konferencës së Jaltës.
Para takimit, diplomatët britanikë e paralajmëruan me nxitim se, për respekt ndaj mysafirit mbretëror, nuk duhej të pinte alkool apo të ndizte puro në tryezë, pasi ligji islam i ndalonte rreptësisht të dyja.
Por Çërçilli, i cili njihej se nuk ndahej kurrë nga një gotë uiski skocez dhe një puro Romeo y Julieta, nuk pranoi të ndryshonte zakonet e tij.
Për habinë e të gjithëve, sinqeriteti dhe humori i Çërçillit e argëtuan Mbretin saudit, i cili e pranoi me buzëqeshje këtë “rit të shenjtë”. Dreka vazhdoi pa asnjë problem: Mbreti pinte ujë, ndërsa Çërçilli shijonte qetësisht purot dhe alkoolin pranë tij.
“Unë kam marrë më shumë nga alkooli sesa alkooli ka marrë nga unë.”
Çërçill e përsëriste shpesh këtë shprehje, ose variante të saj, për t’iu përgjigjur kritikave për zakonet e tij me alkoolin. Atij i pëlqente ta forconte reputacionin e tij si një njeri që mund të pinte pa fund, por historianët thonë se e vërteta ishte pak më ndryshe.
Ai mund ta mbante një gotë të vetme uiski Johnnie Walker për orë të tëra. Edhe pse gjatë drekave dhe darkave pinte mjaft shampanjë Pol Roger dhe konjak, bashkëpunëtorët dhe sekretarët e tij kanë treguar se pothuajse nuk e panë kurrë të dehur apo të paaftë për të punuar.
Për Çërçillin, alkooli ishte më shumë një mënyrë për të përballuar stresin e jashtëzakonshëm të udhëheqjes dhe për të ruajtur energjinë e tij.
“Jam i sigurt se gabimet e asaj kohe nuk do të përsëriten. Me shumë mundësi do të bëjmë një sërë tjetër gabimesh.”
Gjatë një seance parlamentare, një deputet e pyeti Çërçillin nëse mund të garantonte se, pasi Aleatët të fitonin Luftën e Dytë Botërore, nuk do të përsëriteshin gabimet ekonomike dhe politike që u bënë ndaj Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore.
Çërçilli e siguroi se shmangia e atyre gabimeve ishte një nga prioritetet kryesore. Më pas shtoi këtë batutë.
Ai thjesht po shprehte realizmin e tij: edhe nëse mëson të gjitha mësimet nga e kaluara, e ardhmja gjithmonë do të sjellë sfida të reja dhe, pothuajse me siguri, gabime të reja.
“Unë jam gati të takoj Krijuesin tim. Nëse Krijuesi im është gati të përballojë sprovën e madhe të takimit me mua, kjo është një çështje tjetër.”
Çërçilli po festonte 80-vjetorin e lindjes. Në atë moshë, pasi kishte kaluar një goditje në tru, kishte pirë alkool për vite me radhë, kishte tymosur puro gjatë gjithë jetës dhe kishte udhëhequr Britaninë në Luftën e Dytë Botërore, ishte e natyrshme që biseda të shkonte te vdekja.
Kur e pyetën nëse kishte frikë nga vdekja ose nga takimi me Zotin, ai pa të pranishmit dhe dha këtë përgjigje të famshme, e cila përmbledhte në mënyrë të përkryer karakterin e tij: humorin, vetëbesimin e madh dhe mungesën e plotë të frikës.
Thënie bonus
“Historia do të jetë e sjellshme me mua, sepse kam ndërmend ta shkruaj vetë.”
Çërçilli nuk po bënte thjesht një shaka të zgjuar. Ai po bënte një premtim.
Pasi humbi postin e kryeministrit në vitin 1945, ai nisi menjëherë punën për veprën e tij me gjashtë vëllime, “Lufta e Dytë Botërore”.
Ai e dinte shumë mirë se çfarë po bënte. Duke qenë udhëheqësi i parë i madh aleat që botoi një histori të plotë dhe të detajuar të luftës, ai siguroi që versioni i tij i ngjarjeve, vendimet e tij dhe trashëgimia e tij të ndikonin në mënyrën se si brezat e ardhshëm do ta shihnin këtë konflikt.
Kjo strategji rezultoi aq e suksesshme, sa shkrimet e tij historike i sollën Çmimin Nobel për Letërsi në vitin 1953.
