Vjeshtën dhe dimrin e kaluar, diplomatë të lartë izraelitë kontaktuan me urgjencë zyrtarë dhe transmetues televizivë në të gjithë Europën për të trajtuar një temë delikate, ndonëse të papritur: Konkursin e Këngës Eurovision, të njohur për stilin e tij të tepruar dhe spektakolar.
Transmetuesit kërkonin përjashtimin e Izraelit nga Eurovisioni dhe kërcënonin me bojkotimin e konkursit për shkak të luftës në Gaza. Disa madje akuzuan qeverinë izraelite se kishte ndikuar padrejtësisht në rezultate përmes një fushate masive votimi.
Izraeli, pa dyshim, kishte shqetësime diplomatike më të mëdha se një konkurs muzike pop, edhe pse bëhej fjalë për një garë që ndiqet nga 166 milionë shikues në mbarë botën. Një komision i Kombeve të Bashkuara sapo e kishte akuzuar Izraelin për gjenocid, akuzë që Izraeli e mohoi me forcë. Ndërkohë, udhëheqës botërorë po njihnin shtetin palestinez, diçka që Izraeli e kishte kundërshtuar prej kohësh.
‘Jam pak i habitur pse po merret ambasada me këtë çështje’, i shkroi Stefan Eiriksson, kreu i transmetuesit publik islandez, një diplomati izraelit që kërkonte të diskutonte për Eurovisionin dhjetorin e kaluar.
Kjo përpjekje diplomatike, e pazbuluar më parë, për ta mbajtur Izraelin në Eurovision ishte vetëm një aspekt i dramës që u zhvillua gjatë vitit të kaluar rreth ngjarjes kulturore më të ndjekur në botë. Për qeverinë izraelite, Eurovisioni u bë më shumë se një festë kostumesh vezulluese, krenarie gej dhe skenografie me fishekzjarrë. Ai u kthye në një mundësi që, përmes paraqitjeve të forta të këngëtarëve të saj, Izraeli të përmirësonte reputacionin e tij në rënie dhe të mobilizonte mbështetje ndërkombëtare.
Konkursi i këtij viti nis të martën, pas krizës më të madhe në historinë 70-vjeçare të Eurovisionit. Islanda dhe katër vende të tjera po e bojkotojnë konkursin në shenjë proteste ndaj pjesëmarrjes së Izraelit. Unioni Europian i Transmetuesve, organizata jofitimprurëse që drejton konkursin, po përballet me vështirësi financiare.
Një hetim i New York Times zbuloi një fushatë të mirëorganizuar nga qeveria e kryeministrit Benjamin Netanyahu, e cila e përqafoi Eurovisionin si mjet të fuqisë së butë, si dhe një organizator konkursi të mbyllur dhe të papërgatitur për t’u përballur me këtë situatë.
Ndërsa konkursi zakonisht i lehtë dhe argëtues u shndërrua në një betejë simbolike për çështjet e Lindjes së Mesme dhe të drejtat e njeriut, Eurovisioni pati vështirësi të mbronte një parim themelor: politika nuk ka rol në këtë ngjarje.
Përpjekjet e Izraelit për të ndikuar në votimin e Eurovisionit ishin më të gjera dhe kishin nisur vite më herët nga sa dihej më parë. Edhe përpara se polemika për votimin të shpërthente publikisht, të dhënat financiare tregojnë se Izraeli kishte shpenzuar të paktën 1 milion dollarë për marketing lidhur me Eurovisionin. Një pjesë e këtyre parave erdhi nga zyra e ‘hasbara’-s e zotit Netanyahu, një eufemizëm për propagandën jashtë vendit, për të promovuar këngëtarin e Izraelit.
Qeveritë nuk supozohet të ndërhyjnë në votim. Eurovisioni është një konkurs për transmetues publikë dhe këngëtarë, jo për qeveri.
Ministria e Jashtme izraelite nuk iu përgjigj kërkesave të detajuara për koment. Një zëdhënës i zyrës së zotit Netanyahu tha se do t’i shqyrtonte pyetjet dhe do të merrte në konsideratë një përgjigje. Ai nuk u përgjigj.
Drejtori i Eurovisionit, Martin Green, tha në një intervistë se veprimet e Izraelit vitin e kaluar ishin të tepruara, por nuk kontribuuan në arritjen e papritur në vendin e dytë të Izraelit.
Megjithatë, një hetim i Times, i bazuar në të dhëna votimi të pazbuluara më parë, dokumente të Eurovisionit dhe intervista me më shumë se 50 persona, zbuloi se fushata mund ta kishte ndryshuar lehtësisht rezultatin e konkursit.
Këngëtarja e Izraelit fitoi votën popullore në vende ku sondazhet tregojnë se Izraeli është thellësisht jopopullor. Një analizë e votimit tregon se, në disa vende, do të kishin mjaftuar vetëm disa qindra persona për të përmbysur votën popullore, e cila nga ana e saj mund të ndikojë në rezultatin final për shkak të sistemit të votimit të konkursit.
Nuk ka prova se Izraeli, siç spekuluan disa fansa të Eurovisionit, përdori robotë ose taktika të tjera të fshehta për të manipuluar votimin.
Organizatorët i kanë mbajtur të dhënat e plota të votimit si sekret të ruajtur me kujdes, madje edhe nga vetë transmetuesit e tyre. Përballë një revolte të brendshme dhe kërcënimeve nga aleatët e Izraelit për t’u larguar nga konkursi, ata publikisht minimizuan fushatën izraelite të votimit dhe nuk e hetuan kurrë në mënyrë të plotë.
Organizatorët e konkursit porositën një rishikim të qëndrimeve të transmetuesve për Izraelin, por e mbajtën raportin e plotë sekret. Ata thirrën një votim për mbajtjen e Izraelit në konkurs, pastaj e anuluan papritur dhe i dekurajuan transmetuesit të flisnin me gazetarët.
‘Qeveria izraelite e ka përvetësuar Eurovisionin’, tha Stefan Jon Hafstein, kryetari i bordit të transmetuesit publik islandez.
Blerja e reklamave dhe koordinimi i mesazheve në rrjetet sociale nuk është e paligjshme. Në fund të fundit, Eurovisioni është vetëm një konkurs kënge, ndonëse më i madhi në botë. Por megjithëse qeveritë shpesh përpiqen të përfitojnë nga publiciteti që u japin këngëtarët e tyre, asnjë përpjekje promovuese e drejtuar nga një qeveri nuk ka qenë kaq e gjerë dhe kaq kontroverse sa ajo e Izraelit.
‘Zëri i Izraelit duhet të dëgjohet kudo’, tha presidenti kryesisht ceremonial i Izraelit, Isaac Herzog, i cili e ngriti çështjen e bojkotit në takime me udhëheqës botërorë vitin e kaluar. ‘Ne duhet të marrim pjesë, duhet ta ngremë lart flamurin tonë dhe duhet të sjellim interpretuesit më të mirë në Eurovision.’
Eurovisioni, që dikur nisi karrierat ndërkombëtare të ABBA-s dhe Celine Dion, përballet me një të ardhme të pasigurt. Parashikimet financiare të shqyrtuara nga Times vlerësonin vitin e kaluar se bojkotet do t’i kushtonin grupit jofitimprurës të transmetuesve qindra mijëra dollarë në tarifa pjesëmarrjeje. Zoti Green tha se financat e Eurovisionit ishin të qëndrueshme, por pranoi vështirësitë në gjetjen e sponsorëve.
‘Është padyshim një nga sfidat më të mëdha me të cilat jemi përballur’, tha zoti Green për polemikën rreth Izraelit. Por Eurovisioni, shtoi ai, ekziston për të treguar harmoninë globale, ‘për t’i treguar botës si mund të ishte’.
Kjo është historia e brendshme e polemikës që gati e theu Eurovisionin.
Në maj 2024, fansat u mblodhën në qytetin bregdetar suedez Malmö për konkursin e parë të Eurovisionit gjatë luftës në Gaza.
Pavarësisht emrit, Eurovisioni bashkon këngëtarë dhe transmetues nga e gjithë bota. Izraeli debutoi në vitin 1973. Muzikantët garojnë nën flamuj kombëtarë, por aktet financohen nga transmetuesit.
Në atë kohë, nuk kishte një rregull të qartë që ndalonte promovimin nga qeveritë, por pavarësia është një parim thelbësor i Eurovisionit.
Megjithatë, qeveria izraelite kishte promovuar në heshtje përfaqësuesit e transmetuesit të saj të paktën që nga viti 2018, sipas Doron Medalie, ish-autor këngësh për Izraelin në Eurovision. Atë vit, tha ai, qeveria shpenzoi më shumë se 100 mijë dollarë për promovim në rrjetet sociale. Izraeli fitoi.
Benjamin Netanyahu, dhe presidenti Isaac Herzog me ish-performues të Eurovisionit.
Zoti Medalie tha se fitorja i bindi udhëheqësit izraelitë se Eurovisioni ishte një investim i mirë.
Qeveria Netanyahu i rriti shpenzimet përpara konkursit në Malmö, tregojnë të dhënat.
Opinioni publik europian ishte kundër luftës dhe disa grupe të industrisë muzikore tashmë po kërkonin përjashtimin e Izraelit nga Eurovisioni. Një rezultat i fortë izraelit do të tregonte se Izraeli ishte i dashur nga publiku europian, sipas zyrtarëve izraelitë. Ata, së bashku me disa persona pranë Eurovisionit, folën në kushte anonimiteti, ose sepse nuk ishin të autorizuar të flisnin publikisht, ose sepse kishin frikë nga ndëshkimi i organizatorëve të konkursit.
Në Malmö, qeveria izraelite shpenzoi më shumë se 800 mijë dollarë për reklama të lidhura me Eurovisionin, sipas të dhënave të Agjencisë Izraelite të Reklamave Qeveritare. Të dhënat, të siguruara nga organizata izraelite e monitorimit të medias The Seventh Eye dhe të dhëna për Times, tregojnë se pjesa më e madhe e parave erdhi nga Ministria e Jashtme. Një zë nga zyra e ‘hasbara’-s e kryeministrit tregonte se ajo kishte caktuar fonde edhe për ‘promovim vote’.
Transmetuesi publik izraelit Kan i tha Times se nuk kishte pasur dijeni paraprake për fushatat reklamuese të qeverisë dhe se, me sa kishte dijeni, ‘rregullat e konkursit nuk ishin shkelur’.
Në vitin 2024, këngëtarja e Izraelit, Eden Golan, doli e dyta në votën popullore dhe kryesoi votimin në shumë vende ku ndjenjat propalestineze janë të forta. ‘Bota, mesa duket, nuk është kundër nesh’, shkroi faqja izraelite e lajmeve Ynet.
Ynet vuri në dukje se Ministria e Jashtme kishte reklamuar në YouTube gjatë Eurovisionit. Por artikulli dhe modelet e pazakonta të votimit morën pak vëmendje.
Transmetuesit e Eurovisionit ishin të zënë me çështje të tjera. Aktivistja Greta Thunberg dhe mijëra të tjerë mbushën Malmö-n, duke protestuar kundër përfshirjes së Izraelit. Në skenë, disa këngëtarë mbajtën simbole palestineze. Reperi holandez Joost Klein u përjashtua për një incident të palidhur me një kameramane.
Por një transmetues, nga Sllovenia, vuri re rezultatin e çuditshëm të votimit dhe i kërkoi Eurovisionit të publikonte më shumë të dhëna. Organizatorët nuk u përgjigjën kurrë, tha transmetuesi.
Eurovisioni tha javën e kaluar se nuk kishte konsideruar asnjë promovim izraelit të vitit 2024 si të tepruar.
Eurovisioni e kishte lënë pas Malmö-n, por problemet e tij sapo kishin nisur.
‘Votoni 20 herë!’
Në konkursin e Eurovisionit 2025, në Bazel të Zvicrës, Izraeli doli i dyti në renditjen e përgjithshme dhe fitoi votën popullore, duke marrë sërish kryesimin në vende ku qytetarët kanë qenë të zëshëm kundër politikave të Izraelit.
Këtë herë, rezultatet e papritura u vunë re.
Duke përdorur hapësirën e reklamave në Google, gazetarë të transmetuesit finlandez Yle zbuluan se qeveria izraelite kishte blerë reklama online në disa gjuhë, duke u bërë thirrje njerëzve të votonin për konkurrenten izraelite, Yuval Raphael, deri në maksimumin prej 20 herësh.
Shifrat e shpenzimeve për atë konkurs nuk janë të disponueshme, por fushata e Izraelit ishte më e gjerë dhe më e koordinuar se ajo në Malmö.
Vetë zoti Netanyahu postoi në rrjetet sociale një grafik që i nxiste njerëzit të votonin 20 herë për zonjën Raphael. Grupe pro Izraelit në të gjithë Europën postuan të njëjtin grafik dhe grafika të ngjashme. Zëvendësambasadori i Izraelit në Austri, Ilay Levi Judkovsky, i tha Times se kishte kontaktuar një grup të diasporës për të mobilizuar mbështetje për zonjën Raphael.
Një postim në llogarinë e Instagramit të zotit Benjamin Netanyahu u kërkonte njerëzve të votonin për zonjën Raphael.
Zoti Medalie, autori izraelit i këngëve, e mbrojti strategjinë. Izraeli shpenzon aq shumë për sigurinë, tha ai, ndaj ishte shumë e drejtë që qeveria të financonte promovimin e këngëve.
‘Të gjithë janë xhelozë dhe të acaruar sepse Izraeli po arrin rezultate të shkëlqyera’, tha ai.
Përpjekjet promovuese të Izraelit mund ta kishin ndikuar lehtësisht votën popullore, sipas një analize të të dhënave të votimit. Kjo sepse, në disa vende, të dhënat tregojnë se votojnë kaq pak njerëz, sa vetëm disa qindra persona që votojnë në mënyrë të përsëritur mund të ndryshojnë rezultatin.
Pas konkursit, transmetuesi slloven kërkoi sërish të dhënat e votimit dhe kërcënoi me tërheqje. Të tjerë kërkuan privatisht një hetim të jashtëm.
Zoti Green, drejtori, premtoi se organi drejtues i Eurovisionit do ta rishikonte votimin. Por ky organ nuk mori kurrë një analizë të plotë të votimit, vetëm të dhëna ‘përmbledhëse’, pranoi zoti Green.
As ai dhe as unioni i transmetuesve nuk porositën një hetim të jashtëm.
‘Jemi shumë, shumë të kënaqur që rezultati është i vërtetë, i drejtë dhe i analizuar’, tha zoti Green.
Në korrik, në një takim të transmetuesve në Londër, pakënaqësia u rrit. Spanja kërkoi një debat për pjesëmarrjen e Izraelit dhe ndryshimin e një sistemi votimi që, sipas saj, ishte i cenueshëm ndaj manipulimit.
Në vend që të hetonte, Eurovisioni punësoi një konsulent, veteranin çek të transmetimeve Petr Dvorak, për të intervistuar anëtarët lidhur me pjesëmarrjen e Izraelit.
Qëndrimet ishin shumë të ndryshme. ‘Ndonjëherë, ata thjesht ndienin se Izraeli si shtet po e përdorte ndonjëherë këtë ngjarje si një lloj mjeti promovues’, kujtoi zoti Dvorak në një intervistë. Të tjerë donin që Eurovisioni ta anashkalonte ose ta shtynte konkursin e vitit 2026. Disa mendonin se Kan, transmetuesi izraelit, nuk duhej të mbahej përgjegjës për veprimet e qeverisë së tij.
Më vonë, transmetuesit do të merrnin vetëm një përmbledhje të gjetjeve të zotit Dvorak, jo raportin e tij, duke përforcuar bindjen e disave se kjo përpjekje ishte humbje kohe.
Deri në fund të shtatorit, pesë transmetues, Islanda, Irlanda, Holanda, Spanja dhe Sllovenia, po diskutonin hapur një bojkot.
Një polemikë e ndezur shpërthen
Një takim i Eurovisionit në Kroaci atë muaj nuk i qetësoi shqetësimet. Përkundrazi, ekipi i zotit Green bëri dy prezantime në dukje kontradiktore, sipas dy pjesëmarrësve.
Prezantimi i parë pretendonte se Izraeli nuk kishte ndikuar në rezultatin e vitit 2025. Nuk u ofruan të dhëna të hollësishme. Prezantimi i dytë i udhëzonte transmetuesit se si të përdornin rrjetet sociale për të siguruar më shumë vota.
Për disa në sallë, organizatorët dukej sikur po thoshin se fushatat online mund ta ndikonin votimin, por ajo e Izraelit nuk e kishte ndikuar.
Organizatorët ishin të bllokuar mes fraksioneve konkurruese. Qarkullonin zëra se Norvegjia dhe Portugalia mund t’u bashkoheshin pesë vendeve kundërshtuese nëse Izraeli mbetej në skenë. Dokumentet tregojnë se aleatë të Izraelit, si Gjermania dhe Estonia, kundërshtonin një ndalim.
Organizatorët llogaritën efektet financiare të të dy skenarëve: humbjen e kritikëve të Izraelit, ose humbjen e Izraelit dhe të mbështetësve të tij. Asnjëra zgjidhje nuk ishte e mirë, tregojnë të dhënat. Sipas disa vlerësimeve, Eurovisioni rrezikonte të humbiste më shumë se 600 mijë dollarë nga tarifat.
Gjërat kishin shkuar aq keq, sa edhe kreu i transmetuesit publik austriak hodhi në një bisedë të brendshme mundësinë që vendi i tij të tërhiqej në mbështetje të Izraelit, sipas një personi me dijeni të drejtpërdrejtë për diskutimin. Kjo do ta linte konkursin e vitit 2026, të planifikuar për t’u zhvilluar në Vjenë, pa mikpritës.
Një zëdhënës i transmetuesit austriak tha se ‘ka qenë gjithmonë e qartë’ se Vjena do të ishte mikpritëse. Kreu i transmetuesit ndërkohë ka dhënë dorëheqjen.
Në një letër dërguar anëtarëve në fund të shtatorit, Eurovisioni pranoi se ‘nuk ishte përballur kurrë më parë me një situatë kaq përçarëse’ dhe njoftoi një votim emergjent për pjesëmarrjen e Izraelit.
Privatisht, avokatët e Eurovisionit dhanë një këshillë të jashtëzakonshme: organizatorët mund ta përjashtonin ligjërisht Izraelin nëse donin.
Eurovisioni, i përçarë
Disa javë më vonë, Eurovisioni e anuloi votimin emergjent, duke përmendur armëpushimin e ri në Gaza. Çështja u shtyu për në dhjetor.
Transmetuesit ende kishin pyetje për të drejtat e njeriut dhe fushatën e marketingut të Izraelit. Por Eurovisioni dukej se donte që polemika të zhdukej. Ekipi i tij i komunikimit kishte qarkulluar një email që i dekurajonte transmetuesit të flisnin me gazetarët.
Shtyrja i dha qeverisë së Izraelit kohë për të bërë një ofensivë diplomatike.
Ambasadat izraelite kontaktuan transmetues në të paktën tre vende, sipas dokumenteve dhe intervistave me persona të përfshirë. Në një vend të katërt, qeveria izraelite kontaktoi Ministrinë e Jashtme për të diskutuar për Eurovisionin.
Më në fund, në dhjetor, pas muajsh debatesh dhe shtyrjesh, transmetuesit u mblodhën në Gjenevë për të trajtuar pjesëmarrjen e Izraelit.
Edhe një herë, Eurovisioni e shmangu pyetjen.
Unioni i transmetuesve organizoi një votim nëse çdo shikues duhej të kufizohej në 10 vota dhe nëse duhej të ‘dekurajoheshin fushatat disproporcionale promovuese’.
Kishte një kthesë: nëse anëtarët miratonin ndryshimet, ata praktikisht do të pranonin mbajtjen e Izraelit në Eurovision, pa votuar kurrë shprehimisht për këtë çështje. Disa anëtarë i kishin thënë zotit Dvorak se nuk donin të mbaheshin përgjegjës në vendet e tyre për një votim të tillë.
Presidentja e unionit të transmetuesve, Delphine Ernotte Cunci, pranoi se ky organizim ‘mund të dukej mjaft i çuditshëm’. Por, shpjegoi ajo, mosvotimi ishte ‘zgjidhja më demokratike e mundshme’, sipas procesverbalit të mbledhjes.
Frederik Delaplace, i transmetuesit belg VRT, nuk u bind. Eurovisioni, tha ai në takim, po ‘fshihej pas udhëzimeve’ në vend që të diskutonte për të drejtat e njeriut.
Me votim të fshehtë, transmetuesit i miratuan ndryshimet e rregullave. Izraeli do të mbetej në Eurovision, pa pasur nevojë që dikush të votonte drejtpërdrejt për këtë çështje.
Pesë transmetuesit kundërshtues e shpallën shpejt bojkotin.
Zoti Green tha se rregullat e reja adresonin ‘një problem perceptimi’, jo probleme reale.
Në Eurovisionin e këtij viti në Vjenë, vende të tjera po testojnë rregullat e reja, duke mobilizuar diasporat e tyre për të votuar.
Dhe një reklamë izraelite po shkakton sërish polemika. Një ekip pas përfaqësuesit të Izraelit, Noam Bettan, qarkulloi promovime në rrjetet sociale ku u bëhej thirrje njerëzve të votonin 10 herë për të.
Organizatorët e Eurovisionit, duke nxituar të shmangin përsëritjen e vitit të kaluar, e paralajmëruan zyrtarisht transmetuesin dhe kërkuan që postimet të hiqeshin. ‘Përdorimi i një thirrjeje të drejtpërdrejtë për të votuar 10 herë për një artist apo këngë nuk është gjithashtu në përputhje me rregullat tona, as me frymën e konkursit’, tha zoti Green.
Ai e siguroi sërish publikun se fushata të tilla nuk mund të ndikojnë në rezultat.
Nga Mara Hvistendahl dhe Alex Marshall
Mara Hvistendahl dhe Alex Marshall udhëtuan nëpër Europë, intervistuan më shumë se 50 persona dhe shqyrtuan dokumente të brendshme të Eurovisionit.
