Në vitin 1966, shkencëtari i kompjuterëve Joseph Weizenbaum krijoi ELIZA-n, një program të thjeshtë kompjuterik që konsiderohet gjerësisht si çetboti i parë në botë. Ajo që nisi si një eksperiment mbi mënyrën se si njerëzit ndërveprojnë me makinat, shumë shpejt e shqetësoi vetë krijuesin e saj.
ELIZA ishte krijuar për të imituar biseda të thjeshta psikoterapeutike. Programi analizonte fjalët e përdoruesit dhe, përmes njohjes së modeleve, gjeneronte përgjigje që ngjanin me një bisedë njerëzore. Pavarësisht se teknologjia ishte rudimentare, përdoruesit nisën t’i besonin programit, t’i tregonin detaje intime dhe t’i atribuonin aftësi si mirëkuptimi dhe empatia.
Reagimi i njerëzve ishte aq i fortë, sa edhe sekretarja e Weizenbaumit, sipas rrëfimeve të kohës, i kërkoi të largohej nga dhoma në mënyrë që të mund të bisedonte privatisht me ELIZA-n.
Vetë Weizenbaumi u habit nga kjo sjellje. Ai argumentonte se edhe një ekspozim shumë i shkurtër ndaj një programi relativisht të thjeshtë mund të nxiste te njerëzit një bindje të fortë se makina po i kuptonte.
Ky fenomen u bë i njohur si “efekti ELIZA” dhe ndikoi në mënyrën se si Weizenbaumi e shihte zhvillimin e inteligjencës artificiale. Në vend që të shqetësohej vetëm për fuqinë e teknologjisë, ai u përqendrua te mënyra se si njerëzit projektojnë emocione, qëllime dhe inteligjencë mbi makinat.
Sipas studiuesve, shqetësimi i tij lidhej me rrezikun që njerëzit t’u besonin tepër sistemeve kompjuterike dhe të lejonin që këto teknologji të ndikonin në gjykimin dhe përgjegjësinë e tyre.
