Shqipëria renditet shumë poshtë në tregtinë botërore të plehrave kimike, me vetëm 36 tonë eksporte në vitin 2024, duke u pozicionuar në vendin e 125-të në botë, sipas të dhënave të FAO-s.
Diferenca me vendet e rajonit është shumë e madhe. Serbia eksportoi 184,174 tonë, ose mbi 5,100 herë më shumë se Shqipëria, duke u renditur në vendin e 50-të globalisht. Maqedonia e Veriut eksportoi 2,869 tonë, rreth 80 herë më shumë se Shqipëria, ndërsa Mali i Zi kishte vetëm 3 tonë, duke u renditur poshtë Shqipërisë, në vendin e 134-të. Shifrat matin përmbajtjen ushqyese të eksporteve të azotit, fosfatit dhe potasit, dhe jo peshën e plotë fizike të produkteve të plehrave kimike.
Rusia kryeson botën për eksportet e plehrave kimike
Rusia ishte eksportuesi më i madh në botë i plehrave kimike në vitin 2024, me 23.2 milionë tonë të eksportuara sipas përmbajtjes ushqyese.
Pas saj renditen Kanadaja me 14.4 milionë tonë, Maroku me 12.2 milionë tonë dhe Kina me 10.1 milionë tonë. Së bashku, këto katër vende përbënin rreth 53% të eksporteve globale të plehrave kimike.
Në total, eksportet botërore tejkaluan 113.3 milionë tonë në vitin 2024, çka tregon se tregtia globale është e përqendruar në një grup relativisht të vogël vendesh.
Kjo përqendrim ka rëndësi të drejtpërdrejtë për bujqësinë globale, pasi fermerët varen nga plehrat për të rikthyer lëndët ushqyese në tokë dhe për të mbështetur rendimentin e kulturave bujqësore.
Burimet minerare përcaktojnë eksportuesit më të mëdhenj
Forca e vendeve kryesore në këtë treg lidhet ngushtë me aksesin në burime natyrore.
Kanadaja, për shembull, ka avantazh të madh në prodhimin e potasit falë rezervave të mëdha në Saskatchewan. Vendi furnizon mbi 70% të potasit të konsumuar në Shtetet e Bashkuara, duke e bërë zëvendësimin e këtij furnizimi nga prodhues më të vegjël shumë të vështirë.
Maroku, nga ana tjetër, është një nga fuqitë kryesore botërore në fosfate. Grupi shtetëror OCP nxjerr mineralin dhe e përpunon atë në acid fosforik dhe plehra fosfatike.
Vetëm OCP kontrollon mbi 30% të tregut global të fosfateve dhe realizoi të ardhura prej afro 10 miliardë dollarësh në vitin 2024.
Prodhimi i plehrave azotike varet nga energjia
Në plehrat azotike, avantazhi nuk lidhet aq me rezervat minerare, por me energjinë.
Azoti është i bollshëm në atmosferë, por shndërrimi i tij në amoniak, baza kryesore e plehrave minerale azotike, kërkon sasi të mëdha energjie dhe një burim hidrogjeni.
Gazi natyror përdoret zakonisht si burim energjie dhe si lëndë e parë për prodhimin e hidrogjenit. Kjo ka ndihmuar vende me akses në gaz relativisht të lirë, si Rusia, Katari dhe Shtetet e Bashkuara, të ndërtojnë kapacitete të mëdha eksportuese.
Katari eksportoi rreth 2.5 milionë tonë, ndërsa Shtetet e Bashkuara 6.4 milionë tonë në vitin 2024.
Kina ka ndjekur një model tjetër, duke zhvilluar pjesën më të madhe të industrisë së amoniakut mbi bazën e rezervave të mëdha të qymyrit. Vendi prodhon sot më shumë qymyr se pjesa tjetër e botës së bashku. /ekofin.al
