Sa herë që udhëtoj në autostradën Shuto të Tokios, me trafikun e saj të dendur dhe rrugët e ndërlikuara, ku kalojnë rreth 1 milion automjete çdo ditë, shoh reklama në tabela për lloj-lloj biznesesh: dentistë, hotele, kompani makinash dhe gomash, si dhe funerale me çmime të përballueshme. Shumë e shumë reklama për funerale.
Për breza me radhë, sistemi i varrimit në Japoni mbështetej te familja, komuniteti dhe tempujt budistë. Së bashku, ata e mbajtën gjallë sistemin tradicional të varrimit deri në shekullin XX.
Sot, Japonia po përballet me një krizë të ceremonive mortore dhe varrimeve. Sipas një ankete kombëtare të vitit 2024, një funeral kushtonte mesatarisht rreth 1,2 milionë jenë, ose afërsisht 7600 dollarë amerikanë. Kjo shumë përbën rreth një të katërtën e të ardhurave bruto vjetore të një punonjësi mesatar japonez.
Për këtë arsye, shumë japonezë po mendojnë nëse duhet të vazhdojnë traditat e varrimit, të cilat u kalojnë fëmijëve dhe nipërve e mbesave barrën financiare, praktike dhe emocionale të mirëmbajtjes së varrit familjar. Rënia e lindshmërisë në Japoni do të thotë se ka gjithnjë e më pak njerëz që mund të kujdesen për varret e paraardhësve, duke e bërë problemin edhe më urgjent.
Si profesoreshë e studimeve fetare, që merrem me kërkimin e ritualeve të vdekjes, më bëjnë përshtypje praktikat e reja dhe krijuese që po shfaqen në Japoni, vendi ku kam lindur dhe jam rritur. Këto rituale të reja ndryshojnë disa tradita, por ruajnë rëndësinë e lidhjes me të vdekurit.
Kostot e kremimit dhe varrimit
Ritet mortore në Japoni përfshijnë si kremimin, ashtu edhe varrimin. Fillimisht, trupi i të ndjerit digjet dhe më pas eshtrat varrosen, zakonisht disa javë, muaj ose vite pas kremimit.
Sot, kremimi është praktikë pothuajse universale në Japoni. Rreth 99,7% deri në 99,9% e të ndjerëve kremohen. Çdo vit, më pak se 400 persona varrosen pa u kremuar.
Pas djegies së trupit në arkivol, familjarët vendosin një pjesë ose pjesën më të madhe të fragmenteve të eshtrave në një urnë mortore. Më pas, e marrin urnën në shtëpi dhe e vendosin në një altar budist. Eshtrat varrosen më vonë në një varr, në një varrezë të posaçme për eshtrat ose në një kolumbarium, të njohur si nōkotsudō. Këto janë struktura të përhershme ku eshtrat vendosen në ndarje të veçanta.
Tradicionalisht, pjesëmarrësit në funeralet japoneze japin një shumë parash për të ndihmuar në mbulimin e kostove të ceremonisë. Sipas zakonit, familja e të ndjerit duhet të dërgojë më vonë dhurata me vlerë sa gjysma e shumës së marrë. Zakonisht, këto janë kuti me kafe ose çaj, apo sende praktike dhe cilësore, si peshqirë ose sapunë, të cilat dërgohen brenda disa javësh nga funerali.
Ritet budiste pas vdekjes zhvillohen çdo javë deri në ditën e 49-të dhe më pas vazhdojnë periodikisht, të paktën deri në përvjetorin e tretë të vdekjes.
Kostot e varrit dhe të varrimit të eshtrave janë shtesë, përveç shpenzimeve të funeralit. Blerja e një varri nënkupton pagesën për gurin e varrit dhe të drejtën e përdorimit të hapësirës, ndërsa toka i përket tempullit, varrezës bashkiake ose asaj private.
Në vitin 2025, guri i varrit, hapësira e varrimit dhe tarifat e përdorimit të varrezave kushtonin gjithsej rreth 1,52 milionë jenë, ose afërsisht 10.000 dollarë. Kostot e një funerali dhe të një varri mesatar, të marra së bashku, janë sa gati 60% e pagës vjetore të një punonjësi mesatar.
Shpenzimet nuk mbarojnë pas kremimit, funeralit dhe varrimit. Varrezat bashkiake dhe private marrin tarifa vjetore për mirëmbajtjen e tokës. Ka gjithashtu pagesa shtesë për ritet budiste që kryhen te varri, të cilat besohet se i sjellin dobi të ndjerit në jetën e përtejme.
Shumica e varrezave bashkiake të Tokios kërkojnë më pak se 40 dollarë në vit. Këto shpenzime u takojnë pasardhësve, të cilët tradicionalisht duhet ta vizitojnë dhe mirëmbajnë varrin, të bëjnë oferta dhe ta mbajnë të pastër varrin dhe zonën përreth.
Nëse një varr braktiset dhe tarifat vjetore të mirëmbajtjes nuk paguhen, varreza ose tempulli mund ta rimarrë atë. Eshtrat nga varri i rimarrë vendosen më pas në një hapësirë të përbashkët për eshtrat ose në një kolumbarium.
Varrimet pranë pemëve dhe alternativa të tjera
Popullsia në rënie, mungesa e hapësirave për varre dhe kostot që vazhdojnë pa afat i bëjnë alternativat ndaj varrimit tradicional gjithnjë e më tërheqëse.
Një prej tyre është varrimi pranë pemëve, i njohur si jumokusō, ku eshtrat ose hiri i të ndjerit varrosen brenda ose rreth një peme. Kjo praktikë po bëhet gjithnjë e më popullore. Sipas një ankete të konsumatorëve të vitit 2022, ajo përbënte pak më shumë se 40% të të gjitha varreve të reja.
Dy varreza publike të administruara nga Bashkia Metropolitane e Tokios ofrojnë tashmë varrimin në zona pyjore, të njohur si jūrin-gata. Mbetjet e kremuara vendosen në qese mëndafshi dhe varrosen në një hapësirë të caktuar. Një person mund të rezervojë vendin e vet të varrimit që kur është ende gjallë, duke e ditur se nuk do të ketë tarifa të përhershme mirëmbajtjeje.
Kjo ndryshon nga varrezat e zakonshme publike të Tokios, ku njerëzit nuk mund të rezervojnë një vend për varrim sa janë ende gjallë. Vendet u jepen atyre që aplikojnë të parët dhe, meqë vdekja është e paparashikueshme, nuk mund të bëhen rezervime paraprake.
Disa njerëz zgjedhin hapësira të posaçme për eshtrat ose kolumbariume, të cilat ofrojnë mundësi të ndryshme: nga ndarjet tradicionale që ngjajnë me altarët budistë, deri te dollapët modernë ku ruhen urnat. Ekzistojnë edhe kolumbariume të automatizuara, ku urnat ruhen në një sistem qendror dhe, kur familjarët vijnë për të nderuar të dashurit e tyre, nxirren mekanikisht dhe vendosen në një hapësirë private përkujtimore.
Ka gjithashtu hapësira të përbashkëta ku eshtrat e të ndjerëve përzihen me eshtrat e personave të tjerë, menjëherë ose pas një periudhe të caktuar.
Budat prej eshtrash dhe risi të tjera
Një praktikë e rrallë, por jashtëzakonisht e bukur, është krijimi i statujave të Budës prej eshtrash, të njohura si kotsubotoke. Këto janë statuja të Amitabha Budës, ose Budës së Dritës së Pafundme. Ato krijohen nga mbetjet e pjesshme të eshtrave të kremuara të dhjetëra mijëra, e ndonjëherë qindra mijëra njerëzve. Eshtrat bluhen deri sa kthehen në pluhur të imët dhe më pas ngjeshen për të formuar skulptura.
Amitabha Buda ka një rëndësi të veçantë në praktikat japoneze që lidhen me vdekjen. Besimi dhe përkushtimi ndaj tij lidhen me një vdekje të mirë dhe rilindjen në Tokën e Pastër, një vend që besohet se ndihmon në arritjen e gjendjes së Budës dhe të ndriçimit shpirtëror.
Historikisht, këto statuja përfaqësonin një zgjidhje krijuese dhe të bukur për një problem me të cilin përballeshin disa tempuj: çfarë të bënin me eshtrat e njerëzve që nuk kishin askënd për t’i marrë, si të varfërit, udhëtarët dhe të huajt.
Sot, tempujt e paktë që ofrojnë këtë praktikë pranojnë eshtra të plota ose të pjesshme, madje edhe vetëm disa gramë. Ato ruhen në tempull derisa të mblidhet një sasi e mjaftueshme për të krijuar një statujë të Budës prej eshtrash.
Të tjerë zgjedhin hakajimai, që nënkupton mbylljen e varrit familjar. Në këtë rast, urnat nxirren nga varri dhe eshtrat rivarrosen diku tjetër, për shembull në një hapësirë të përbashkët për eshtrat.
Varret e braktisura dhe të lëna pas dore shihen si një problem që simbolizon shembjen e sistemit tradicional familjar të kujdesit për të vdekurit. Procesi i hakajimai i jep fund përgjegjësisë së familjes për mirëmbajtjen e varrit dhe pagesën e tarifave të rregullta.
Njerëzit e zgjedhin këtë praktikë sepse u heq barrën praktike, financiare dhe emocionale të mirëmbajtjes së varrit familjar dhe shmang kalimin e këtyre detyrimeve te brezi i ardhshëm.
Si ndërveprojnë të gjallët me të vdekurit
Në Japoni, të vdekurit mbeten pjesë e botës shoqërore të të gjallëve. Marrëdhëniet familjare dhe detyrimet rituale i mbajnë të lidhur të gjallët me të vdekurit, brez pas brezi.
Ritualet tradicionale po bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u ruajtur. Megjithatë, njerëzit vazhdojnë të gjejnë mënyra për të mbajtur lidhjen me të vdekurit. Ndryshimi i praktikave të varrimit është një nga mënyrat për t’i përshtatur traditat e vjetra me kërkesat e jetës moderne.
