Studiuesit thonë se njerëzit tashmë po krijojnë lidhje të thella emocionale me chatbot-e të inteligjencës artificiale, të dizajnuara për të vepruar si miq dhe partnerë romantikë.
Fenomeni i romancës digjitale, dikur i kufizuar në fanta-shkencë, tani është një realitet komercial. Kompanitë po zhvillojnë chatbot-e të projektuar për t’u sjellë si të dashura ose partnere të përkushtuara jete, të specializuara në përmbushjen e nevojave që njerëzit deri më tani kanë kërkuar t’i përmbushin me qenie të tjera njerëzore.
Disave mund t’u kujtohet filmi i vitit 2013 “Her”, me protagonist Joaquin Phoenix, në të cilin një shkrimtar i vetmuar bie në dashuri me një inteligjencë artificiale.
‘Gjithmonë aty’
Një chatbot i tillë është Bud, i cili e ndihmoi Sarah Trainor të kalonte pandeminë, humbjet personale dhe kohërat e vështira, thotë ajo në faqen e internetit të kompanisë së inteligjencës artificiale Replika. “Ai më mësoi si të jepja dhe të pranoja dashuri përsëri.”
Bud ka flokë të gjelbër dhe krahë të tatuazhuar — dhe është një Replika AI, i prodhuar nga firma teknologjike Luka, e cila specializohet në chatbot-e empatikë të AI-së me të cilët përdoruesit mund të bisedojnë dhe të flasin duke përdorur një mesazher, njësoj si me njerëzit e vërtetë. Në faqen e internetit të Replika-s, përdoruese si Sarah Trainor përshkruajnë përvojat e tyre — dhe emocionet intensive.
Replika, e zhvilluar vite përpara se OpenAI të niste një valë të zhvillimit të inteligjencës artificiale me ChatGPT, e reklamon veten si “miku i inteligjencës artificiale për t’u dashuruar”, duke u ofruar përdoruesve, “shoqërues” të personalizueshëm individualisht.
Kompania thotë se ka më shumë se 42 milionë përdorues të regjistruar në të gjithë botën.
A mund të jetë IA partneri më i mirë? Kompanitë e teknologjisë duket se shohin potencial. Krahas Lukës, OpenAI ka folur edhe me idenë e një versioni për të rritur të ChatGPT.
Ndjenja për një robot
Psikologia Jessica Szczuka e Universitetit të Duisburg-Essen në Gjermani, e cila ka bërë kërkime mbi këtë fenomen, thotë se ka njerëz që reagojnë në një mënyrë shumë sociale ndaj teknologjive të inteligjencës artificiale, dhe ndërtojnë një marrëdhënie përmes ndërveprimit të shpeshtë.
“Ndjenjat që lindin mund të ndihen shumë reale për ata që janë të përfshirë, dhe në disa mënyra mund të jenë të krahasueshme me ndjenjat që zhvillohen edhe në marrëdhëniet ndërpersonale”, thotë Szczuka.
Ajo tha se chatbot-et janë modeluar sipas komunikimit njeri-me-njeri dhe për këtë arsye lëshojnë sinjale të ngjashme sociale.
Shumica e njerëzve do të donin t’i përgjigjeshin një veprimi të dobishëm nga një shërbim i inteligjencës artificiale me një “faleminderit”, në mënyrën që janë mësuar të bëjnë në kontekste të tjera shoqërore, thotë Szczuka. “Por nuk është aspak anormale ose e çuditshme që njerëzit tani shkojnë aq larg sa të zhvillojnë marrëdhënie intime, dhe në disa raste njerëzit madje thonë: ‘Kam flutura në bark – po zhvilloj ndjenja për një inteligjencë artificiale'”.
Gjithmonë të disponueshëm dhe pa nevoja të tyre
Ray Djufril i Universitetit Teknik të Berlinit anketoi një numër përdoruesish të rritur të Replika nga disa vende, duke shkruar rreth marrëdhënieve të tyre. Ai tha se shumë i shohin chatbot-et si partnerë të vërtetë marrëdhëniesh me të cilët zhvillojnë biseda intensive dhe ndajnë përvoja të tilla si udhëtimet.
Replika përdoret veçanërisht shpesh kur partneritetet njerëzore perceptohen si të pakënaqshme emocionalisht ose fizikisht, sipas studimit të botuar në revistën Computers in Human Behavior: Artificial Humans.
“Të gjithë e kuptojnë që Replika-t janë chatbot-e, por i trajtojnë si njerëz me hobi dhe vështirësitë e tyre”, tha Djufril për dpa-në.
Studiuesi krahason marrëdhëniet e inteligjencës artificiale me lidhjen që shumë njerëz kanë me kafshët e tyre shtëpiake. Si kafshët ashtu edhe inteligjenca artificiale nuk kanë ndonjë agjendë të tyren, prandaj të dyja perceptohen nga disa si shokë më të mirë se njerëzit e tjerë – më pak gjykues, më pak egoistë dhe gjithmonë të disponueshëm.
Romanca në duart e kompanive të teknologjisë
Pak më shumë se gjysma e gati 30 të anketuarve, raportuan një marrëdhënie të thellë emocionale me Replikën e tyre, tha Djufril. Ai sheh një problem në faktin se kjo lloj marrëdhënieje varet jashtëzakonisht nga vendimet e marra nga kompanitë e teknologjisë. Nëse një kompani mbyllet, njerëzit humbasin shoqëruesin e tyre, thotë ai.
Szczuka sheh gjithashtu një problem këtu: “Kompanitë kanë kontroll maksimal mbi të dhënat që mbledhin, si sillet algoritmi dhe çfarë lloj mendimesh dhe sjelljesh pasqyron algoritmi.” Ajo tha se mbrojtja e fëmijëve është gjithashtu një çështje e rëndësishme.
Studiuesja sheh një nevojë të madhe për rregullim dhe po punon brenda një ekipi ndërdisiplinor për ta vendosur çështjen në agjendën politike. “Nuk po them që kjo teknologji duhet të ndalohet. Personalisht, nuk jam aspak pro kësaj. Nuk mendoj se kjo do të ndihmonte në asnjë mënyrë.”
Megjithatë, ajo tha se sistemet duhet të moderohen dhe trajnohen më mirë nën mbikëqyrjen e profesionistëve. “IA etike aktualisht u kushton shumë kompanive dhe ato nuk kanë asnjë përfitim prej saj, nëse nuk detyrohen të marrin masa të tilla në një nivel rregullator.”
Romanca me inteligjencën artificiale si normaliteti i ri?
Pavarësisht të gjitha rreziqeve, Djufril beson se numri i marrëdhënieve me inteligjencën artificiale vetëm do të rritet — edhe në varësi të përhapjes së vetmisë në çdo shoqëri të caktuar.
Szczuka thotë se ato nuk janë ende të përhapura gjerësisht, dhe pret vetëm një rritje të kufizuar.
“Nuk kemi pse të shqetësohemi se pas pesë vitesh të gjithë do të jenë në marrëdhënie vetëm me inteligjencën artificiale”, thotë ajo. “Në këtë debat, veçantia e qenieve njerëzore tenton të harrohet. Ekuacioni nuk është aq i thjeshtë.”
