Zbulimi i ndarjes bërthamore në fund të vitit 1938 dhe fillim të vitit 1939 ngriti menjëherë shqetësimin për krijimin e armëve të reja shkatërruese. Brenda pak muajsh, Gjermania naziste ndaloi eksportin e uraniumit dhe nisi të studionte përdorimin e teknologjisë bërthamore për qëllime ushtarake. Pas fillimit të Luftës së Dytë Botërore, në shtator 1939, këto përpjekje u intensifikuan.
Disa drejtues nazistë, mes tyre Albert Speer, Hermann Göring dhe Heinrich Himmler, mbështetën kërkimet për uraniumin, duke shpresuar në një përparim shkencor që mund të ndryshonte rrjedhën e luftës.
Shkencëtarët që ishin larguar nga persekutimi nazist, veçanërisht ata hebrenj, kishin frikë se Hitleri po përgatitej të krijonte një armë shkatërrimi në masë.
Paralajmërimet për Shtetet e Bashkuara
Në mars 1939, fizikani Enrico Fermi, fitues i çmimit Nobel, informoi Marinën amerikane për potencialin e ndarjes bërthamore si burim energjie dhe si eksploziv. Megjithatë, zyrtarët amerikanë nuk e morën seriozisht paralajmërimin e tij.
Disa muaj më vonë, shkencëtarët Leo Szilard dhe Albert Einstein i shkruan presidentit Franklin D. Roosevelt, duke paralajmëruar se Gjermania mund të krijonte bomba jashtëzakonisht të fuqishme. Ata kërkuan financimin e kërkimeve bërthamore amerikane.
Në vitin 1940, fizikanët Rudolf Peierls dhe Otto Frisch i paraqitën qeverisë britanike një analizë teknike të mundësisë së krijimit të një bombe bërthamore.
Shtetet e Bashkuara e kuptuan gradualisht rrezikun, veçanërisht pasi hynë në luftë në fund të vitit 1941. Megjithatë, mungesa e informacionit për përparimin gjerman i detyroi amerikanët të supozonin se kundërshtari mund të ishte shumë më përpara nga sa ishte në të vërtetë.
Shkencëtarët gjermanë tronditen nga Hiroshima
Kur mësuan për bombardimet atomike të Hiroshimës dhe Nagasakit, shkencëtarët gjermanë u tronditën. Transkriptet e bisedave të tyre tregojnë se ata fillimisht besonin se kishin përparuar më shumë se amerikanët.
Megjithatë, Gjermania nuk kishte arritur të ndërtonte një reaktor bërthamor funksional.
Në prill 1945, ekipi i fizikanit Werner Heisenberg zhvilloi një eksperiment të fundit, duke përdorur 664 kubikë uraniumi të vendosur në ujë të rëndë. Eksperimenti dështoi sërish.
Sipas historianit Mark Walker, shkencëtarët gjermanë e dinin se lufta ishte humbur dhe përpiqeshin të shmangnin dërgimin në front. Ata gjithashtu shpresonin t’u tregonin aleatëve se mund të ishin të dobishëm pas përfundimit të konfliktit.
Studimi: Nazistët ishin larg bombës atomike
Një studim i vitit 2026, i realizuar nga studiues të materialeve bërthamore, analizoi dy kubikë uraniumi të mbijetuar nga programi gjerman, dokumente historike dhe modele kompjuterike.
Rezultatet treguan se Gjermanisë i nevojitej dyfishi i uraniumit dhe rreth 2,2 herë më shumë ujë i rëndë për të arritur një reaksion zinxhir të vetëqëndrueshëm.
Këto sasi tejkalonin rezervat që Gjermania mund të siguronte gjatë luftës.
Studiuesit shqyrtuan edhe mundësinë e përdorimit të grafitit, siç bënë amerikanët. Por grafiti gjerman përmbante shumë papastërti dhe nuk do të kishte funksionuar.
Edhe sikur eksperimenti i Heisenberg-ut të kishte sukses, krijimi i një reaksioni bërthamor të vetëqëndrueshëm nuk do të nënkuptonte se Gjermania mund të ndërtonte menjëherë një bombë atomike.
Amerikanët arritën reaksionin e parë të tillë në vitin 1942, por bomba e parë u testua vetëm në korrik 1945.
Pavarësisht frikës që shkaktoi, programi bërthamor nazist ishte shumë më pak i avancuar nga sa besonin aleatët.
