Shtimi shpërthyes i energjisë termike, e cila ishte pothuajse 40 herë më e madhe se e gjithë energjia që njerëzimi përdori atë vit, vjen në mes të ndryshimeve të gjera në ujërat e thella, thelbësore për jetën në Tokë.
Nivelet e detit janë rritur me rreth 3.8 mm në vit që nga viti 1999, dhe me një ritëm më të shpejtë prej 4.2 mm në vit midis viteve 2012 dhe 2025, sipas botimit të 10-të të raportit të Kopernikut për gjendjen e oqeaneve. Ai zbuloi se oqeani global është bërë 17% më acid në 40 vitet e fundit.
Oqeanet kanë thithur rreth një të tretën e dioksidit të karbonit që njerëzimi ka nxjerrë dhe rreth 90% të nxehtësisë shtesë, që ndotja e gazrave serrë ka bllokuar në sistemin e Tokës.
“Oqeani po transformohet para syve tanë”, tha Pierre Bahurel, drejtor i përgjithshëm i Mercator Ocean International, i cili publikoi raportin. “Ngrohja, rritja e nivelit të deteve dhe degradimi i ekosistemit janë shenja të ndërlidhura të ndryshimeve të rëndësishme dhe afatgjata.”
Në Evropë, e cila po ngrohet dy herë më shpejt se mesatarja globale, Detet Mesdhe dhe të Zi janë prekur nga valë të nxehta detare rekord – me temperatura të larta që vazhdojnë thellë nën sipërfaqe – dhe periudha të nxehtësisë ekstreme që kanë zgjatur më shumë se një muaj, zbuluan shkencëtarët.
Shkencëtarët zbuluan një përshpejtim të qartë të rritjes së nivelit të detit në Mesdheun perëndimor, edhe pse pjesa lindore tregoi rritje të pabarabarta. I gjithë deti është ngrohur me 0.32°C për dekadë, zbuloi raporti, duke nxitur valë të nxehti detare, veçanërisht në vitet e fundit. Një xhaul, njësia e përdorur për të matur nxehtësinë, është sasia e energjisë elektrike e nevojshme për të vënë në punë një pajisje një vat për një sekondë; një zetaxhul është një miliard trilion xhaul.
Raporti vjen ndërsa Evropa Perëndimore përjeton një shtator jashtëzakonisht të ngrohtë menjëherë pas verës së saj shkatërruese të zjarrtë, me temperatura që arritën maksimumin 40 gradë Celsius në pjesë të Spanjës dhe Portugalisë javën e kaluar. Ujërat e nxehta bregdetare përkeqësojnë valët e të nxehtit në tokë duke shtuar nxehtësi gjatë netëve që përndryshe do të ftoheshin.
Ángel Borja, një ekolog detar në AZTI, një institut kërkimor bask, i cili nuk ishte i përfshirë në raport, tha se efektet janë parë prej disa vitesh dhe me siguri do të rriten.
“Por duket se është një problem që shoqëria tenton ta nënvlerësojë. Për shembull, problemet e kombinuara të rritjes së nivelit të detit dhe ngjarjeve ekstreme, të cilat po gërryejnë bregdetin e Mesdheut – megjithatë disa njerëz këmbëngulin në rindërtimin e vendeve që padyshim do të zhduken.”
Raporti dokumentoi dëme të mëdha në jetën detare si pasojë e nxehtësisë. Midis janarit 2023 dhe shtatorit 2025, 84% e shkëmbinjve koralorë të botës përjetuan stres të nxehtësisë në nivel zbardhues. Gjatë 30 viteve të fundit, gati 5% e oqeanit ka parë një ndryshim të vazhdueshëm në modelet e rritjes së fitoplanktonit, krijesa të vogla që mbështesin rrjetat ushqimore dhe rregullojnë rrjedhat e karbonit. Në Antarktidë, katër koloni pinguinësh perandorakë panë dështime totale të shumimit në vitin 2022 gjatë periudhave të akullit detar me nivele rekord të ulëta.
Gjetjet u botuan së bashku me një hulumtim të veçantë të Kopernikut, i cili zbuloi se kokteji vdekjeprurës i këtij viti i nxehtësisë ekstreme dhe ajrit të ndotur, i nënshtroi më shumë se një të tretën e njerëzimit niveleve të rrezikshme të ndotjes së ozonit në nivelin e tokës.
Fenomeni, i njohur si “ndëshkimi i ozon-klimë”, është rezultat i ndryshimeve kimike që ndodhin kur disa ndotës ekspozohen ndaj nxehtësisë dhe rrezeve të diellit. Në tetë muajt e parë të vitit 2026, zbuloi raporti, vetëm 5% e popullsisë së botës është ekspozuar ndaj niveleve “të mira” të ozonit, që bien brenda udhëzimeve të Organizatës Botërore të Shëndetësisë.
Florian Pappenberger, drejtor i përgjithshëm i Qendrës Evropiane për Parashikime të Motit Afatmesëm, e cila kreu analizën, tha se gjetjet tregojnë se “ndotja e ajrit nuk njeh kufij”.
“Tymi, ozoni dhe pluhuri i zjarreve në pyje mund të udhëtojnë mijëra kilometra, duke prekur komunitetet larg burimit të tyre”, tha ai. “Ndërsa komuniteti ndërkombëtar përgatitet për Cop31, këto gjetje janë një kujtesë në kohë se ndryshimi i klimës, cilësia e ajrit dhe shëndeti publik janë sfida thellësisht të ndërlidhura që kërkojnë veprim të koordinuar global.”
