Shpallja e luftës ndaj Gjermanisë nga Britania e Madhe dhe Franca në vitin 1939 shënoi fillimin e luftës së përgjithshme në Evropë. Vetë konflikti kishte nisur dy ditë më parë, me pushtimin gjerman të Polonisë. Ky moment ishte një reagim i drejtpërdrejtë ndaj agresionit të Rajhut të Tretë dhe shënoi hyrjen e Evropës, e shumë shpejt edhe të botës, në një konflikt që do të zgjaste deri në vitin 1945.
Vendimi për shpalljen e luftës ishte kulmi i disa viteve tensionesh politike, dështimit të politikës së lëshimeve ndaj Hitlerit dhe përpjekjeve diplomatike të pasuksesshme për të ruajtur paqen në kontinent.
Gjatë viteve 1930, Evropa u karakterizua nga paqëndrueshmëria politike dhe ekonomike, ndërsa Gjermania naziste nën Adolf Hitlerin shkelte gjithnjë e më shumë kushtet e Traktatit të Versajës të vitit 1919.
Gjermania riktheu shërbimin e detyrueshëm ushtarak në vitin 1935, rimilitarizoi Rajnlandin në vitin 1936 dhe aneksoi Austrinë në vitin 1938, në atë që njihet si Anschluss.
Britania e Madhe dhe Franca, të drejtuara përkatësisht nga kryeministri Neville Chamberlain dhe kryeministri Édouard Daladier, ndoqën politikën e njohur si “appeasement”, ose politika e lëshimeve, duke u përpjekur të shmangnin luftën përmes pranimit të disa prej kërkesave territoriale dhe politike të Gjermanisë.
Kulmi i kësaj politike ishte Marrëveshja e Mynihut e shtatorit 1938, e cila i lejoi Gjermanisë të aneksonte Sudetet, zonën gjermanishtfolëse të Çekosllovakisë, në këmbim të premtimit të Hitlerit se nuk do të kërkonte zgjerime të tjera territoriale.
Megjithatë, kur Gjermania pushtoi pjesën tjetër të Çekosllovakisë në mars 1939 dhe krijoi Protektoratin e Bohemisë dhe Moravisë, u bë e qartë se politika e lëshimeve kishte dështuar ta ndalte ekspansionin gjerman.
Në përgjigje, Britania dhe Franca ndryshuan qëndrim. Më 31 mars 1939, Britania dha garanci për mbrojtjen e Polonisë, duke premtuar mbështetje ushtarake në rast të një sulmi gjerman.
Franca, e cila ishte aleate e Polonisë në bazë të traktatit të vitit 1921, rikonfirmoi gjithashtu angazhimin për mbrojtjen e saj. Këto garanci erdhën përballë kërcënimit në rritje nga Gjermania, veçanërisht pasi Hitleri nisi të kërkonte territore polake, përfshirë Qytetin e Lirë të Danzigut dhe Korridorin Polak.
Gjermania pushton Poloninë
Më 23 gusht 1939, Gjermania dhe Bashkimi Sovjetik nënshkruan Paktin Ribbentrop-Molotov, një marrëveshje mossulmimi që përmbante edhe një protokoll sekret për ndarjen e Evropës Lindore, përfshirë Poloninë, mes dy fuqive.
Pakti i dha Gjermanisë sigurinë se Bashkimi Sovjetik nuk do të ndërhynte në rast të një sulmi ndaj Polonisë.
Më 1 shtator 1939, Gjermania nisi pushtimin e Polonisë, duke përdorur taktikat e Blitzkrieg-ut, të bazuara në sulme të shpejta dhe të koordinuara me tanke, avionë dhe këmbësori.
Forcat gjermane përparuan me shpejtësi, duke shkaktuar kaos dhe shkatërrim, ndërsa ushtria polake, pavarësisht rezistencës së fortë, nuk mundi t’i përballonte forcat ushtarake superiore të Gjermanisë.
Pushtimi solli reagimin e menjëhershëm të Britanisë dhe Francës, të cilat ishin zotuar të mbronin Poloninë. Po atë mbrëmje, më 1 shtator, të dyja vendet i paraqitën Gjermanisë ultimatum, duke kërkuar tërheqjen e menjëhershme të trupave nga Polonia.
Gjermania nuk iu përgjigj kërkesës dhe nuk tregoi asnjë shenjë se kishte ndërmend të ndalte pushtimin. Agresioni ndaj Polonisë konsiderohej tashmë prova përfundimtare se ambiciet ekspansioniste të Hitlerit nuk mund të ndaleshin përmes diplomacisë.
Foto: Ushtria britanike në Francë, janar 1940.
Britania dhe Franca i shpallin luftë Hitlerit
Në mëngjesin e 3 shtatorit 1939, pasi ultimatumi ndaj Gjermanisë kishte skaduar pa përgjigje, Britania e Madhe i shpalli luftë Gjermanisë.
Në orën 11:15, kryeministri Neville Chamberlain iu drejtua qytetarëve përmes radios, duke njoftuar se vendi ndodhej tashmë në luftë me Gjermaninë. Në fjalimin e tij, Chamberlain shprehu keqardhjen për dështimin e përpjekjeve për paqe dhe theksoi angazhimin britanik për mbrojtjen e Polonisë.
Po atë ditë, në orën 17:00, edhe Franca i shpalli luftë Gjermanisë, pasi Berlini kishte injoruar edhe ultimatumin francez. Kryeministri Édouard Daladier konfirmoi vendimin, duke theksuar nevojën për t’iu kundërvënë agresionit gjerman.
Të dyja vendet koordinuan veprimet përmes Këshillit të Lartë të Luftës anglo-francez, por reagimi i tyre i menjëhershëm ushtarak ishte i kufizuar.
Në vend që të ndërmerrnin një sulm të madh kundër Gjermanisë, Britania dhe Franca hynë në periudhën e njohur si “Phoney Ëar” – “Lufta e rreme”, gjatë së cilës u përqendruan kryesisht te përgatitjet ushtarake dhe operacionet e kufizuara. Një prej tyre ishte ofensiva franceze në Saar, e cila u ndërpre shpejt.
Megjithatë, shpallja e luftës shënoi fillimin e një konflikti shumë më të gjerë, i cili së shpejti do të përfshinte pjesën më të madhe të botës.
Foto: Të burgosur francezë të luftës, maj 1940.
Pasojat e menjëhershme
Megjithëse Britania dhe Franca i kishin shpallur luftë Gjermanisë, Polonia nuk mori ndihmë të konsiderueshme ushtarake të drejtpërdrejtë nga aleatët.
Më 17 shtator 1939, edhe Bashkimi Sovjetik pushtoi Poloninë nga lindja, në përputhje me marrëveshjen sekrete të Paktit Ribbentrop-Molotov. Deri në fund të shtatorit, Polonia ishte ndarë mes Gjermanisë naziste dhe Bashkimit Sovjetik.
Megjithatë, shpallja e luftës hodhi themelet e koalicionit të Aleatëve, të cilit më vonë do t’i bashkoheshin vende të tjera, përfshirë Shtetet e Bashkuara dhe, pas sulmit gjerman ndaj tij në vitin 1941, Bashkimi Sovjetik.
Në Britani dhe Francë nisi mobilizimi i forcave të armatosura dhe i ekonomive. Britania vendosi masa si racionimi dhe evakuimi i fëmijëve nga qytetet, ndërsa Franca përforcoi pozicionet e saj përgjatë Linjës Maginot.
Pamundësia e aleatëve për t’i ardhur realisht në ndihmë Polonisë shkaktoi kritika dhe nxori në pah mangësitë e përgatitjes së tyre ushtarake në atë kohë.
Vendimi pati pasoja edhe përtej Evropës. Vende të Commonëealth-it, si Kanadaja, Australia dhe Zelanda e Re, iu bashkuan luftës kundër Gjermanisë.
Shpallja e luftës ndaj Gjermanisë nga Britania dhe Franca më 3 shtator 1939 ishte një nga pikat vendimtare të historisë botërore dhe shënoi hyrjen e Evropës në Luftën e Dytë Botërore.
Edhe pse muajt e parë u karakterizuan nga një qetësi relative në Frontin Perëndimor, vendimi hapi rrugën për një konflikt që do të zgjaste gjashtë vjet dhe do të ndryshonte rendin botëror.
Dështimi i politikës së lëshimeve ndaj Hitlerit dhe vendimi i aleatëve për t’iu kundërvënë agresionit gjerman treguan se përpjekjet diplomatike për ta frenuar Gjermaninë naziste kishin marrë fund. Polonia nuk u shpëtua, por 3 shtatori 1939 shënoi fillimin e luftës së Britanisë dhe Francës kundër regjimit nazist, e cila do të përfundonte me fitoren e Aleatëve në vitin 1945./Index.hr
