Nga Isuf B.Bajrami
Parathënie
Në pamje të parë, vendimi i Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara për të promovuar përdorimin e projekcionit hartografik Equal Earth duket si një çështje teknike që lidhet me mënyrën se si paraqiten sipërfaqet e kontinenteve në hartat e botës. Më 4 shtator 2026, rezoluta e sponsorizuar nga Togo u miratua me 164 vota pro, një kundër dhe gjashtë abstenime. Shtetet e Bashkuara ishin i vetmi shtet që votoi kundër, ndërsa Serbia ishte ndër gjashtë shtetet që abstenuan.[1]
Por në rastin e Serbisë, çështja nuk ishte vetëm kartografia. Në shpjegimin zyrtar pas votimit, përfaqësuesi serb tha se Beogradi i mbështeste objektivat e rezolutës dhe vetë projekcionin Equal Earth për paraqitjen më të saktë të madhësisë së kontinenteve, por kundërshtonte faktin se burimet dhe paraqitjet politike të lidhura me Equal Earth përmbanin harta që, sipas Serbisë, nuk ishin në përputhje me të drejtën ndërkombëtare, rezolutat përkatëse të OKB-së dhe standardet e saj.[2] Sipas shpjegimit të Ministrisë së Jashtme serbe, problemi lidhej pikërisht me paraqitjen e Kosovës si shtet i veçantë.[3]
Kështu, një votim për një projekcion hartografik u shndërrua përsëri në një episod të çështjes së Kosovës.
Dhe kjo nuk është rastësi.
Sepse në Ballkan harta nuk ka qenë kurrë vetëm një vizatim. Harta ka qenë instrument i pushtetit, rezultat i luftërave, produkt i traktateve, pasqyrë e dëbimeve dhe, në shumë raste, mjet për legalizimin e një realiteti të krijuar më parë në terren.
Për shqiptarët, historia e kësaj harte është veçanërisht e dhimbshme. Ajo nuk fillon në vitin 2008, kur Kosova shpalli pavarësinë, dhe as në vitin 1999, kur ndërhyrja ndërkombëtare i dha fund administrimit dhe represionit serb mbi Kosovën. Ajo shkon shumë më thellë: te ndryshimet territoriale të fundit të shekullit XIX, te dëbimi i shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit dhe Toplica, te luftërat ballkanike, te vendimet e Fuqive të Mëdha, te krijimi i Jugosllavisë, te ndarja administrative e shqiptarëve në disa njësi federale dhe, më vonë, te shndërrimi i disa prej atyre vijave administrative në kufij shtetërorë.
Kjo është historia që fshihet pas vijave.
Sanxhaku i Nishit: kur ndryshimi i hartës u shoqërua me ndryshimin e popullsisë
Një nga kapitujt vendimtarë të historisë së territoreve shqiptare fillon me luftën serbo-osmane të viteve 1877–1878.
Para luftës, Sanxhaku i Nishit ishte pjesë e Vilajetit të Kosovës. Burimet statistikore osmane të vitit 1873 tregojnë praninë e madhe të popullsisë myslimane në disa prej rretheve të Sanxhakut, ndërsa studimet historike mbi strukturën e popullsisë theksojnë se popullsia myslimane rurale ishte në shumicë shqiptare.[4]
Ofensiva e ushtrisë serbe ndryshoi jo vetëm kontrollin politik mbi territorin, por edhe strukturën demografike të tij. Studimi i historianit serb Miloš Jagodić mbi emigrimin e myslimanëve nga territoret e reja të Serbisë dokumenton një eksod masiv gjatë dhe pas luftës së viteve 1877–1878. Sipas tij, myslimanët përbënin rreth një të tretën e popullsisë së këtyre territoreve në vitin 1877 dhe popullsia myslimane rurale ishte kryesisht shqiptare. Eksodi më i madh ndodhi gjatë operacioneve ushtarake dhe lëvizjet e popullsisë ndoqën përparimin e trupave serbe.[5]
Studimi i mëvonshëm i botuar në Past & Present jep një vlerësim prej rreth 71 mijë myslimanësh, kryesisht shqiptarë, të larguar nga territoret e reja serbe gjatë dhe pas luftës së viteve 1877–1878.[6]
Kjo ishte një goditje demografike me pasoja të drejtpërdrejta territoriale.
Fshatrat shqiptare u boshatisën, pronat mbetën pa zotëruesit e tyre dhe administrata e re serbe filloi procesin e vendosjes së popullsive të tjera në territoret e fituara. Studimet mbi vendosjen e popullsisë në Toplicë për periudhën 1878–1879 dokumentojnë se pas largimit të shqiptarëve zona mbeti në pjesë të saj shumë rrallë e banuar, ndërsa autoritetet serbe ndërmorën masa për sistemimin e popullsisë së re.[7]
Pra, ndryshimi i kufirit politik u shoqërua me ndryshimin e strukturës së popullsisë.
Ky është një nga mekanizmat më të rëndësishëm për të kuptuar historinë e kufijve shqiptarë: së pari ndryshohet kontrolli territorial; pastaj zhvendoset popullsia; më pas krijohet realiteti i ri demografik; dhe në fund ai realitet paraqitet si gjendje e konsoliduar politike.
Për shqiptarët e Kosovës, të dëbuarit nga Sanxhaku i Nishit nuk ishin një popullsi e zhdukur nga historia. Një pjesë e tyre u vendos në Kosovë dhe në territore të tjera osmane. Ata u njohën në kujtesën shqiptare si muhaxhirë.
Kështu, një pjesë e historisë demografike të Kosovës lidhet drejtpërdrejt me humbjen e territoreve shqiptare në veri të saj.
1878: Berlini dhe fillimi i një rendi të ri territorial
Kongresi i Berlinit i vitit 1878 e konsolidoi ndryshimin e madh territorial të shkaktuar nga lufta ruso-osmane dhe konfliktet ballkanike. Serbia mori njohje ndërkombëtare për zgjerimet e saj territoriale, ndërsa shqiptarët mbetën pa një shtet të tyre që do të përfaqësonte të gjitha hapësirat ku ata jetonin. Këtu fillon edhe një përgjegjësi e drejtpërdrejtë e politikës evropiane.
Fuqitë e Mëdha nuk e trajtuan çështjen shqiptare mbi bazën e një parimi të vetëm të vetëvendosjes. Vendimet e tyre u diktuan nga ekuilibri i fuqive, interesat strategjike dhe rivalitetet ndërmjet Perandorisë Ruse, Austro-Hungarisë, Britanisë, Francës dhe fuqive ballkanike.[8]
Kjo politikë krijoi një kontradiktë që do ta ndjekë Ballkanin për dekada: shqiptarëve u kërkohej të jetonin brenda kufijve të rinj që nuk përputheshin me hapësirat e tyre të banimit, ndërsa shtetet fqinje fitonin territore mbi bazën e vendimeve të fuqive të mëdha.
Problemi nuk ishte vetëm se Shqipëria nuk u krijua në kufijtë e të gjitha territoreve shqiptare.
Problemi ishte se kufijtë e rinj e ndanë hapësirën shqiptare në disa administrata politike.
1912–1913: pushtimi, luftërat ballkanike dhe riformatimi i hartës
Luftërat Ballkanike të viteve 1912–1913 sollën një tjetër ndryshim dramatik. Serbia dhe Mali i Zi zgjeruan kontrollin mbi territore me popullsi shqiptare, ndërsa Fuqitë e Mëdha u përfshinë në përcaktimin e rendit të ri territorial.
Raporti i Komisionit Ndërkombëtar të themeluar nga Carnegie Endowment për të hetuar luftërat ballkanike dokumentoi edhe dhunën ndaj popullsisë shqiptare në territoret e pushtuara nga ushtritë serbe dhe malazeze. Raporti përshkroi vrasje, djegie fshatrash, plaçkitje dhe dëbime dhe evidentoi përpjekjet për ndryshimin e karakterit etnik të disa zonave shqiptare.[9]
Ky dokument është veçanërisht i rëndësishëm sepse nuk është thjesht një burim i historiografisë shqiptare. Ai ishte rezultat i një hetimi ndërkombëtar të kryer menjëherë pas luftërave të viteve 1912–1913.[10]
Në të njëjtën kohë, diplomacia evropiane vazhdoi të përcaktonte kufijtë e rinj.
Traktati i Londrës i vitit 1913 dhe vendimet e Fuqive të Mëdha e lanë Kosovën jashtë shtetit shqiptar. Një pjesë e hapësirave shqiptare mbeti nën Serbi, ndërsa pjesë të tjera nën Malin e Zi dhe Greqinë.[11]
Studimet historike mbi komisionet e kufijve shqiptarë të viteve 1913–1926 kanë treguar se në përcaktimin e kufijve u ndërthurën argumentet gjuhësore, demografike dhe gjeopolitike, ndërsa interesat e Fuqive të Mëdha patën peshë vendimtare.[12]
Kjo është arsyeja pse kritika ndaj politikës evropiane duhet të drejtohet jo ndaj një abstraksioni të quajtur “Evropë”, por ndaj vendimeve konkrete të fuqive dhe konferencave konkrete që prodhuan hartën e re.
Kufijtë nuk u krijuan nga një laps i vetëm.
Por rezultati ishte i qartë: një pjesë shumë e madhe e hapësirës shqiptare mbeti jashtë shtetit shqiptar.
Kosova brenda Jugosllavisë: bashkimi administrativ dhe ndarja politike e shqiptarëve
Pas Luftës së Parë Botërore, Kosova u përfshi në Mbretërinë e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, e cila më vonë mori emrin Jugosllavi.
Pas Luftës së Dytë Botërore u krijua Federata Socialiste e Jugosllavisë. Kosova u organizua si Krahinë Autonome brenda Republikës së Serbisë.[13]
Kushtetuta jugosllave e vitit 1974 e përcaktoi Jugosllavinë si federatë të përbërë nga republikat socialiste dhe krahinat autonome të Kosovës dhe Vojvodinës, të cilat ishin pjesë përbërëse të Republikës Socialiste të Serbisë.[14]
Kjo strukturë kishte një pasojë të rëndësishme.
Shqiptarët e Jugosllavisë nuk jetonin në një njësi të vetme politike. Ata ishin të shpërndarë në Kosovë, Maqedoni, Mal të Zi dhe në pjesë të tjera të Serbisë, ndërsa Lugina e Preshevës mbeti jashtë njësisë autonome të Kosovës.
Kjo nuk do të thotë se ekzistonte një plan i vetëm, i shkruar në një dokument të vetëm, për “ta bërë Serbinë e Madhe” duke vizatuar Kosovën në një formë të caktuar. Për këtë formulim absolut kërkohet një dokument i drejtpërdrejtë. Por dokumentet tregojnë një realitet politik të pakundërshtueshëm: hapësirat shqiptare u ndanë ndërmjet njësive të ndryshme të federatës, ndërsa Kosova nuk mori statusin e republikës federale.[15]
Kjo ndarje pati pasoja të mëdha politike.
Kosova u zhvillua si njësi autonome, por shqiptarët jashtë saj mbetën nën administratat e republikave të tjera. Në momentin e shpërbërjes së Jugosllavisë, kjo trashëgimi administrative do të bëhej vendimtare.
1953: emigrimi drejt Turqisë dhe goditja demografike
Një tjetër kapitull i rëndësishëm lidhet me emigrimin e myslimanëve nga Jugosllavia drejt Turqisë.
Pas marrëveshjes jugosllavo-turke të vitit 1953, pjesët jugore të Jugosllavisë, veçanërisht Maqedonia, përjetuan emigrim masiv të popullsive myslimane jo-sllave. Studimi i historianit Edvin Pezo e lidh këtë proces me marrëveshjen e vitit 1953 dhe analizon në mënyrë të veçantë ndikimin e politikave shtetërore mbi popullsinë shqiptare të Kosovës dhe Maqedonisë.[16]
Këtu duhet të bëhet një dallim i rëndësishëm: emigrimi nuk ishte në çdo rast një dëbim fizik me forcë. Procesi përfshinte faktorë të ndryshëm: presion politik, politika shtetërore, çështjen e identitetit, diskriminimin, kushtet ekonomike dhe vendimin e familjeve për t’u larguar.[17]
Por pikërisht kjo e bën çështjen edhe më serioze.
Një shtet nuk ka nevojë të deportojë fizikisht çdo familje për të prodhuar ndryshim demografik. Mjafton që politika, presioni dhe rrethanat shtetërore ta bëjnë largimin alternativën reale për një pjesë të popullsisë.
Për Kosovën dhe hapësirat shqiptare në Jugosllavi, emigrimi drejt Turqisë ishte një proces me pasoja afatgjata demografike dhe politike.
Nga kufijtë administrativë te kufijtë ndërkombëtarë
Këtu qëndron një nga çelësat e historisë së sotme të Kosovës.
Brenda Jugosllavisë, kufijtë ndërmjet republikave dhe krahinave ishin kufij të brendshëm të një federate. Pas shpërbërjes së Jugosllavisë, këto vija administrative morën rëndësi ndërkombëtare.
Kushtetuta jugosllave e vitit 1974 parashikonte se kufijtë ndërmjet republikave nuk mund të ndryshoheshin pa marrëveshje, ndërsa ndryshimet që preknin kufijtë e krahinave autonome kërkonin edhe pëlqimin e krahinës përkatëse.[18]
Në rastin e Kosovës, procesi i mëvonshëm ndërkombëtar u mbështet në kufijtë administrativë të Kosovës siç ekzistonin brenda Jugosllavisë, me një përjashtim të rëndësishëm: marrëveshjen e vitit 2001 për delimitimin e kufirit ndërmjet RF të Jugosllavisë dhe Maqedonisë.
Vetë dokumenti i planit të Ahtisaarit përcaktonte se territori i Kosovës do të përcaktohej nga kufijtë e Krahinës Socialiste Autonome të Kosovës brenda RSFJ-së, ashtu siç qëndronin më 31 dhjetor 1988, me përjashtim të ndryshimit të bërë nga marrëveshja e vitit 2001 me Maqedoninë.[19]
Pra, kufijtë e Kosovës së sotme janë të lidhur drejtpërdrejt me trashëgiminë administrative jugosllave.
Debelldehu dhe kufiri me Maqedoninë e Veriut
Më 23 shkurt 2001, Republika e Maqedonisë dhe Republika Federale e Jugosllavisë nënshkruan Marrëveshjen për delimitimin e kufirit.[20]
Marrëveshja u regjistrua në Kombet e Bashkuara dhe hyri në fuqi më 16 qershor 2001.[21]
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për historinë e kufijve të Kosovës, sepse marrëveshja u nënshkrua në kohën kur Kosova ishte nën administrimin ndërkombëtar dhe ende nuk ishte shtet i pavarur.
Dokumentet e mëvonshme ndërkombëtare e njohën këtë marrëveshje si pjesë të përcaktimit të kufirit të Kosovës me Maqedoninë.[22]
Prandaj, çështja e zonave si Debelldehu nuk mund të shkëputet nga historia e trashëgimisë administrative jugosllave dhe nga procesi ndërkombëtar i përcaktimit të kufijve të Kosovës.
Por po aq e rëndësishme është të mos ngatërrohen dy gjëra: ekzistenca e një kufiri të diskutueshëm politikisht dhe fakti juridik se marrëveshja e vitit 2001 është dokument ndërkombëtar i regjistruar dhe i njohur.
Çakorri dhe demarkacioni me Malin e Zi
Një tjetër plagë politike e pasluftës ishte demarkacioni me Malin e Zi.
Kosova dhe Mali i Zi nënshkruan marrëveshjen për demarkacionin e kufirit në vitin 2015. Kuvendi i Kosovës e ratifikoi atë më 21 mars 2018, pas një procesi të gjatë dhe jashtëzakonisht konfliktual politik.[23]
Bashkimi Evropian e kishte vendosur ratifikimin e marrëveshjes si një nga kriteret e mbetura për liberalizimin e vizave për qytetarët e Kosovës.[24]
Në Kosovë, kundërshtarët e marrëveshjes pretenduan se ajo i jepte Malit të Zi rreth 8.200 hektarë territor të Kosovës, veçanërisht në zonën e Rugovës dhe Çakorrit. Ky pretendim u bë një nga pikat kryesore të konfliktit politik rreth marrëveshjes.[25]
Prandaj, Çakorri nuk duhet të paraqitet si fakt i pakontestueshëm se “Kosova ia dorëzoi Malit të Zi 8.200 hektarë”. Ajo që është fakt është se kjo ishte akuza kryesore e kundërshtarëve të marrëveshjes dhe se vetë ratifikimi u bë kusht i rëndësishëm në procesin evropian të liberalizimit të vizave.[26]
Kjo na çon te një kritikë e rëndësishme ndaj politikës evropiane.
Në vend që çështja e kufirit të lihej të zgjidhej vetëm mbi bazën e një debati të plotë profesional, juridik, historik dhe teknik, Bashkimi Evropian e lidhi ratifikimin me një objektiv konkret politik: liberalizimin e vizave.[27]
Nga këndvështrimi i qytetarit të Kosovës, kjo krijoi përshtypjen se lëvizja e lirë u vendos përballë një çështjeje territoriale.
Ky është një prej shembujve më të qartë se si politika evropiane ndaj Kosovës jo gjithmonë është përjetuar në Prishtinë si politikë e drejtësisë historike.
Amerika dhe Kosova: nga ndërhyrja te garantimi i sovranitetit
Në këtë pikë hyn një faktor që e ndryshon dukshëm bilancin diplomatik: Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
SHBA-ja nuk është thjesht një shtet që e njeh Kosovën. Ajo ka qenë një nga aktorët kryesorë të ndërhyrjes ndërkombëtare në krizën e Kosovës dhe më pas një nga mbështetësit kryesorë të shtetësisë së saj.
Më 18 shkurt 2008, një ditë pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, Shtetet e Bashkuara e njohën zyrtarisht Kosovën si shtet sovran dhe të pavarur.[28]
Në dokumentet e veta historike, Departamenti amerikan i Shtetit e përshkruan Kosovën si territor që ishte pjesë e Serbisë brenda Jugosllavisë, ndërsa thekson se Kushtetuta e vitit 1974 i dha Kosovës statusin e Krahinës Socialiste Autonome brenda Serbisë.[29]
Qëndrimi amerikan nuk është ndërtuar vetëm mbi njohjen e vitit 2008.
Në shkurt 2026, Presidenti Donald Trump, në mesazhin e tij për përvjetorin e pavarësisë së Kosovës, deklaroi se Shtetet e Bashkuara mbeten të palëkundura në mbështetjen e sovranitetit dhe integritetit territorial të Kosovës.[30]
Kjo është pikërisht pika ku historia e kufijve lidhet me diplomacinë e sotme.
SHBA-ja nuk po kërkon kthimin e hartës së shekullit XIX. Nuk po kërkon ndryshimin e kufijve me forcë. Ajo po mbështet realitetin shtetëror të krijuar pas luftës së Kosovës dhe pavarësisë: Kosovën si shtet sovran dhe integritetin territorial të saj.
Kjo është një dallim themelor.
Historia na tregon se hapësirat shqiptare u tkurrën dhe u ndanë nëpërmjet luftërave, dëbimeve, traktateve dhe vendimeve të fuqive të mëdha. Politika amerikane e sotme, përkundrazi, e trajton Republikën e Kosovës si shtet sovran dhe e mbështet integritetin e saj territorial.
Kjo nuk e kthen historinë mbrapsht.
Por e përcakton shumë qartë se ku qëndron Uashingtoni sot.
Një votë amerikane kundër, një abstenim serb për Kosovën
Dhe pikërisht këtu arrijmë te ngjarja që e riktheu këtë histori në sallën e OKB-së. Më 4 shtator 2026, Asambleja e Përgjithshme miratoi rezolutën që promovon përdorimin e projekcionit Equal Earth me 164 vota pro. Vetëm Shtetet e Bashkuara votuan kundër, ndërsa gjashtë shtete abstenuan: Estonia, Gjeorgjia, Lituania, Moldavia, Serbia dhe Ukraina.[31]
Por këtu duhet të jemi jashtëzakonisht të saktë.
SHBA-ja nuk votoi kundër rezolutës për shkak të Kosovës.
Përfaqësuesja amerikane në OKB e kundërshtoi nismën për arsye të tjera politike dhe e paraqiti atë si një projekt ideologjik që, sipas Uashingtonit, largonte vëmendjen e organizatës nga çështje më urgjente ndërkombëtare.[32]
Serbia bëri të kundërtën.
Beogradi deklaroi se e mbështeste qëllimin e rezolutës dhe vetë projekcionin Equal Earth, por abstenoi sepse materialet e lidhura me projekcionin përmbanin harta politike në të cilat Kosova paraqitej veçmas.[33]
Ky është një kontrast jashtëzakonisht domethënës.
Amerika votoi kundër rezolutës. Serbia nuk votoi kundër, por abstenoi. Por Serbia e futi Kosovën drejtpërdrejt në arsyetimin e saj.
Kjo do të thotë se për Beogradin çështja e Kosovës vazhdon të ketë peshë edhe në një rezolutë që në thelb ka të bëjë me mënyrën se si paraqiten përmasat e kontinenteve. Harta nuk e krijoi çështjen e Kosovës.
Harta vetëm e ekspozoi përsëri.
Pse një vijë në hartë vazhdon të shqetësojë Beogradin?
Përgjigjja është e thjeshtë.
Sepse statusi territorial i Kosovës është ende një nga pikat qendrore të politikës së jashtme serbe.
Nëse Kosova paraqitet si shtet i veçantë në një hartë politike, ajo paraqitje nuk është për Beogradin një çështje grafike. Është një paraqitje e sovranitetit.
Prandaj Serbia reagoi.
Dhe kjo e bën episodin e Equal Earth pjesë të një historie shumë më të gjatë.
Në fund të shekullit XIX, harta ndryshoi pas luftës dhe ndryshimit të kontrollit territorial.
Pas dëbimeve, ndryshoi edhe realiteti demografik.
Në vitet 1912–1913, luftërat ballkanike ndryshuan përsëri kufijtë.
Pas Luftës së Parë Botërore, Kosova u përfshi në Mbretërinë Serbo-Kroato-Sllovene.
Pas Luftës së Dytë Botërore, Kosova u organizua si krahinë autonome brenda Serbisë.
Gjatë Jugosllavisë, shqiptarët u ndanë politikisht në disa republika dhe njësi administrative.
Pas shpërbërjes së Jugosllavisë, këta kufij të brendshëm u bënë pjesë e arkitekturës së kufijve të rinj.
Në vitin 2008, Kosova shpalli pavarësinë.
SHBA-ja e njohu një ditë më pas.
Në vitin 2018, Kosova ratifikoi demarkacionin me Malin e Zi nën trysninë e një procesi evropian që e lidhi atë me liberalizimin e vizave.
Dhe në vitin 2026, në një votim për hartën e botës, Serbia përsëri e ngriti çështjen e Kosovës.
Kjo është vazhdimësia.
Problemi i politikës evropiane
Në këtë histori nuk mund të lihet jashtë përgjegjësia e fuqive evropiane. Por kritika duhet të jetë konkrete.
Në vitin 1878, fuqitë evropiane pranuan ndryshime territoriale që i lanë shumë territore shqiptare jashtë çdo shteti shqiptar.
Në vitet 1912–1913, Fuqitë e Mëdha përcaktuan një rend të ri ballkanik në të cilin Kosova mbeti jashtë Shqipërisë.
Në dekadat që pasuan, Evropa nuk e zgjidhi problemin shqiptar; ajo e trashëgoi dhe e menaxhoi atë brenda një sistemi shtetesh të krijuara mbi kufij që nuk përputheshin gjithmonë me realitetet demografike.
Në periudhën e shpërbërjes së Jugosllavisë, bashkësia ndërkombëtare vendosi të mos i rihapte të gjitha kufijtë historikë, por në masë të madhe të punonte me kufijtë administrativë ekzistues.
Ky parim kishte një logjikë: pa të, shpërbërja e Jugosllavisë mund të prodhonte një zinxhir të pafund luftërash territoriale.
Por për shqiptarët ai kishte edhe një kosto të qartë.
Kufijtë administrativë të krijuar në një federatë komuniste u shndërruan në bazë të kufijve ndërkombëtarë të shtetit të ri të Kosovës.
Kjo do të thotë se historia e kufijve të Kosovës nuk është vetëm histori shqiptaro-serbe.
Është edhe histori e mënyrës se si Fuqitë e Mëdha dhe më pas institucionet evropiane e kanë menaxhuar çështjen shqiptare.
Dhe pikërisht këtu qëndron kritika më e fortë ndaj Evropës: jo se çdo kufi është vizatuar nga një “komplot evropian”, por se vendimet evropiane kanë prodhuar vazhdimisht një realitet ku shqiptarët mbetën të ndarë ndërmjet disa shteteve.
Nga politika e copëtimit te politika e garantimit
Këtu qëndron dallimi ndërmjet së kaluarës dhe së tashmes.
Në fundin e shekullit XIX dhe fillimin e shekullit XX, Fuqitë e Mëdha vendosën kufij mbi Ballkanin duke i dhënë përparësi ekuilibrit të fuqive.
Sot Shtetet e Bashkuara e njohin Kosovën si shtet të pavarur dhe sovran dhe deklarojnë mbështetjen për integritetin territorial të saj.[34]
Kjo nuk do të thotë se SHBA-ja e mbështet çdo vendim të marrë nga institucionet e Kosovës.
As nuk do të thotë se Uashingtoni kërkon ndryshimin e kufijve ekzistues në favor të një projekti të ri territorial shqiptar.
Përkundrazi, qëndrimi amerikan i dokumentuar lidhet me ruajtjen e Kosovës si shtet sovran, demokratik dhe shumëetnik, si dhe me normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë.[35]
Por pikërisht kjo e bën qëndrimin amerikan të rëndësishëm për çështjen që po trajtojmë.
Sepse argumenti nuk është më vetëm historik.
Është edhe diplomatik.
Kosova e sotme nuk është thjesht një territor i diskutueshëm në hartat e shekujve të kaluar. Është një shtet që Shtetet e Bashkuara e njohën zyrtarisht më 18 shkurt 2008.[36]
Prandaj, kur Serbia kundërshton paraqitjen e Kosovës si shtet më vete në një hartë politike, ajo nuk po debaton vetëm mbi një grafik.
Ajo po kundërshton një realitet politik që Shtetet e Bashkuara e kanë njohur dhe vazhdojnë ta mbështesin.
Harta nuk e ndryshon historinë Equal Earth është, në vetvete, një projekcion hartografik i krijuar për të paraqitur më saktë raportet e sipërfaqeve të kontinenteve. Rezoluta e OKB-së nuk e ndalon përdorimin e projekcionit Mercator dhe nuk ndryshon juridikisht kufijtë e asnjë shteti.[37]
Por historia e Kosovës na mëson diçka tjetër.
Harta mund të mos krijojë kufirin juridik, por ajo e normalizon mënyrën se si bota e sheh atë kufi.
Një emër në hartë e bën një shtet të dukshëm.
Një kufi e paraqet një sovranitet.
Një vijë që ndan dy territore tregon një realitet politik.
Prandaj Beogradi reagoi.
Dhe pikërisht për këtë arsye edhe Kosova duhet ta kuptojë rëndësinë e hartës.
Por përgjigjja e Kosovës nuk duhet të jetë një hartë e re e ndërtuar vetëm mbi emocionin historik.
Përgjigjja duhet të jetë shumë më e fortë: dokumente; traktate; regjistrime ndërkombëtare; statistika demografike; harta historike; vendime të institucioneve ndërkombëtare; dokumente të OKB-së; dokumente amerikane; dokumente evropiane; dhe dëshmi të pakundërshtueshme për historinë e popullsisë dhe të kufijve.
Sepse vetëm kështu historia e shqiptarëve nuk mbetet kujtim.
Ajo bëhet argument.
Përfundim
Historia e kufijve të Kosovës nuk filloi me pavarësinë e vitit 2008.
Ajo është produkt i një historie shumë më të gjatë.
Ajo kalon nëpër dëbimin e shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit dhe Toplica në vitet 1877–1878; nëpër ndryshimet territoriale të konsoliduara nga Kongresi i Berlinit; nëpër pushtimet dhe dhunën e luftërave ballkanike; nëpër vendimet e Fuqive të Mëdha që lanë Kosovën jashtë shtetit shqiptar; nëpër krijimin e Jugosllavisë; nëpër organizimin e Kosovës si krahinë autonome brenda Serbisë; nëpër ndarjen administrative të shqiptarëve në disa republika e krahina; nëpër emigrimet masive të viteve 1950 drejt Turqisë; nëpër shpërbërjen e Jugosllavisë; nëpër luftën e Kosovës; nëpër ndërhyrjen ndërkombëtare; nëpër pavarësinë e vitit 2008; dhe nëpër debatet e pasluftës për kufijtë me Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi.
Në këtë histori, Serbia nuk mund të paraqitet vetëm si një palë që “humbi Kosovën” në vitin 2008. Ajo duhet parë edhe në kontekstin e politikave territoriale dhe demografike që, gjatë më shumë se një shekulli, ndryshuan hapësirën ku jetonin shqiptarët.
Por edhe Evropa nuk mund të trajtohet si spektatore e pafajshme.
Konferencat, traktatet dhe vendimet e Fuqive të Mëdha kontribuuan në krijimin e një Ballkani ku shqiptarët mbetën të ndarë ndërmjet disa shteteve.
Kjo është pjesa e historisë që nuk mund të fshihet me një vijë në hartë.
Dhe sot kemi një paradoks të fuqishëm.
Në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, Shtetet e Bashkuara ishin i vetmi shtet që votoi kundër rezolutës për Equal Earth, por jo për çështjen e Kosovës. Serbia, ndërkohë, abstenoi dhe e lidhi qëndrimin e saj pikërisht me paraqitjen e Kosovës në hartat politike të lidhura me projekcionin.[38]
Kjo tregon se çështja e Kosovës vazhdon të jetë aktive edhe në nivelet më të larta të diplomacisë ndërkombëtare.
Dhe këtu qëndron edhe dallimi themelor.
SHBA-ja e njeh Kosovën si shtet sovran dhe mbështet sovranitetin dhe integritetin territorial të saj. Serbia vazhdon ta kundërshtojë këtë realitet.
Prandaj problemi nuk është vetëm se si vizatohet Kosova në hartë.
Problemi është se Serbia ende nuk pajtohet me realitetin shtetëror të Kosovës.
Dhe pikërisht këtu harta bëhet histori.
Nga Sanxhaku i Nishit te Kosova.
Nga dëbimi te kufiri.
Nga kufiri administrativ te kufiri shtetëror.
Nga konferencat e Fuqive të Mëdha te OKB-ja.
Dhe nga vijat e vizatuara një shekull më parë te harta e re e botës në vitin 2026.
Vijat ndryshojnë.
Dokumentet mbeten./bulevardnews
Fusnotat,
[1] Asambleja e Përgjithshme e OKB-së, votimi i 4 shtatorit 2026 mbi rezolutën për promovimin e projekcionit Equal Earth: 164 vota pro, 1 kundër dhe 6 abstenime. Raportimi i Associated Press dhe Reuters konfirmon rezultatin dhe listën e abstenimeve.
[2] United Nations, General Assembly, transkripti i seancës plenare të 4 shtatorit 2026. Përfaqësuesi i Serbisë deklaroi se Beogradi mbështeste objektivin e rezolutës dhe projekcionin Equal Earth, por abstenoi për shkak të hartave politike të lidhura me Equal Earth.
[3] Për shpjegimin e lidhjes së qëndrimit serb me paraqitjen e Kosovës në hartën Equal Earth, shih raportimin e 7 shtatorit 2026.
[4] Miloš Jagodić, “The Emigration of Muslims from the New Serbian Regions 1877/1878”, Balkanologie, Vol. 2, No. 2. Studimi përdor të dhëna osmane dhe trajton strukturën demografike të territoreve që iu bashkuan Serbisë.
[5] Po aty. Jagodić dokumenton eksodin e popullsisë myslimane, kryesisht shqiptare në zonat rurale, gjatë dhe pas operacioneve ushtarake serbe të viteve 1877–1878.
[6] Oxford Academic, Past & Present, “Abandoned Land: Muslim Refugees’ Property in the Post-Ottoman Balkans”. Studimi citon vlerësimin e Jagodić prej rreth 71.000 myslimanësh, kryesisht shqiptarë, të larguar nga territoret e reja serbe.
[7] Miloš Jagodić, studimi mbi vendosjen e qarkut të Toplicës në vitet 1878–1879, i cili dokumenton boshatisjen e zonave shqiptare dhe proceset e mëvonshme të vendosjes së popullsisë.
[8] Nicola C. Guy, “Linguistic boundaries and geopolitical interests: the Albanian boundary commissions, 1878–1926”, Journal of Historical Geography, 34(3), 2008, fq. 448–470. Studimi analizon rolin e interesave gjeopolitike dhe të Fuqive të Mëdha në përcaktimin e kufijve shqiptarë.
[9] Report of the International Commission to Inquire into the Causes and Conduct of the Balkan Wars, Carnegie Endowment for International Peace, 1914. Raporti dokumenton dhunën dhe dëbimet ndaj shqiptarëve gjatë pushtimeve serbe dhe malazeze në luftërat ballkanike.
[10] Carnegie Endowment konfirmon se komisioni ndërkombëtar u krijua në vitin 1913 për të hetuar shkaqet dhe zhvillimin e luftërave ballkanike dhe se raporti u botua më 1914.
[11] Për historinë e përfshirjes së Kosovës në Serbi dhe Mal të Zi pas Luftërave Ballkanike, shih Office of the Historian, U.S. Department of State.
[12] Guy, “Linguistic boundaries and geopolitical interests”, cit.
[13] Office of the Historian, U.S. Department of State, “Kosovo – Countries”. Burimi amerikan përshkruan statusin e Kosovës si krahinë autonome të Serbisë në Jugosllavinë socialiste.
[14] Kushtetuta e RSFJ-së e vitit 1974, nenet 1–6. Teksti përcaktonte Jugosllavinë si federatë dhe Kosovën e Vojvodinën si krahina autonome brenda Republikës Socialiste të Serbisë.
[15] Për statusin kushtetues të Kosovës dhe dallimin e saj nga republikat federale, shih Kushtetutën e vitit 1974 dhe dokumentacionin historik të Departamentit amerikan të Shtetit.
[16] Edvin Pezo, “Emigration and Policy in Yugoslavia: Dynamics and Constraints within the Process of Muslim Emigration to Turkey during the 1950s”, European History Quarterly, 48(2), 2018, fq. 283–313.
[17] Po aty. Studimi analizon marrëdhënien ndërmjet politikave shtetërore, identitetit, emigrimit dhe ndërhyrjes së shtetit në proces.
[18] Kushtetuta e RSFJ-së, 1974, neni 5, mbi ndryshimin e kufijve ndërmjet republikave dhe krahinave autonome.
[19] Comprehensive Proposal for the Kosovo Status Settlement, dokumenti i vitit 2007, neni 3.2, mbi përcaktimin e territorit të Kosovës sipas kufijve të Krahinës Socialiste Autonome të Kosovës më 31 dhjetor 1988, me përjashtimin e ndryshimit të vitit 2001 me Maqedoninë.
[20] Marrëveshja për delimitimin e kufirit ndërmjet Republikës së Maqedonisë dhe Republikës Federale të Jugosllavisë, nënshkruar në Shkup më 23 shkurt 2001.
[21] United Nations Treaty Collection, regjistrimi nr. 38158; marrëveshja hyri në fuqi më 16 qershor 2001.
[22] Dokumentet e mëvonshme të OKB-së dhe dokumenti i Ahtisaarit e referojnë marrëveshjen e vitit 2001 si pjesë të përcaktimit të kufirit Kosovë–Maqedoni.
[23] European External Action Service, deklarata e përbashkët pas ratifikimit të marrëveshjes së demarkacionit Kosovë–Mal i Zi më 21 mars 2018.
[24] European Commission/EEAS, dokumentet mbi liberalizimin e vizave për Kosovën, të cilat e përcaktonin ratifikimin e demarkacionit me Malin e Zi si një nga dy kriteret e mbetura.
[25] Dokumentim i debatit politik në Kosovë mbi pretendimin për 8.200 hektarë, përfshirë deklaratën e Albin Kurtit të vitit 2022.
[26] Për faktin juridik të ratifikimit dhe për lidhjen e tij me kriteret e liberalizimit të vizave, shih EEAS.
[27] Po aty.
[28] U.S. Department of State, “U.S. Recognizes Kosovo as Independent State”, 18 shkurt 2008. SHBA-ja njohu zyrtarisht Kosovën si shtet sovran dhe të pavarur.
[29] Office of the Historian, U.S. Department of State, “Kosovo – Countries”.
[30] Mesazhi i Presidentit Donald Trump për Ditën e Pavarësisë së Kosovës në shkurt 2026, i cili deklaron se SHBA-ja mbetet e palëkundur në mbështetjen e sovranitetit dhe integritetit territorial të Kosovës; mesazhi u raportua nga UNMIK Media Observer.
[31] Rezultati zyrtar i votimit dhe raportimet ndërkombëtare për rezolutën Equal Earth.
[32] Reuters dhe Washington Post raportojnë se SHBA-ja ishte i vetmi votues kundër dhe se përfaqësuesja amerikane e kundërshtoi rezolutën për arsye ideologjike/politike, jo për çështjen e Kosovës.
[33] Shpjegimi i delegacionit serb në OKB dhe raportimi mbi deklaratën e Ministrisë së Jashtme serbe.
[34] U.S. Department of State, dokumentet mbi njohjen e Kosovës dhe marrëdhëniet SHBA–Kosovë.
[35] U.S. Department of State ka deklaruar në mënyrë të përsëritur mbështetjen amerikane për sovranitetin, integritetin territorial dhe partneritetin me Kosovën, si dhe për normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë të orientuar drejt njohjes reciproke.
[36] U.S. Department of State, njohja zyrtare e Kosovës më 18 shkurt 2008.
[37] Rezoluta e OKB-së për Equal Earth është jo-detyrueshme dhe promovon përdorimin e projekcionit për paraqitjen më të saktë të madhësisë së sipërfaqeve; ajo nuk ndryshon juridikisht kufijtë shtetërorë dhe nuk ndalon përdorimin e Mercatorit për navigacion.
[38] Për kontrastin ndërmjet votës amerikane dhe abstenimit serb, si dhe për arsyet e ndryshme të tyre, shih transkriptin e OKB-së dhe raportimet ndërkombëtare.
