Nënkryetari i Partisë Demokratike dhe kryetari i Komisionit për Reformën Territoriale, Luciano Boçi, deklaroi nga Durrësi se reforma territoriale e vitit 2014 ka dështuar, duke theksuar se nevoja për një reformë të re buron nga problemet që, sipas tij, modeli aktual ka krijuar në përfaqësim, shërbime dhe zhvillim territorial.
Gjatë fjalës së tij, Boçi u shpreh se territori nuk mund të shihet thjesht si një ndarje administrative apo si tokë, por si identitet, përfaqësim dhe pushtet për komunitetet lokale.
Ai kritikoi mungesën e dëgjesave publike reale, duke argumentuar se qytetarët janë përjashtuar nga vendimmarrjet për projekte të rëndësishme lokale. Sipas tij, kjo ka sjellë konflikte dhe vendimmarrje të njëanshme në çështje madhore për Durrësin.
‘Po të kishte dëgjesa publike reale, Porti i Durrësit do të kishte një pamje tjetër, projekti TID do të ishte ndryshe dhe nuk do të kishim konfliktin për Velierën’, deklaroi Boçi.
Sipas tij, reforma territoriale e vitit 2014 nuk prodhoi rezultatet e premtuara, por përkundrazi thelloi diferencat mes zonave urbane dhe rurale, si edhe mes bashkive të pasura dhe atyre me më pak burime.
Duke marrë si shembull qarkun e Durrësit, Boçi përmendi zona me identitete historike si Sukthi dhe Manza, të cilat sipas tij sot përballen me mungesë infrastrukture dhe shërbimesh bazë.
Në vijim, ai bëri dallimin mes dy qasjeve për reformën territoriale. Sipas Boçit, mazhoranca synon ulje të mëtejshme të numrit të bashkive dhe vijimin e modelit të vitit 2014, ndërsa Partia Demokratike mbështet një model më të decentralizuar, që synon rritjen e përfaqësimit, forcimin e kompetencave dhe autonomisë financiare të pushtetit vendor.
Boçi theksoi se PD nuk kërkon rikthimin te 372 njësitë vendore të mëparshme dhe as ruajtjen mekanike të 61 bashkive ekzistuese, por një ‘optimizim funksional’ të numrit të bashkive mbi baza reale dhe jo politike.
Në argumentimin e tij, ai solli edhe modele europiane të decentralizimit, duke përmendur sistemet suedeze dhe gjermane si shembuj të funksionimit të pushtetit vendor mbi baza të forta financiare dhe kompetenca reale.
Në përfundim, Boçi deklaroi se reforma territoriale nuk po ndërmerret për të përmbushur kërkesa të Bashkimit Europian, por si një nevojë që vjen nga vetë qytetarët shqiptarë.
“Qytetarët kërkojnë më shumë përfaqësim, më shumë shërbime dhe një pushtet vendor më pranë komuniteteve të tyre’, përfundoi ai.
Fjala e plotë:
Mirë se ju gjejmë në këtë dëgjesë, që dikush mund ta quajë të veçantë, sepse, në të vërtetë, trajton një nga çështjet më themelore për të kuptuar se çfarë jemi ne, si jetojmë ne dhe si e duam vendin ku jetojmë.
Duke qenë një dëgjesë publike, do të doja që secili prej jush ta kishte përvojën e këtyre dëgjesave më shpesh, sepse dëgjesat publike janë një nga format më efektive përmes të cilave pushteti vendor përfaqëson qytetarin, e përfshin atë në vendimmarrje dhe realizon llogaridhënien.
Këto dëgjesa mungojnë aq shumë, sa kjo që po zhvillojmë sot duket si diçka e jashtëzakonshme. Dhe e them këtë për një arsye të thjeshtë: po të kishte dëgjesa publike reale në Durrës, besoj se Porti i Durrësit do të kishte një pamje tjetër. Po të kishte dëgjesa publike, projekti TID do të ishte ndryshe nga mënyra si po zbatohet sot. Dhe po të kishte dëgjesa publike, nuk do të kishim pasur atë furtunë dhe konflikt për “Velierën”.
Megjithatë, kjo nuk është një dëgjesë e jashtëzakonshme dhe as një dëgjesë sa për sy e faqe. Nuk kemi ardhur këtu për të bërë sikur po dëgjojmë qytetarët, ndërkohë që vendimet merren në zyrat e qeverisë apo të Parlamentit.
Jemi këtu për t’i dhënë përgjigje disa pyetjeve themelore që shqetësojnë si ju, si përfaqësues të pushtetit vendor, ashtu edhe ne në politikë.
Pse duhet një reformë territoriale?
Për të rritur funksionalitetin e pushtetit vendor, në mënyrë që qytetarit t’i shërbehet më mirë, më shpejt dhe më me efikasitet.
Përtej këtij qëllimi, të gjitha elementet e tjera, përfaqësimi, territori, financat, shërbimet, janë instrumente për të realizuar këtë qëllim madhor. Dhe territori është matrica që kushtëzon të gjithë elementët e tjerë.
Territori nuk është thjesht tokë. Territori është arkitektura e pushtetit në realitet. Kur territori ndërtohet gabim, pasoja është boshatisja, humbja e identitetit dhe largimi i qytetarit nga territori i tij.
Kjo hapësirë është shumë e rëndësishme për mënyrën se si qytetari koncepton jetën e tij. Për këtë arsye, territori as nuk mund të asgjësohet dhe as të relativizohet në emër të ekonomisë apo vazhdimësisë administrative.
Kush na ka sjellë në këtë reformë?
Para 12 vitesh, ne bëmë një reformë territoriale që u paraqit me shumë bujë, madje më shumë se kjo reformë e sotme. Për kuriozitetin tim dhe tuajin, lexova disa deklarata të Kryeministrit të asaj kohe dhe ajo që më bëri përshtypje ishte ideja se qyteti do të ndihmonte fshatin. Në realitet, ndodhi e kundërta.
Jemi sot këtu sepse reforma e vitit 2014 nuk ishte aq e suksesshme sa pretendohej. Përkundrazi, qeveria vazhdoi më tej me rajonet zhvillimore dhe me struktura të tjera administrative, sepse realiteti tregoi që duhej ndërhyrë sërish tek territori.
Pra, ajo që na ka sjellë sot këtu është dështimi i reformës së vitit 2014, pavarësisht benefiteve që mund të kenë marrë qendrat e mëdha urbane.
Ky ka qenë një dështim spektakolar dhe këtë nuk e thotë vetëm opozita, por edhe institucionet kombëtare, ndërkombëtare dhe vetë qeveria shqiptare. Mjafton të lexoni dokumentin për rajonet zhvillimore, ku shkruhet qartë se kufijtë aktualë nuk pasqyrojnë dinamikat reale ekonomike dhe demografike.
Sot kemi dy realitete të ndryshme: bashki të zhvilluara dhe bashki të varfra. Zona urbane dhe zona rurale të lëna në harresë.
Shikoni sa shkolla janë mbyllur, sa qendra shëndetësore mungojnë, sa shërbime nuk ofrohen, sa kilometra rrugë mungojnë dhe sa shpenzon një qytetar vetëm për të marrë një shërbim bazë.
Natyrisht që duhet një reformë funksionale dhe territoriale që të ndihmojë qytetarin. Një punë e nisur mirë duhet të përfundojë mirë, dhe anasjelltas.
Ne nuk jemi këtu për të fituar një bast politik të Partisë Demokratike apo për të rikthyer debatin e vitit 2014. Ne jemi këtu për të ndryshuar një realitet që lidhet me funksionin e pushtetit vendor dhe me qytetarin.
Këtu nuk na ka sjellë Bashkimi Europian, sepse nuk kemi kushte apo detyrime konkrete nga BE për këtë reformë. E vetmja kërkesë është që sistemi të jetë në harmoni me Kartën Europiane të Vetëqeverisjes Vendore.
Në të vërtetë, këtu na kanë sjellë qytetarët.
Dhe jemi këtu edhe për të dëgjuar kritikat.
Durrësi është një qendër historike dhe strategjike. Ai është një nga dëshmitë më të qarta të problemeve që solli reforma e vitit 2014 dhe e
dështimit të ndarjes historike, tradicionale dhe kulturore.
Në tre bashkitë e qarkut të Durrësit përfshihen qytete me histori dhe identitet të tyre, si Sukthi dhe Manza, por sot kemi diferenca të thella zhvillimore.
Këtu lulëzojnë ndërtimet, ndërsa në zonat rurale qytetarët luftojnë ende për ujësjellësin apo për rrugën që të çon në shtëpi.
Dhe kritikat dua t’i dëgjoj nga qytetarët. Nuk do t’i shmangim ato.
Ne jemi ulur në këtë tryezë sepse duhet të japim zgjidhje për qytetarët.
Sot kemi dy alternativa.
Mazhoranca kërkon konsolidim dhe vazhdimin e të njëjtës rrugë të vitit 2014: uljen e numrit të bashkive, me pretendimin se kështu rritet efikasiteti financiar dhe administrativ.
Ndërsa qasja jonë është tjetër. Është një qasje më decentralizuese, që synon rritjen e përfaqësimit dhe optimizimin e numrit të bashkive, jo kthimin tek 372 njësitë e dikurshme. Ne nuk kemi nostalgji dhe as dogma të tilla.
Po kështu, nuk duam të ruajmë verbërisht as 61 bashkitë aktuale, sepse ato u përcaktuan politikisht dhe jo mbi kritere funksionale.
Ne, si Parti Demokratike, duam të ndryshojmë funksionet e pushtetit vendor, të forcojmë kompetencat reale, të rrisim bashkëpunimin ndërbashkiak dhe të zvogëlojmë diferencat mes bashkive të mëdha, të mesme dhe të vogla.
Duam të rrisim autonominë financiare dhe t’i japim akses real pushtetit vendor.
Ka modele europiane që funksionojnë. Modeli suedez dhe modeli gjerman tregojnë se një pushtet vendor funksional ndërtohet mbi financa reale dhe kompetenca reale.
Prandaj, nëse qeveria ka vullnet, mund të heqë dorë nga centralizimi dhe t’i japë më shumë pushtet pushtetit vendor, në vend që të ndërtojë ligje sektoriale që bien në kundërshtim me vetë frymën e decentralizimit.
