Fenomeni natyror i motit, i cili zakonisht ndodh çdo dy deri në shtatë vjet, po intensifikohet ende në Paqësor – duke shkaktuar mot ekstrem përgjatë Korridorit të Thatë të Amerikës Qendrore, i cili shtrihet nga Meksika në Panama, dhe duke kërcënuar shkëmbinjtë koralorë dhe pyjet.
“Ngjarja aktuale El Niño mund të jetë e paprecedentë në forcë”, u tha gazetarëve në Gjenevë më parë këtë javë Celeste Saulo, sekretare e përgjithshme e Organizatës Botërore Meteorologjike (OBM). “Kjo do të ketë pasoja të gjera për modelet e motit në të gjithë botën.”
Tom Fletcher, nënsekretari i përgjithshëm i OKB-së për çështjet humanitare, e përshkroi El Niñon si një “top shkatërrues” të nxehtësisë ekstreme, thatësirës dhe përmbytjeve, duke paralajmëruar se do të sillte “pasoja masive humanitare”.
Por komunitetet dhe vendimmarrësit së shpejti mund të jenë në gjendje të përgatiten më mirë për zemërimin e El Niño-s – dhe homologut të tij më të ftohtë La Niña – falë një zbulimi të ri.
A mund të parashikojmë El Niños-in e ardhshëm?
Studiues nga CSIRO, agjencia kombëtare e shkencës e Australisë, dhe Universiteti i Melburnit sapo kanë identifikuar kushtet që e bëjnë të mundur parashikimin e disa ngjarjeve të El Niño dhe La Niña deri në një vit më parë.
Ngjarjet El Niño-Lëkundje Jugore (ENSO) si El Niño dhe La Niña zakonisht arrijnë kulmin rreth dhjetorit, dhe zakonisht mund të parashikohen me siguri rreth gjashtë muaj më parë. Parashikimi i tyre më herët ka qenë prej kohësh një sfidë.
Por, pasi analizuan më shumë se 7,500 parashikime historike të ENSO-s nga modelet klimatike të zhvilluara në nëntë vende, shkencëtarët zbuluan se të dish nëse Paqësori është në një gjendje El Niño, La Niña apo neutrale kur fillon një parashikim, mund të japë të dhëna të vlefshme se sa i besueshëm ka të ngjarë të jetë një parashikim 12 muaj më vonë.
Studimi, i botuar në revistën Science Advances, zbuloi se parashikimet e nisura gjatë kushteve të La Niñas performuan vazhdimisht mirë edhe kur parashikoheshin ngjarjet ENSO një vit më parë, ndërsa parashikimet që fillonin nga kushte neutrale ishin shumë më pak të besueshme.
Bashkautorja Dr. Mandy Freund nga Universiteti i Melburnit dhe studiuese në Qendrën e Ekselencës për Motin e Shekullit 21 të Këshillit Australian të Kërkimeve, thotë se gjetjet ofrojnë një mënyrë të re për të vlerësuar besimin në parashikimet afatgjata të klimës.
“E dimë prej kohësh që kushtet fillestare ndikojnë në performancën e parashikimeve të modelit, por studimi ynë tregon vërtet se sa drastike mund të jenë këto ndryshime në performancë”, shpjegon autorja kryesore Dr. Nandini Ramesh.
“Gjëja emocionuese në lidhje me rezultatet tona është se ne mund ta përdorim atë informacion. Ne mund të identifikojmë se cilat parashikime meritojnë më shumë besim dhe potencialisht ta paralajmërojmë publikun për ngjarjet e El Niño shumë më herët.”
Ky zbulim i madh mund të ndihmojë në përmirësimin e mënyrës se si komunikohen paralajmërimet e hershme. Megjithatë, Dr. Ramesh, një shkencëtare e lartë kërkimore në CSIRO, thotë se ekipi është ende “disa hapa larg” nga zbatimi i gjetjeve në modelet e përdorura nga agjencitë e parashikimit.
“Por këto rezultate janë premtuese për të qenë në gjendje të komunikojnë paralajmërime të hershme për ngjarjet e ardhshme”, shton ajo.
Si mund të përgatitet bota për El Niño?
El Niño është një fenomen natyror, që do të thotë se nuk mund të ndalet. Megjithatë, parashikimet e përgjithshme do t’u japin vendeve më shumë kohë për t’u përgatitur.
«Çelësi është menaxhimi i ujit dhe përgatitja për ndryshimet në vendin dhe kohën e reshjeve», thotë Davide Faranda, drejtor kërkimesh në Qendrën Kombëtare për Kërkime Shkencore (CNRS) të Francës.
Për shembull, shpjegon Faranda, qeveritë mund ta ruajnë dhe shpërndajnë ujin me më shumë kujdes, të kontrollojnë më mirë mënyrën se si përdoren rezervuarët dhe ujërat nëntokësore, të përshtatin oraret bujqësore dhe praktikat e ujitjes dhe të përgatisin komunitetet për thatësira ose përmbytje.
Fermerët gjithashtu mund të zvogëlojnë humbjet e tyre duke ndryshuar datat e mbjelljes, duke ujitur në kohë më të freskëta të ditës, duke ruajtur ujë përpara thatësirave dhe duke ndërmarrë hapa për të mbrojtur të korrat dhe bagëtinë e tyre nga nxehtësia ekstreme.
Përballimi i ndryshimeve klimatike mund të ndihmojë gjithashtu në kufizimin e dëmeve në të ardhmen. Ndërsa ngjarjet El Niño mund të rrisin temperaturat mesatare globale me rreth 0.2°C – mjaftueshëm për të shkaktuar shkatërrime të përhapura – djegia e lëndëve djegëse fosile ka shtuar shumë më tepër nxehtësi në atmosferë.
Prandaj, ndikimet e El Niños përkeqësohen nga një botë që tashmë po ngrohet. Kjo është arsyeja pse viti 2025 ishte viti i tretë më i ngrohtë i regjistruar ndonjëherë – më i nxehtë se viti 2016 i El Niños – pavarësisht ndikimit natyrshëm të ftohtë të një ngjarjeje La Niña.
«Nuk mund ta eliminojmë El Niñon përmes zbutjes së ndryshimeve klimatike», thotë Faranda, «por mund ta zvogëlojmë shkallën në të cilën ndryshimet klimatike i bëjnë pasojat e tyre më të rënda»
