Kulturat në mbarë botën kanë traditat e tyre të lashta për vampirët. Në Bali ekziston Leyak, një kokë e frikshme që fluturon me zorrët e varura dhe që, sipas legjendave, ushqehet me gjakun e të porsalindurve. Në Mesopotami, Ekimmu i frikshëm të thith shpirtin. Asema në Surinam shndërrohet natën në një top drite blu të frikshëm për të të marrë jetën.
Megjithatë, vampiri që ka shërbyer si bazë për figurën moderne lidhet me besimet europiane të shekujve XVII dhe XVIII dhe është formësuar nga një vepër letrare veçanërisht e famshme. Por pse vampirët duhet të marrin ftesë për të hyrë në një hapësirë?
Për t’iu përgjigjur kësaj pyetjeje interesante, fillimisht duhet të shqyrtojmë nga afër origjinën e folklorit të vampirëve.
Vampirët në folklorin europian dhe letërsinë e hershme
Gjatë shekullit XVII, vampirizmi merrej seriozisht në shumë vende europiane. Zyrtarë dhe mjekë të respektuar kryenin rregullisht hetime për aktivitetet e tyre të supozuara. U krijuan edhe tradita sipas të cilave varret e personave të dyshuar si vampirë mbylleshin fort, ose trupat nxirreshin nga varri dhe u nënshtroheshin djegies, prerjes së kokës apo edhe zierjes në verë.
Në shekullin XIX, kur shoqëria ishte bërë më e përparuar, filluan të shfaqeshin vepra letrare që luanin me këto frikëra dhe besëtytni të vjetra.
Në vitin 1819, libri “The Vampyre” i shkrimtarit anglez John Polidori pati sukses të madh dhe hodhi themelet e vampirit modern aristokratik.
Në veprën e Polidorit, personazhi kryesor, Aubrey, njihet me Lord Ruthvenin dhe, gjatë një udhëtimi nëpër Europë, kupton se ai është shumë më tepër nga sa duket.
Në vitin 1872, shkrimtari irlandez Joseph Sheridan Le Fanu botoi veprën “Carmilla”, e cila rrëfen historinë e një vajze të re të quajtur Laura, që jeton në një kështjellë në Austri. Laura përfshihet në një marrëdhënie romantike dhe të rrezikshme me vampiren që i jep titullin veprës.
Si e formësoi Bram Stoker legjendën moderne të vampirit
Në vitin 1897 u botua romani më i famshëm për vampirët: “Dracula” i Bram Stokerit.
Kjo histori tashmë e njohur është ritreguar dhe përshtatur për televizionin dhe filmin shumë herë, duke u bërë themeli i letërsisë moderne për vampirët.
Romani i Stokerit ndjek aventurat e Jonathan Harkerit, një avokat anglez që dërgohet në Transilvani për të kryer një marrëveshje biznesi me Kont Drakulën.
Ky libër përcaktoi shumë nga fuqitë e vampirëve që vazhdojnë të konsiderohen standarde edhe sot, si ngjitja në mure, shndërrimi në kafshë, pavdekësia dhe kontrolli i mendjes.
Vampiri i Stokerit ishte gjithashtu i kufizuar nga një rregull i caktuar:“Ai nuk mund të hyjë askund për herë të parë, përveçse kur dikush nga familja e fton të hyjë, por më pas mund të vijë si të dëshirojë.”
Përpara se të shkruante romanin, Stoker përgatiti të paktën njëqind faqe me shënime, duke marrë frymëzim nga ngjarje historike dhe shumë përralla e mite.
Ideja që shpirtrat e këqij, apo vetë djalli, duhet të marrin ftesë përpara se të kalojnë pragun e një shtëpie, shfaqet në shumë tradita të lashta në mbarë botën.
Arritja e Stokerit ishte se ai i përcaktoi qartë fuqitë dhe kufizimet e vampirit, duke përzgjedhur elemente nga legjenda të shumta, përfshirë këtë dobësi të rëndësishme.
Ai e bëri këtë aq mirë, sa ndikimi i Drakulës në imagjinatën e njerëzve vazhdon edhe sot. Dhe rrallë do të gjesh një vampir në letërsi apo film që mund të hyjë në një shtëpi pa marrë më parë lejen e të zotit të saj.
