Nga Isuf B.Bajrami
Kur Kushtetuta zbulohet vetëm pasi kriza bëhet e dobishme politikisht
Ka një paradoks të çuditshëm në politikën tonë: sa më shumë thellohet një krizë, aq më shumë shtohen njerëzit që pretendojnë se gjithmonë kanë qenë në anën e zgjidhjes. Kujtesa politike bëhet selektive, përgjegjësia zhvendoset nga njëra anë në tjetrën dhe ata që dje ishin pjesë e ngërçit, sot përpiqen të shfaqen si interpretuesit më të zellshëm të Kushtetutës.
Kjo nuk është thjesht një kontradiktë politike. Është një mekanizëm i njohur i komunikimit politik: kur përgjegjësia bëhet e rëndë për t’u mbajtur, ajo transferohet; kur një dështim institucional bëhet i pamohueshëm, narrativa ndryshohet; dhe kur një krizë mund të prodhojë kapital politik, kriza fillon të trajtohet jo si problem që duhet zgjidhur, por si instrument që mund të përdoret.
Prandaj, mirë se erdhët, gardianë të vonuar të Kushtetutës.
Por Kushtetuta nuk është një mantel ceremonial që vishet sa herë ndryshon temperatura politike. Nuk është as një instrument retorik që nxirret nga sirtari vetëm kur duhet delegjitimuar kundërshtari. Ajo është themeli juridik mbi të cilin duhet të qëndrojë sjellja institucionale e të gjithëve: pushtetit, opozitës, deputetëve, institucioneve dhe, po aq, edhe atyre që çdo mbrëmje interpretojnë politikën nga ekranet.
Prandaj, kur dëgjojmë sot alarmet për “krizë kushtetuese”, pyetja nuk duhet të jetë vetëm nëse kriza ekziston. Pyetja duhet të jetë edhe kur filloi shqetësimi i tyre për Kushtetutën dhe pse pikërisht tani?
Sepse koha e alarmit politik është po aq e rëndësishme sa vetë alarmi.
Në disa studio televizive po ndërtohet një atmosferë që meriton vëmendje serioze. Fjalët për revoltë, shpërthim qytetar, zemërim dhe për nevojën që “populli” të dalë e të zgjidhë atë që politika nuk po arrin ta zgjidhë, nuk janë thjesht dekor televiziv.
Fjala publike ka psikologjinë e vet.
Në një shoqëri të lodhur nga tensionet, pasiguria dhe zhgënjimi institucional, përsëritja e vazhdueshme e një narrative nuk mbetet vetëm narrativë. Ajo mund të krijojë perceptim, perceptimi mund të prodhojë emocion, emocioni mund të shndërrohet në polarizim dhe polarizimi, nëse ushqehet pa përgjegjësi, mund të prodhojë sjellje që askush nuk është më në gjendje t’i kontrollojë.
Prandaj, mikrofoni nuk është thjesht mjet komunikimi; në rrethana të caktuara, ai bëhet instrument ndikimi shoqëror.
Dhe pikërisht këtu fillon përgjegjësia.
Opinionisti nuk është thjesht një njeri që ka një mendim. Ai është një aktor i hapësirës publike. Ai ndikon në mënyrën se si qytetari e percepton krizën, fajin, përgjegjësinë dhe kundërshtarin. Kur kjo fuqi përdoret për ta ndriçuar problemin, ajo i shërben demokracisë. Kur përdoret për të prodhuar zemërim të drejtuar politikisht, ajo rrezikon ta shndërrojë analizën në agjitacion.
Dallimi është i hollë, por thelbësor.
Analiza e shpjegon zemërimin. Manipulimi e prodhon atë.
Prandaj le ta bëjmë atë që shpesh mungon në debatet tona politike: ta kthejmë kamerën prapa.
Ku ishte kjo urgjencë për rendin kushtetues kur seancat konstituive zvarriteshin njëra pas tjetrës? Ku ishte ky alarm për “shtetin në rrezik” atëherë? Ku ishte kjo ndjeshmëri e jashtëzakonshme ndaj funksionimit institucional kur Albulena Haxhiu refuzohej vazhdimisht?
Ku ishin këta gardianë të Kushtetutës kur ngërçi politik po konsolidohej para syve të të gjithëve?
Dhe, mbi të gjitha, si ndodh që disa prej atyre që ishin pjesë e mekanizmit politik që prodhoi bllokadën, sot paraqiten si arbitra të krizës dhe si autoritete morale mbi mënyrën se si duhet të sillet qytetari?
Këtu nuk kemi të bëjmë vetëm me hipokrizi politike. Kemi të bëjmë me riciklim të përgjegjësisë.
Përgjegjësia zhvendoset nga aktori te rrethanat, nga vendimmarrësi te sistemi, nga veprimi te pasoja. Në fund, qytetarit i mbetet vetëm emocioni, ndërsa aktorëve politikë u mbetet mundësia të dalin nga skena pa e paguar faturën e plotë të vendimeve të tyre.
Kjo është arsyeja pse kujtesa politike është kaq e rëndësishme.
Sepse pa kujtesë, çdo dështim mund të shitet si sukses i ardhshëm dhe çdo bllokues mund të rikthehet si shpëtimtar.
Dhe këtu vijmë te qytetari.
Po i thuhet të zemërohet.
Mirë.
Por me kë?
Kjo është pyetja që duhet të bëjë çdo qytetar para se t’ia dorëzojë emocionin e vet një narrative politike.
Kush refuzoi? Kush kushtëzoi? Kush bllokoi? Kush negocioi? Kush ofroi kompromis? Kush e ndryshoi qëndrimin? Kush e zgjati krizën? Kush përfitoi politikisht prej saj?
Mos ia jepni qytetarit vetëm aktin e fundit të dramës dhe fshihini aktet e para.
Mos i tregoni vetëm zjarrin; tregojini edhe kush e grumbulloi drurin.
Mos i tregoni vetëm tymin; tregojini edhe nga erdhi shkëndija.
Sepse qytetari nuk është masë psikologjike që mund të aktivizohet me disa fjalë kyçe: “krizë”, “rrezik”, “tradhti”, “revoltë”, “shtet në rrezik”.
Qytetari është subjekt politik.
Ai ka të drejtë të informohet para se të mobilizohet emocionalisht.
Ka të drejtë të protestojë, por jo të manipulohet.
Ka të drejtë të zemërohet, por jo t’i caktohet artificialisht objekti i zemërimit.
Ka të drejtë të kërkojë përgjegjësi, por përgjegjësia duhet të jetë individuale dhe institucionale, jo një mjegull kolektive ku fajtorët humbin brenda turmës.
Kosova ka nevojë për presion qytetar. Ka nevojë për protesta demokratike. Ka nevojë për kritikë të ashpër ndaj pushtetit dhe opozitës. Ka nevojë për qytetarë që nuk heshtin kur institucionet dështojnë.
Por ka një kufi që nuk duhet kaluar: kur protesta demokratike fillon të shndërrohet në thirrje për përplasje dhe kur fjala publike fillon të funksionojë si mekanizëm nxitës i konfliktit.
Një demokraci serioze nuk matet vetëm me të drejtën për të folur. Ajo matet edhe me përgjegjësinë për atë që thuhet.
Liria e shprehjes nuk është licencë për papërgjegjshmëri politike.
Kritika nuk është nxitje.
Protesta nuk është revoltë.
Pakënaqësia qytetare nuk është autorizim për dhunë.
Dhe opozitarizmi nuk është mandat për ta futur shoqërinë në një spirale konflikti.
Këto dallime duhet të ruhen pikërisht atëherë kur emocionet janë më të larta.
Prandaj, opinionistëve do t’ua bëja një pyetje shumë të thjeshtë:
A po e analizoni krizën apo po e përdorni krizën për ta krijuar një tjetër?
Sepse ekziston një moment kur analisti pushon së qeni vetëm komentues dhe bëhet pjesë e mekanizmit politik që po komenton.
Ai moment vjen kur faktet zëvendësohen nga insinuatat, kur konteksti zëvendësohet nga propaganda, kur përgjegjësia zëvendësohet nga fajësimi kolektiv dhe kur qytetari trajtohet jo si mendje që duhet informuar, por si emocion që duhet aktivizuar.
Atëherë mikrofoni nuk është më vetëm mikrofon.
Bëhet levë.
Dhe kush e ka levën, duhet ta dijë se çfarë mund të lëvizë me të.
Kushtetuta nuk mbrohet me teatralitet politik. Nuk mbrohet me patetikë televizive dhe as me alarm të selektuar sipas interesit të ditës.
Ajo mbrohet me konsekuencë.
Me respekt institucional.
Me përgjegjësi.
Me të njëjtat standarde për mikun dhe kundërshtarin.
Me të njëjtin zë kur shkelja prek kampin tënd dhe kur prek kampin tjetër.
Sepse parimi që funksionon vetëm kur të leverdis, nuk është parim; është interes i maskuar si parim.
Dhe kjo është pikërisht ajo që qytetari duhet ta dallojë.
Prandaj, para se t’i kërkoni qytetarit të dalë nga qetësia e tij, dilni ju nga komoditeti i narrativës suaj.
Para se t’i kërkoni të zemërohet, tregojini të gjitha faktet.
Para se ta shpallni një palë “fajtore”, tregoni të gjithë zinxhirin e vendimeve që sollën krizën.
Para se të flisni në emër të Kushtetutës, kujtoni se ajo nuk mbron vetëm interesin tuaj politik.
Dhe para se të luani me zjarrin e emocioneve kolektive, kujtoni se turmat mund të mobilizohen shpejt, por pasojat e mobilizimit nuk kontrollohen gjithmonë nga ata që e kanë ndezur atë.
Kosovës nuk i duhen më shumë zëra që bërtasin.
I duhen zëra që dallojnë.
Nuk i duhen më shumë njerëz që e shndërrojnë çdo krizë në spektakël.
I duhen njerëz që e kthejnë krizën në përgjegjësi.
Nuk i duhen më shumë gardianë që shfaqen pasi alarmi ka rënë.
I duhen njerëz që janë të njëjtë në parim para, gjatë dhe pas krizës.
Sepse gardiani i vërtetë i Kushtetutës nuk zgjidhet nga momenti kur i duhet ta përdorë Kushtetutën kundër kundërshtarit. Ai dëshmohet në momentin kur Kushtetuta i kërkon të mbrojë edhe atë që politikisht nuk i leverdis.
Dhe këtu ndahet parimi nga oportunizmi.
Këtu ndahet shtetari nga propagandisti.
Këtu ndahet analiza nga agjitacioni.
Dhe këtu, mbi të gjitha, ndahet qytetari nga turma.
Prandaj, gardianë të vonuar të Kushtetutës: para se të na tregoni sa shumë e doni Kushtetutën sot, na tregoni ku ishit dje kur ajo kishte nevojë për ju.
