Nga Isuf B.Bajrami
Ka data që nuk mbeten thjesht shënime në kalendar. Ato bëhen pjesë e kujtesës kolektive, sepse lidhen me ngjarje që kanë ndikuar në rrjedhën e historisë dhe në fatin politik të një populli. 17 nëntori është njëra prej tyre.
Për Kosovën, kjo datë bart dy dimensione të veçanta: kujtesën e lindjes së emrit Ushtria Çlirimtare e Kosovës dhe pritjen e një vendimi të ri gjyqësor në Hagë, ku në mesin e të akuzuarve është edhe ish-presidenti Hashim Thaçi.
Tridhjetë e dy vjet më parë, emri UÇK nisi të shndërrohej në një simbol të organizimit të rezistencës së armatosur kundër pushtetit serb. Pas këtij emri qëndron një histori e ndërlikuar, e përbërë nga sakrifica individuale, angazhimi kolektiv, rrethanat politike të kohës dhe një popullsi që kërkonte liri e të drejtën për të vendosur për të ardhmen e vet.
UÇK-ja nuk mund të kuptohet jashtë kontekstit historik në të cilin u krijua. Ajo ishte produkt i një periudhe të gjatë represioni, përjashtimi politik dhe dhune sistematike ndaj shqiptarëve të Kosovës. Prandaj, trajtimi i historisë së saj kërkon dokumentim, seriozitet dhe ndershmëri intelektuale. Historia nuk duhet as të idealizohet pa kritikë, as të relativizohet duke anashkaluar rrethanat në të cilat u zhvillua.
Në anën tjetër, zhvillimet në Hagë kanë hapur një kapitull të rëndësishëm për drejtësinë, përgjegjësinë individuale dhe raportin e Kosovës me të kaluarën e saj. Proceset gjyqësore duhet të vlerësohen mbi bazën e provave, standardeve juridike dhe vendimeve të gjykatës, jo përmes emocioneve politike apo paragjykimeve.
Është thelbësore të kuptohet se përgjegjësia penale është individuale. Ajo nuk mund t’i atribuohet një populli të tërë, një lufte çlirimtare apo një shoqërie. Po aq e rëndësishme është që asnjë individ të mos vendoset mbi ligjin dhe asnjë proces gjyqësor të mos shndërrohet në instrument për gjykimin kolektiv të historisë.
Kosova ka interes të dyfishtë: të mbrojë të vërtetën historike dhe të respektojë drejtësinë. Këto dy qëllime nuk janë në kundërshtim me njëra-tjetrën. Përkundrazi, një shoqëri që beson në vlerat e lirisë duhet të ketë guximin të kërkojë drejtësi, pa lejuar që historia e saj të reduktohet në një proces gjyqësor.
Në këtë përkim datash, sfida jonë nuk është të zgjedhim ndërmjet historisë dhe drejtësisë. Sfida është të mos lejojmë që njëra të përdoret për ta mohuar tjetrën.
Lufta e Kosovës duhet të studiohet dhe dokumentohet me të gjitha dimensionet e saj. Sakrifica e dëshmorëve, vuajtjet e civilëve, krimet e kryera nga forcat serbe, rezistenca e popullit dhe përgjegjësia për çdo shkelje të mundshme të ligjeve të luftës duhet të trajtohen me të njëjtin seriozitet historik dhe juridik.
Tridhjetë e dy vjet pas lindjes së emrit UÇK, Kosova ka nevojë për më shumë se kujtime dhe deklarata. Ka nevojë për institucione të besueshme, drejtësi të paanshme, histori të dokumentuar dhe një kulturë publike që nuk e ngatërron patriotizmin me heshtjen, por as drejtësinë me paragjykimin.
Sepse liria nuk është vetëm kujtim i së kaluarës. Ajo është edhe përgjegjësi për mënyrën se si ndërtojmë të ardhmen.
Dhe pikërisht këtu qëndron domethënia e 17 nëntorit: në aftësinë për ta respektuar historinë, për ta pritur drejtësinë dhe për të mos hequr dorë nga e vërteta.







