SPAK-u ka ndryshuar një rregull të pashkruar të politikës shqiptare: zyrtarët e lartë nuk janë më automatikisht të paprekshëm. Arrestimet e viteve të fundit kanë shembur një mit që për dekada dukej i pathyeshëm.
Por rrëzimi i një politikani nuk do të thotë domosdoshmërisht rrëzimi i sistemit që e prodhoi.
Drejtësia kundër korrupsionit nuk matet vetëm me numrin e zyrtarëve që hyjnë në qeli. Ajo matet me paratë që shteti rikuperon, pronarët përfitues që identifikon dhe pasuritë që nuk lejon të mbijetojnë pas rënies së politikanëve që i ushqyen.
Sipas raportit vjetor, gjatë vitit 2024, SPAK-u sekuestroi dhe konfiskoi pasuri me një vlerë rreth 65.5 milionë euro. Kjo nuk është pak. Por, e marrë më vete, kjo shifër nuk tregon nëse goditja financiare është në përpjesëtim me vlerën e korrupsionit, trafikut dhe pastrimit të parave që institucioni heton.
Për çdo dosje të madhe, publiku duhet të njohë katër shifra: dëmin e pretenduar, përfitimin e paligjshëm, pasurinë e sekuestruar dhe shumën e konfiskuar. Vetëm atëherë mund të kuptohet nëse drejtësia ka goditur vërtet zemrën ekonomike të korrupsionit, apo vetëm autorët e tij.
Këtu qëndron prova e vërtetë e SPAK-ut.
Krimi i sofistikuar nuk ruhet vetëm në telefonat e koduar. Ai fshihet në bilance, fatura fiktive, kredi mes kompanive të lidhura, prona të mbivlerësuara dhe aksionerë formalë që mbulojnë përfituesin real. Për ta çmontuar këtë mekanizëm duhen hetime financiare që nisin paralelisht me hetimin penal, jo pasi paratë kanë lëvizur.
Shqipëria nuk vuan nga mungesa e instrumenteve ligjore. Ligji për masat parandaluese ndaj pasurisë ekziston. SPAK-u ka hetues financiarë dhe mjete për sekuestrim, konfiskim dhe ndjekje të pasurive të kaluara te palët e treta. Pyetja nuk është nëse mundet. Pyetja është nëse këto mjete po përdoren në çdo dosje të rëndësishme, që nga dita e parë dhe me të njëjtin intensitet me të cilin ndiqet autori.
Gjurmimi i parave jashtë vendit është më i ngadalshëm dhe juridikisht më kompleks se arrestimi. Drejtësia duhet të respektojë pronën, prezumimin e pafajësisë dhe procesin e rregullt. Por pikërisht për këtë arsye suksesi duhet matur edhe me kapitalin kriminal të izoluar, rikuperuar dhe nxjerrë nga qarkullimi.
Nëse arrestohet pushtetari, por mbetet e paprekur kompania që mori paratë; nëse dënohet administratori, por nuk zbulohet pronari real; nëse bie politikani, por kontrata vazhdon normalisht, sistemi nuk është çmontuar. Ai vetëm ka humbur një aktor, jo mekanizmin që e mban në këmbë.
Kjo nuk do të thotë se çdo sipërmarrës është fajtor apo se çdo kontratë publike është kriminale. Do të thotë se drejtësia duhet të ndjekë çdo euro pa paragjykim, pavarësisht se ku përfundon dhe cilin emër të fuqishëm prek.
Italia e mësoi me gjak se burgu, i vetëm, nuk mjafton. Rrjetet kriminale mund të humbasin drejtuesit dhe përsëri të mbijetojnë, për sa kohë ruajnë kapitalin, kompanitë dhe aftësinë për të blerë ndikim. Prandaj goditja e pasurisë, nën kontrollin e gjykatës, u bë një nga armët kryesore të antimafias.
Sepse pushteti kriminal nuk trashëgohet vetëm përmes emrave. Trashëgohet përmes parave.
Një zyrtar mund ta konsiderojë burgun rrezik të profesionit, nëse e di se familja, ortakët dhe pasuria do ta presin të paprekur. Në atë rast, dënimi nuk e shkatërron korrupsionin. Ai vetëm i shton kostos së biznesit disa vite qeli.
SPAK-u nuk duhet gjykuar me cinizëm, por as mbrojtur me adhurim. Ai duhet matur me standardin për të cilin u krijua: jo vetëm të arrestojë njerëzit që sistemi mund t’i zëvendësojë, por të shkatërrojë mekanizmin që i prodhon dhe i pasuron.
SPAK-u ka rrëzuar mitin e politikanit të paprekshëm. Tani duhet të provojë se mund të çmontojë edhe ekonominë që e mban korrupsionin në këmbë.
Sepse nëse emrat shkojnë në burg, ndërsa milionat vazhdojnë të qarkullojnë, drejtësia nuk e ka mbyllur teatrin. Ka ndryshuar vetëm aktorët./vna
