Në Portugali jetojnë rreth një milion e gjysmë të huaj. Askush nuk e di numrin e saktë dhe numri i personave të paregjistruar është ndoshta i lartë. E djathta radikale nxit urrejtjen kundër tyre.
“Emigrantët nuk duhet të jetojnë me ndihmë sociale”, thuhet në posterat e partisë së ekstremit të djathtë Chega (“Mjaft”), të cilat janë ende të dukshme kudo në Portugali pas zgjedhjeve të fundit. Vendi po prezanton ligje të reja, shumë më të rrepta për të huajt, dhe gjithnjë e më shumë qytetarë besojnë se kjo është gjëja e duhur për t’u bërë.
Edhe pse nuk ka më shumë se një milion e gjysmë të huaj që jetojnë në Portugali, pothuajse të gjithë janë punëtorë migrantë. Kjo është rreth 14 përqind e popullsisë së përgjithshme. Megjithatë, frika nga të huajt, madje edhe urrejtja ndaj tyre, është gjithnjë e më e pranishme.
Në të njëjtën kohë, siç tregojnë të dhënat, vendi nuk mund të mbijetojë më pa ta. Migrantët nuk marrin më shumë përfitime sociale sesa vetë portugezët, dhe në të njëjtën kohë, nëse nuk do të ishin ata, sistemi social i vendit do të ishte në vështirësi financiare. Shumë vende pune do të mbeteshin të paplotësuara – nga kamerierët në kafene deri te punëtorët e fermave që mbledhin boronica, mjedra, manaferra dhe produkte të tjera për eksport, për shembull në Gjermani.
Një studim i publikuar nga agjencia zyrtare portugeze e imigracionit AIMA dhe i përpiluar nga Observatori Portugez i Migracionit tregon kontributin e punëtorëve të huaj në sistemin e sigurimeve shoqërore të vendit. Vitin e kaluar, rreth 1.1 milion të huaj punuan ligjërisht në vend dhe paguan kontribute të sigurimeve shoqërore. Kjo është 447 përqind më shumë se dhjetë vjet më parë. Totali i pagesave u rrit me 763 përqind – në gati 4.2 miliardë euro. Kjo është 14 përqind e të gjitha kontributeve.
Imigrantët e mbajnë vendin në punë
Portugalia ka nevojë për kontributet e punëtorëve të huaj, thekson sociologu Elisio Estanque. Ai ka studiuar temën e migrimit të fuqisë punëtore për një kohë të gjatë.
“Portugalia është një nga vendet me plakjen më të shpejtë në Bashkimin Evropian. Sistemi i sigurimeve shoqërore duhet të paguajë gjithnjë e më shumë pensione, dhe kostot e kujdesit shëndetësor po rriten gjithashtu. Punëtorët e huaj luajnë një rol kyç në këtë me kontributet e tyre”, thotë ai.
Dhe jo vetëm kaq – ata mundësojnë që vendin të ecë përpara. “Grupi më i madh i emigrantëve, brazilianët, janë kryesisht të punësuar në sektorët e tregtisë dhe shërbimeve”, shpjegon Estanke. “Ata ngasin Uber, shpërndajnë ushqim dhe gati në çdo dyqan ku brazilianët nuk punojnë.”
Njëra prej tyre është brazilianja Veronica Santos. Ajo erdhi në Portugali tre muaj më parë dhe punon në një restorant në qytetin e Leirias. Burri i saj është gjithashtu atje. Ai punon si asistent në kantier ndërtimi. Të dy gjetën punë pa asnjë problem.
“Ne fitojmë mirë këtu”, thotë Veronica, duke shtuar se vendimi për të ardhur ishte i duhuri. Ajo do të kishte fituar më pak në Brazil – por ka një arsye tjetër: “Në Brazil, ka shumë pasiguri, ka shumë krim. Portugalia është shumë më e sigurt.”
Ajo dhe burri i saj ndihen mirë në atdheun e tyre të ri. Kur pyeten për armiqësinë në rritje ndaj të huajve, Veronica përgjigjet diplomatikisht: “Ka racistë kudo, si në Portugali ashtu edhe në Brazil. Ndoshta nuk ka asgjë që mund të ndryshohet atje.”
Imigrantët si kurban
Partitë e ekstremit të djathtë si Chega po i shndërrojnë migrantët në “kurbanë” për klimën aktuale të pasigurisë, thotë Joao Neves, profesor i ekonomisë në Kolegjin e Leirias.
Megjithatë, sloganet populiste nuk kanë të bëjnë fare me realitetin: “Pa punëtorë nga jashtë, të gjitha degët ekonomike do të duhej të mbylleshin. Ka mungesë punëtorësh portugezë. Problemi nuk do të zgjidhej edhe nëse pagat do të rriteshin ndjeshëm.” Për shembull, turizmi, i cili përbën rreth 20 përqind të PBB-së së Portugalisë, varet nga puna e tyre. Pa ta, shumë hotele do të duhej të mbyllnin dyert e tyre.
E njëjta gjë vlen edhe për bujqësinë: shumë ferma që kultivojnë manaferra për eksport nuk do të kishin punëtorë pa punëtorë sezonalë nga Azia. Sigurimet shoqërore do të kishin gjithashtu një problem të madh pa të huajt. Paratë për pensione dhe sigurime vijnë në pjesë të madhe edhe nga punëtorët e rinj.
Asnjë politikë afatgjatë e migracionit
Edhe pse punëtorët e huaj sjellin përfitime të dukshme, paragjykimet dhe intoleranca po rriten në Portugali. “Në vitet e fundit, ka qenë shumë e lehtë të vish në Portugali dhe të punosh. Ka qenë një valë e pakontrolluar, pa një politikë serioze integrimi. Kjo ka çuar në probleme sociale dhe një frikë në rritje nga të huajt”, thotë sociologu Elisio Estanque.
Duke vepruar kështu, gabimet e së kaluarës kanë çuar në gabime të reja: “Propozimet e së djathtës ekstreme, të cilat qeveria po i miraton gjithnjë e më shumë, janë çnjerëzore, të gabuara dhe nuk ofrojnë zgjidhje.”
Përpjekjet për të kufizuar qëndrimin e të huajve në një afat kohor, për shembull në gjashtë muaj, krijojnë probleme shtesë: “Gatishmëria për të shfrytëzuar po rritet. Kjo ndodh sepse migrantët duan të fitojnë sa më shumë para të jetë e mundur në kohën më të shkurtër të mundshme në mënyrë që të sigurojnë një jetë më të mirë në atdheun nga i cili kanë ardhur.”
Një politikë migrimi afatgjatë dhe e qëndrueshme mungon, sipas ekonomistit João Neves nga Leiria. “Ne vetë ishim një vend emigrimi. Shumë portugezë nga ky rajon shkuan të punonin në të gjithë Evropën. Kjo ndodhi vetëm 60 vjet më parë – dhe ne qartë nuk kemi mësuar asgjë”, thotë ai.
Problem tjetër: punëtorët e huaj që kthehen në vendet e tyre të origjinës nuk mund të kërkojnë mbrapsht kontributet që kanë paguar në pensionet e tyre në Portugali – ndryshe nga Gjermani për shembul,. Para që mbeten në sistemin portugez të sigurimeve shoqërore.
