Më 30 gusht 1918, Vladimir Iliç Lenin i shpëtoi për pak vdekjes pas një atentati në Moskë, një ngjarje që la gjurmë jo vetëm në shëndetin e tij, por edhe në historinë e Bashkimit Sovjetik. Pas një fjalimi para punëtorëve në fabrikën “Mikhelson”, ai po shkonte drejt makinës kur nga turma u dëgjuan të shtëna me armë.
Dy plumba e goditën Leninin. Njëri kaloi poshtë nofullës, përshkoi një pjesë të mushkërisë dhe ndaloi pranë kockës së qafës, ndërsa tjetri mbeti në shpatull. Edhe pse mbijetoi, ai nuk e mori më kurrë veten plotësisht.
Autorja e atentatit ishte Fanja (Fanny) Kaplan, e lindur me emrin Feiga Haimovna Rojtblat. Ajo ishte përfshirë që në moshë të re në lëvizjet revolucionare dhe përfundoi në burgjet e Siberisë, ku kaloi vite në punë të detyruar dhe pësoi dëmtime të përhershme në shikim. Pas Revolucionit të Shkurtit të vitit 1917 u lirua dhe iu bashkua Partisë Socialiste Revolucionare (SR), një forcë politike e majtë me mbështetje të fortë te fshatarësia.
Kaplan besonte se bolshevikët kishin tradhtuar revolucionin duke shpërndarë Asamblenë Kushtetuese dhe duke vendosur pushtetin e një partie të vetme. Për këtë arsye, në verën e vitit 1918 vendosi të vriste Leninin, të cilin e konsideronte “tradhtar”.
Në atë kohë, Rusia ishte përfshirë nga Lufta Civile. Në mars 1918, bolshevikët kishin nënshkruar Traktatin e Brest-Litovsk me Perandorinë Gjermane, duke i dorëzuar territore të mëdha, ndërsa luftimet me forcat e Bardha dhe trupat e huaja vazhdonin në disa fronte. Po atë ditë kur u plagos Lenini, në Petrograd u vra edhe Moisei Uritski, drejtues i degës së Çekës, policisë sekrete bolshevike. Disa ditë më vonë, qeveria e përdori vrasjen e tij dhe atentatin ndaj Leninit për të legalizuar “Terrorin e Kuq”, një fushatë represioni masiv ndaj kundërshtarëve realë ose të dyshuar të regjimit.
Sipas shumicës së dëshmive, pas fjalimit Kaplan iu afrua Leninit dhe qëlloi tre herë me një pistoletë belge FN 1900. Dy plumba e goditën, ndërsa i treti nuk e preku. Lenini refuzoi të dërgohej në spital nga frika e një prite tjetër dhe u transportua në Kremlin, ku mori ndihmën mjekësore.
Edhe sot vazhdojnë debatet për disa detaje të atentatit. Jo të gjithë dëshmitarët panë momentin e të shtënave dhe arma nuk u lidh kurrë me siguri të plotë me autoren. Megjithatë, përfundimi zyrtar mbeti se përgjegjëse ishte Fanja Kaplan.
Kaplan u arrestua menjëherë pas atentatit. Gjatë marrjes në pyetje nuk pranoi të tregonte bashkëpunëtorë apo burimin e armës. Katër ditë më vonë, më 3 shtator 1918, Çeka e ekzekutoi pa gjyq në Kopshtin Aleksandër, pranë Kremlinit. Trupi i saj u dogj në vend me urdhër që të mos mbetej asnjë gjurmë.
Herë pas here është përhapur pretendimi se Leninin e qëlluan dy motra, Fanja dhe Dora Kaplan. Megjithatë, burimet e besueshme nuk e mbështesin këtë version. Emri “Dora” shfaqet në disa dokumente të kohës si një tjetër emër i përdorur nga vetë Kaplan, gjë që besohet se ka krijuar konfuzion. Nuk ka prova të besueshme se në atentat mori pjesë një person i dytë me mbiemrin Kaplan.
Partia Socialiste Revolucionare ishte një nga forcat më të mëdha politike të Rusisë para vitit 1917 dhe mbështetej kryesisht nga fshatarët. Pas Revolucionit të Tetorit, partia u përça. Një pjesë bashkëpunoi përkohësisht me bolshevikët, por u nda prej tyre pas Traktatit të Brest-Litovsk dhe organizoi një kryengritje të pasuksesshme në korrik 1918.
Nga ana tjetër, Çeka, e krijuar në fund të vitit 1917 si “Komisioni i Jashtëzakonshëm për Luftimin e Kundërrevolucionit dhe Sabotimit”, u kthye pas atentatit ndaj Leninit në instrumentin kryesor të “Terrorit të Kuq”, me kompetenca që shkonin përtej gjykatave të zakonshme.
Edhe pse Lenini iu rikthye punës pas disa javësh, mjekët dhe bashkëkohësit vunë re se shëndeti i tij ishte dëmtuar përgjithmonë. Lidhja mes plagëve të vitit 1918 dhe goditjeve në tru që pësoi më vonë mbetet pjesërisht spekulative.
Në planin politik, atentati forcoi bindjen e udhëheqjes bolshevike se pushteti duhej mbrojtur me masa të jashtëzakonshme. Represioni, ndëshkimi kolektiv dhe propaganda që e paraqiste dhunën si mbrojtje të revolucionit u bënë pjesë e mënyrës së qeverisjes në vitet e para të shtetit sovjetik./Index.hr
