Flamuri me yje i Evropës, i pranishëm kudo, nuk është vetëm një simbol që diplomati kryesor i Shqipërisë e mban vazhdimisht para syve në zyrën e tij. Vendi i tij, thotë ministri i Jashtëm dhe për Evropën, Ferit Hoxha, në Tiranë, “nuk ka absolutisht asnjë plan B”.
“Ne kemi vetëm një plan – të bëhemi anëtarë të Bashkimit Evropian.”
Një diplomat me përvojë nuk e nënvlerëson kurrë punën e tij. Brenda një kohe rekord prej vetëm 11 muajsh, Shqipëria jo vetëm që ka hapur të gjitha 33 kapitujt e negociatave të anëtarësimit në BE, por ka përmbushur edhe 10 standardet cilësore (“benchmarks”) të vendosura nga Bashkimi Evropian për mbylljen e tyre. Kështu e lavdëron përpjekjen shqiptare diplomati 59-vjeçar: “Këtë e arritëm sepse ishim të përgatitur mirë, kishim një plan, një qeveri fantastike dhe mbështetjen e plotë të partnerëve tanë në BE.”
Para zgjedhjeve parlamentare të vitit të kaluar, kryeministri Edi Rama (PS) premtoi me shumë bindje se negociatat e anëtarësimit do të përfundonin deri në fund të vitit 2027, ndërsa Shqipëria do të bëhej anëtare e BE-së deri në 2030.
Megjithatë, pavarësisht nisjes së shpejtë të Shqipërisë në këtë “garë me pengesa” drejt anëtarësimit dhe mbylljes së tre kapitujve të parë të negociatave në mesin e korrikut, premtimi për një anëtarësim të përshpejtuar deri në fund të dekadës duket gjithnjë e më pak realist.
Vështirësitë dhe pengesat e para
Nga njëra anë, përvoja tregon se është shumë më e vështirë të mbyllen kapitujt e negociatave sesa të hapen.
Nga ana tjetër, Shqipëria vazhdon të ketë mangësi të konsiderueshme, të cilat tashmë po shfaqen edhe gjatë negociatave me Bashkimin Evropian.
Edhe në Bruksel kanë bërë jehonë protestat disajavore të quajtura “Flamingo”, të cilat kundërshtojnë dy projekte luksoze turistike, të konsideruara jo transparente, të planifikuara brenda dhe pranë deltës së mbrojtur të lumit Vjosa.
Sipas eurodeputetit të Partisë së Gjelbër, Daniel Freund, pas vizitës së tij në Shqipëri në korrik: “Kryeministri Rama dëshiron ta çojë vendin drejt Bashkimit Evropian. Por kush shet natyrën dhe dobëson shtetin ligjor, shkel vlerat evropiane.”
Edhe eurodeputetja e Gjelbër Jutta Paulus kundërshton përshtypjen që Rama përpiqet të krijojë se ai vetë është garancia e anëtarësimit të Shqipërisë në BE: “Anëtarësimi në Bashkimin Evropian nuk varet nga një person, por nga përmbushja e kritereve të qarta: demokracia, shteti ligjor dhe të drejtat themelore. Çdo qeveri duhet të gjykohet sipas këtyre standardeve.”
Rënie në indeksin e korrupsionit
A po shndërrohet premtimi i Ramës për një anëtarësim të shpejtë në një maratonë?
Portali European Western Balkans e përshkruan situatën në mënyrë diplomatike: “Anëtarësimi në BE është tashmë në horizont për Shqipërinë, por lufta kundër korrupsionit dhe garantimi i pavarësisë së sistemit të drejtësisë mbeten sfidat më të mëdha.”
Në fakt, Shqipëria ka rënë më tej në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të organizatës Transparency International.
Tani ajo renditet në vendin e 91-të, para Etiopisë, por pas Kubës.
Edhe në Indeksin Botëror të Lirisë së Shtypit, me gjithë vlerësimet e vazhdueshme nga Brukseli, Shqipëria ka humbur pozicione dhe renditet tashmë në vendin e 83-të, pas Republikës së Afrikës Qendrore, por para Mongolisë.
Pse Shqipëria po i afrohet gjithsesi Bashkimit Evropian?
Pavarësisht mangësive që Komisioni Evropian i përmend çdo vit në raportet e tij, Shqipëria vazhdon të afrohet me BE-në.
Nga njëra anë, Tirana ka arritur rezultate të padiskutueshme në ngritjen e SPAK-ut (Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar), e krijuar nën presionin dhe mbështetjen e Bashkimit Evropian.
Falë hetimeve të SPAK-ut, disa politikanë të dyshuar për korrupsion ndodhen tashmë në paraburgim.
Nga ana tjetër, edhe momenti gjeopolitik mund të favorizojë një anëtarësim relativisht të shpejtë të Shqipërisë në Bashkimin Evropian.
Rreziku i një vakuumi pushteti
Lufta në Ukrainë, e nisur në vitin 2022, i ka treguar Bashkimit Evropian në mënyrë dramatike rrezikun e krijimit të një vakuumi pushteti në “dhomën e pritjes” së tij, të lënë pas dore për një kohë të gjatë. Pas vitesh të asaj që quhej “lodhje nga zgjerimi”, edhe shtetet e vjetra anëtare të BE-së po përpiqen gjithnjë e më shumë të ringjallin procesin e zgjerimit, i cili për një periudhë ishte pothuajse plotësisht i ngrirë.
Megjithatë, përveç Malit të Zi, të cilin Brukseli e konsideron “liderin e zgjerimit” dhe që tashmë ka mbyllur më shumë se gjysmën e kapitujve të negociatave, aktualisht vështirë se ndonjë vend tjetër kandidat në Ballkanin Perëndimor duket i gatshëm për anëtarësim në një të ardhme të afërt.
Bosnja dhe Hercegovina, e bllokuar nga vetvetja, si edhe Kosova, shteti më i ri që ende nuk njihet nga të gjitha vendet anëtare të BE-së, nuk kanë arritur ende as të hapin negociatat e anëtarësimit. Maqedonia e Veriut prej vitesh bllokohet nga fqinji i saj, Bullgaria. Ndërkohë, Serbia, e drejtuar në mënyrë autoritare, po mbetet gjithnjë e më shumë pas për shkak të mangësive demokratike dhe refuzimit për t’iu bashkuar sanksioneve kundër Rusisë.
Tirana kërkon përshpejtim
Nga ana tjetër, Shqipëria po ecën qartë drejt Perëndimit dhe, të paktën deri tani, ka treguar gatishmëri për të zbatuar reformat e kërkuara nga Bashkimi Evropian. Megjithatë, shpeshherë zbatimi i reformave rezulton shumë më i vështirë sesa miratimi i tyre. Për më tepër, edhe momentet politike që duken të favorshme për integrimin në BE mund të ndryshojnë shpejt, nëse ndryshon klima politike ndërkombëtare.
Prandaj, Tirana po kërkon që procesi të përshpejtohet. “Shpresojmë të ruajmë këtë ritëm, këtë dinamikë dhe këtë moment pozitiv,” deklaron me vendosmëri ministri i Jashtëm Ferit Hoxha.
Megjithatë, edhe diplomatët e Bashkimit Evropian në Tiranë po shprehin dyshime nëse Shqipëria do të arrijë të respektojë afatin që i ka vendosur vetes dhe që Brukseli e ka cilësuar me diplomaci si “ambicioz”.
Sipas mesazhit paralajmërues të raportit të Parlamentit Evropian për progresin e Shqipërisë, i miratuar në qershor, përmbajtja është më e rëndësishme sesa shpejtësia. Në fund të fundit, cilësia e reformave të miratuara dhe të zbatuara do të jetë ajo që do të përcaktojë kohën e anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian.
