Ai do të ndriçojë gradualisht, gjë që ka të ngjarë t’i kushtojë Tokës oqeanet e saj në rreth një miliard vjet. Në afërsisht pesë miliardë vjet, dielli do të mbetet pa hidrogjen në bërthamë, do të fryhet në një gjigant të kuq dhe do të përfshijë Merkurin dhe Venusin në këtë proces. Nëse Toka do të pësojë të njëjtin fat apo do të shpëtojë për pak si një shkëmb i djegur është një çështje debati midis modeleve. Për çdo banor, ndryshimi do të ishte gjithsesi i parëndësishëm.
Përfundimisht, Dielli i hedh shtresat e tij të jashtme, duke humbur afërsisht gjysmën e masës së tij gjatë këtij procesi. Ajo që mbetet është një xhuxh i bardhë, një bërthamë yjore me madhësinë e Tokës, e cila ftohet ngadalë gjatë miliarda viteve. Ndërsa masa e tij zvogëlohet, zvogëlohet edhe tërheqja e tij gravitacionale dhe planetët tërhiqen nga jashtë. Jupiteri, Saturni, Urani dhe Neptuni do të orbitonin në shtigje afërsisht dy herë më të gjera se sot. Në shikim të parë, kjo mund të tingëllojë si një tërheqje paqësore në periferi.
Një shembull i shkëlqyer i stabilitetit
Planetët e jashtëm gëzojnë një reputacion të shkëlqyer midis inxhinierëve të mekanikës qiellore për orbitat e tyre të qëndrueshme. Vetë Isak Njutoni pyeste veten nëse perturbimet reciproke të planetëve mund të grumbulloheshin përfundimisht në një masë të tillë saqë rendi të prishej, dhe i konsideronte të mundshme rregullimet e herëpashershme hyjnore. Megjithatë, llogaritjet moderne e kanë dhënë gjithçka të qartë. Pa ndikime të jashtme, mund të duhen rreth një trilion vjet që Urani të rrëzohet nga orbita e tij, më shumë se 70 milion herë mosha aktuale e universit. Edhe kur merret parasysh humbja masive e Diellit dhe kalimi i yjeve, vlerësimet e mëparshme ishin rreth 100 miliardë vjet.
Të gjitha këto vlera bazohen në një supozim të heshtur: se dielli e humbet masën e tij në mënyrë uniforme dhe njëkohësisht në të gjitha drejtimet në fund të jetës së tij. Megjithatë, astrofizikanët teorikë Konstantin Batygin dhe Jim Fuller të Institutit të Teknologjisë të Kalifornisë në Pasadena dhe Fred Adams i Universitetit të Miçiganit e konsiderojnë këtë jorealiste. Në Astrophysical Journal Letters, ata kanë llogaritur se çfarë ndodh kur ky supozim braktiset. “Shkatërrimi i sistemit diellor është fshehur në një nga rezultatet më qetësuese të mekanikës qiellore”, thotë Batygin.
Yll në një kurs të lëkundur
Sipas modelit të tre studiuesve, dielli që po shuhet po i hedh shtresat e tij të jashtme në një mijë shpërthime individuale, secila duke hedhur material në një drejtim të rastësishëm. Secila prej këtyre shpërthimeve i jep yllit një tërheqje, të ngjashme me atë të një topi që qëllohet. Një goditje e vetme është modeste, dhe nëse shpërthimet do të ishin simetrike, efektet e tyre do të anulonin kryesisht njëra-tjetrën. Megjithatë, meqenëse ka të ngjarë të mos jenë, ato shtohen në një model zigzag, dhe me çdo shpërthim, mënyra se si dielli tërheq secilin planet ndryshon.
Studiuesit i bazojnë supozimet e tyre në të dhënat nga sateliti evropian i astrometrisë Gaia, i cili tani është në pension, i cili, ndër të tjera, mati sisteme të gjera yjore binare në të cilat njëri partner është tashmë një xhuxh i bardhë. Sipas ekipit, vetitë e këtyre sistemeve sugjerojnë që yjet që po vdesin vërtet përjetojnë një tërheqje të tillë.Në total, ekipi ekzekutoi gati 700 skenarë të së ardhmes, duke përfshirë ato me humbje uniforme të masës. Fokusi ishte në 48 simulime bazuar në supozimet e konsideruara më realiste. Në pothuajse katër nga pesë prej tyre, orbitat e planetëve të jashtëm filluan të kryqëzoheshin edhe para se dielli të kishte hequr plotësisht shtresat e tij të jashtme.
Kaos brenda një kohe të shkurtër
Në skenarin më të hershëm, kaosi pasoi kur dielli kishte humbur vetëm rreth dhjetë përqind të masës së tij. Urani dhe Neptuni ndonjëherë ndërronin vendet ose përfundonin në orbita që shtriheshin në brendësi të orbitës së Jupiterit. Në disa skenarë, Saturni u nxor plotësisht nga sistemi brenda disa milion vjetësh.
Në 90 përqind të të gjitha simulimeve, sistemi diellor humbi të paktën një nga planetët e tij gjigantë në hapësirën ndëryjore; rendi u humb jo më vonë se tre miliardë vjet pas formimit të xhuxhit të bardhë. Batygin nuk dëshiron që kjo të interpretohet si një parashikim i vërtetë: për shkak se dinamikat planetare janë kaotike, asnjë simulim i vetëm nuk zbulon se çfarë do të ndodhë në të vërtetë, por vetëm çfarë mund të ndodhë dhe me çfarë probabiliteti. Megjithatë, ka prova të forta se rendi në zonat e jashtme të sistemit diellor nuk do të mbahet për 100 miliardë vjet, por sipas shumicës së modeleve, për më pak se 10 miliardë vjet nga sot.
Endacakët e vdekjes yjore
“Paqëndrueshmëria që parashikoi Njutoni është pra e vërtetë në fund të fundit”, shkruajnë autorët në studimin e tyre. “Ai thjesht gaboi në lidhje me shkakun.” Sipas tyre, sistemi diellor nuk shpërbëhet për shkak të funksionimit të ngadaltë të kaosit, as nuk shkaktohet nga një yll i huaj që kalon pranë nesh. Është vetë ylli qendror që, ndërsa vdes, i nxjerr planetët e tij nga kursi.
“Rreth 97 përqind e të gjithë yjeve e përfundojnë jetën e tyre si xhuxhë të bardhë, dhe shumë sisteme planetare janë më të brishta se tonat”, thotë Batygin. Sondazhet që zbulojnë planetë bazuar në lentet e tyre gravitacionale sugjerojnë se ka të paktën po aq planetë që lëvizin lirisht në Rrugën e Qumështit sa ka yje. Batygin i konsideron yjet që po vdesin një burim të mundshëm të këtyre satelitëve të vetmuar. Pas disa miliardë vitesh, një nga këta endacakë mund të quhet Saturn.
