Nga Isuf B.Bajrami
Përdorimi i forcës gjatë protestave, rrezikshmëria e predhave kinetike, detyrimet e Policisë së Shtetit dhe përgjegjësia institucionale në një shtet të së drejtës.
Hyrje: Kur ruajtja e rendit publik vihet përballë të drejtave themelore
Përshkallëzimi i protestave të të rinjve në Tiranë dhe raportimet e publikuara në mediat shqiptare për përdorimin e pretenduar të plumbave të gomës nga Policia e Shtetit kanë rikthyer në vëmendjen publike një çështje themelore për funksionimin e shtetit të së drejtës: deri ku shtrihet e drejta e policisë për të përdorur forcën dhe në çfarë momenti kjo forcë mund të shndërrohet në cenim të të drejtave të njeriut?
Kjo nuk është thjesht një çështje e rendit publik. Është një çështje që lidhet drejtpërdrejt me ligjshmërinë e veprimtarisë policore, me mbrojtjen e integritetit fizik të qytetarëve dhe me përgjegjësinë e institucioneve për çdo ndërhyrje që mund të shkaktojë lëndime serioze.
Raportimet mediatike të tetorit 2026 për përplasjet në Tiranë kanë dokumentuar përshkallëzimin e situatës, ndërsa disa media kanë publikuar pretendime të protestuesve për përdorimin e plumbave të gomës dhe pamje të personave që pretendojnë se janë lënduar nga këto mjete.
Nga ana tjetër, Policia e Tiranës ka deklaruar publikisht se nuk përdor mjete të tilla, duke argumentuar se pajisjet e saj janë të standardizuara me ligj dhe procedura operative. Ky qëndrim institucional duhet të merret në konsideratë, por edhe të shqyrtohet përballë pamjeve, dëshmive dhe provave të tjera të disponueshme.¹
Pikërisht këtu qëndron rëndësia e një analize juridike: pretendimet publike nuk duhen shpërfillur, por as identifikimi teknik i municionit dhe përgjegjësia individuale nuk mund të përcaktohen vetëm mbi bazën e një titulli mediatik.
Çështja që shtrohet është konkrete: çfarë mjetesh janë përdorur gjatë protestave, çfarë rreziku paraqesin ato dhe a janë respektuar kufijtë ligjorë të përdorimit të forcës?
Përgjigjja kërkon shqyrtimin e fakteve publike, të karakteristikave të municioneve, të legjislacionit shqiptar dhe të standardeve ndërkombëtare për mbrojtjen e të drejtave të njeriut.
1. Çfarë tregojnë raportimet publike për protestat në Tiranë?
Raportimet e mediave shqiptare gjatë tetorit 2026 kanë pasqyruar përplasjet ndërmjet protestuesve dhe policisë, si dhe pretendime konkrete për përdorimin e plumbave të gomës.
Në disa prej tyre janë publikuar dëshmi të protestuesve dhe pamje të personave që pretendojnë se janë goditur gjatë ndërhyrjes policore. Këto materiale kanë rëndësi për dokumentimin e ngjarjeve dhe krijojnë një bazë për kërkimin e sqarimeve nga autoritetet kompetente.¹
Megjithatë, duhet bërë një dallim ndërmjet tri çështjeve:
Fakti mediatik: ekzistojnë raportime dhe dëshmi publike për përdorimin e pretenduar të plumbave të gomës.
Fakti teknik: duhet përcaktuar lloji konkret i municionit të përdorur, nëse ai mund të identifikohet nga provat e disponueshme.
Fakti juridik: duhet vlerësuar nëse përdorimi i forcës, në rrethanat konkrete, ka qenë në përputhje me ligjin.
Këto çështje janë të lidhura, por nuk janë të njëjta.
Një dëshmi e publikuar nga një protestues nuk mund të shpërfillet vetëm sepse nuk është përfunduar hetimi. Po kështu, një fotografi e një predhe nuk provon vetvetiu se ajo është përdorur gjatë një ngjarjeje të caktuar.
Por asnjë institucion nuk mund të kërkojë që publiku të mos ngrejë pyetje deri në përfundimin e hetimit.
Kur publikohen pretendime konkrete për përdorimin e municioneve që mund të shkaktojnë dëmtime serioze, autoritetet kanë përgjegjësinë të japin sqarime të argumentuara dhe të sigurojnë verifikimin e paanshëm të fakteve.
Nëse ekziston një mospërputhje ndërmjet dëshmive publike dhe deklaratave zyrtare, kjo mospërputhje duhet të zgjidhet përmes provave, jo përmes supozimeve.
Transparenca nuk nënkupton pranimin automatik të çdo pretendimi. Ajo nënkupton detyrimin për ta shqyrtuar seriozisht çdo pretendim të besueshëm.
2. Çfarë janë plumbat e gomës dhe predhat kinetike?
Shprehja «plumba gome» përdoret gjerësisht në media për të përshkruar municione që synojnë të neutralizojnë një person ose të kontrollojnë situata të caktuara të rendit publik, duke pasur një potencial më të ulët vdekjeprurës se municionet konvencionale.
Megjithatë, kjo shprehje nuk identifikon domosdoshmërisht një lloj të vetëm municioni.
Në këtë kategori të gjerë mund të përfshihen predha gome, predha plastike, predha me materiale elastike ose kompozite dhe municione të tjera kinetike të projektuara për të transmetuar energji gjatë goditjes.
Karakteristikat e tyre ndryshojnë sipas prodhuesit, modelit, materialit, masës dhe mënyrës së përdorimit.
Prandaj, termi «plumb gome» nuk duhet përdorur si përfundim teknik kur mungon identifikimi i municionit konkret.
Po fotografia e municioneve me shënimet L5 A5 dhe L60A2?
Fotografia e paraqitur në diskutimin tonë tregon tri objekte cilindrike, ku në dy prej tyre dallohen mbishkrime të lidhura me municione për kontrollin e trazirave.
Në objektin e majtë dallohet pjesërisht shënimi «ROUND A RIOT», si dhe kodi L5 A5.
Në objektin e djathtë lexohet shënimi «ROUND 37 MM AEP L60A2».
Këto shënime meritojnë vëmendje, sepse tregojnë se fotografia paraqet municione që nuk duhen identifikuar në mënyrë të përgjithshme si plumba gome pa shqyrtuar karakteristikat teknike të secilit model.
Në veçanti, shënimi AEP L60A2 lidhet me një lloj predhe të njohur në dokumentacionin policor britanik si Attenuating Energy Projectile, e projektuar për përdorim në rrethana të caktuara të ndërhyrjes policore. Dokumentacioni i College of Policing e trajton këtë kategori si një municion me energji të zbutur, por me rreziqe që kërkojnë kontroll të posaçëm.²
Kjo nuk do të thotë se fotografia provon përdorimin e këtij municioni në protestat e Tiranës.
Për të arritur në një përfundim të tillë, do të nevojitej një lidhje e dokumentuar ndërmjet fotografisë, municionit konkret dhe ngjarjes përkatëse.
Megjithatë, fotografia është e dobishme për një arsye tjetër: ajo ilustron se nën emërtimin e përgjithshëm «plumba gome» mund të fshihen municione me karakteristika teknike të ndryshme.
Për këtë arsye, identifikimi i saktë nuk është hollësi dytësore. Ai është pjesë e domosdoshme e vlerësimit të ligjshmërisë së përdorimit të forcës.
3. A janë plumbat e gomës vërtet të padëmshëm?
Përgjigjja është e qartë: jo.
Emërtimi «më pak vdekjeprurës» nuk do të thotë «i padëmshëm».
Udhëzuesi i Kombeve të Bashkuara për armët më pak vdekjeprurëse në zbatimin e ligjit, i publikuar nga Zyra e Komisionerit të Lartë të OKB-së për të Drejtat e Njeriut në vitin 2020, thekson se këto armë mund të shkaktojnë dëmtime serioze dhe duhet t’u nënshtrohen kufizimeve të rrepta.³
Rreziku i predhave kinetike varet nga karakteristikat e municionit, energjia e goditjes, distanca, pjesa e trupit që goditet dhe rrethanat konkrete të përdorimit.
Goditjet në kokë dhe në fytyrë
Goditjet në kokë mund të shkaktojnë trauma të rënda, dëmtime të trurit, fraktura dhe, në raste të caktuara, vdekje.
Goditjet në sy mund të shkaktojnë dëmtime të pakthyeshme të shikimit ose verbëri.
Për këtë arsye, rreziku nuk mund të vlerësohet vetëm mbi bazën e faktit nëse predha ka depërtuar apo jo në lëkurë.
Goditjet në gjoks dhe në bark
Goditjet në këto zona mund të dëmtojnë organe të brendshme dhe të shkaktojnë hemorragji.
Një person mund të mos ketë plagë të dukshme ose gjakderdhje të jashtme, por të ketë pësuar dëmtime serioze të brendshme.
Goditjet në gjymtyrë
Edhe goditjet në krahë dhe këmbë mund të shkaktojnë fraktura, dëmtime nervore, dëmtime të enëve të gjakut dhe plagë të rënda.
Kjo tregon se rreziku nuk kufizohet vetëm te goditjet në kokë apo në gjoks.
Çfarë tregojnë studimet mjekësore?
Një rishikim sistematik i botuar në revistën BMJ Open në vitin 2017 analizoi 1 984 persona të lënduar nga predha kinetike në kontekste të kontrollit të turmave.
Studimi raportoi 53 vdekje dhe 300 persona me aftësi të kufizuara të përhershme. Analiza përfshinte lloje të ndryshme predhash kinetike dhe nuk mund të përdoret për të përcaktuar rrezikun e saktë të një modeli të vetëm municioni.⁴
Megjithatë, përfundimi i përgjithshëm është i rëndësishëm: këto mjete mund të shkaktojnë pasoja shumë më të rënda sesa sugjeron emërtimi i tyre.
Prandaj, përdorimi i tyre nuk mund të justifikohet me argumentin se bëhet fjalë për municion «jo vdekjeprurës».
Një mjet që mund të shkaktojë verbëri, paaftësi të përhershme ose vdekje kërkon garanci serioze ligjore dhe operative përpara se të përdoret ndaj një individi.
4. Çfarë parashikon legjislacioni shqiptar?
Në Shqipëri, një nga bazat ligjore kryesore për vlerësimin e përdorimit të forcës nga Policia e Shtetit është Ligji nr. 108/2014, «Për Policinë e Shtetit».
Neni 133 trajton përdorimin e forcës dhe përcakton parimet që duhet të respektohen nga punonjësit e policisë gjatë ushtrimit të detyrës.⁵
Në thelb, përdorimi i forcës duhet të lidhet me nevojën konkrete për përmbushjen e detyrës dhe të respektojë parimin e proporcionalitetit.
Këto parime kanë rëndësi të veçantë gjatë protestave, ku policia duhet të ruajë rendin publik pa cenuar në mënyrë të pajustifikuar të drejtat e personave të pranishëm.
Parimi i domosdoshmërisë
Forca nuk duhet të përdoret kur objektivi mund të arrihet përmes masave të tjera më pak të rrezikshme dhe efektive.
Nëse situata mund të kontrollohet përmes komunikimit, paralajmërimeve, krijimit të korridoreve të sigurta të largimit ose masave të tjera të përshtatshme, përdorimi i një mjeti që mund të shkaktojë dëmtime serioze kërkon një justifikim veçanërisht të fortë.
Parimi i proporcionalitetit
Intensiteti i forcës duhet të jetë në përpjesëtim me rrezikun konkret.
Një sulm që paraqet rrezik të menjëhershëm për jetën nuk mund të trajtohet njësoj si një kundërshtim verbal, një shkelje e rregullave të tubimit ose një situatë ku personat mund të largohen pa përdorimin e forcës.
Po kështu, përdorimi i forcës nuk mund të shndërrohet në ndëshkim për sjelljen e një protestuesi.
Detyrimi për të ndihmuar personat e lënduar
Kur përdoret forca dhe persona pësojnë dëmtime, autoritetet duhet të marrin masat e nevojshme për ndihmën mjekësore, sipas rrethanave dhe detyrimeve ligjore.
Ky detyrim është veçanërisht i rëndësishëm kur përdoren mjete që mund të shkaktojnë trauma të brendshme ose dëmtime që nuk janë menjëherë të dukshme.
A e autorizon ligji automatikisht përdorimin e plumbave të gomës?
Jo.
Fakti që legjislacioni parashikon përdorimin e forcës në kushte të caktuara nuk do të thotë se çdo lloj municioni mund të përdoret në çdo situatë.
Duhet të shqyrtohen baza ligjore specifike, rregullat për pajisjet dhe municionet konkrete, procedurat operative dhe standardet e zbatueshme për mbrojtjen e të drejtave të njeriut.
Në rastin e protestave të Tiranës, një vlerësim juridik i plotë duhet të sqarojë nëse municioni i raportuar është përdorur realisht, nga kush, në çfarë rrethanash dhe në përputhje me cilat procedura.
Nëse policia deklaron se nuk përdor municione të tilla, ky qëndrim duhet të shoqërohet me sqarime që mundësojnë verifikimin e pretendimeve publike.
Nëse provat tregojnë se janë përdorur mjete të tjera, identifikimi i tyre duhet të bëhet mbi baza teknike dhe jo përmes hamendësimeve.
5. Standardet e OKB-së: Kur lejohet përdorimi i predhave kinetike?
Udhëzuesi i OKB-së për armët më pak vdekjeprurëse në zbatimin e ligjit përcakton standarde të rëndësishme për përdorimin e predhave kinetike.³
Këto standarde mbështeten në parimet e domosdoshmërisë, proporcionalitetit, kujdesit dhe llogaridhënies.
Në veçanti, predhat kinetike nuk duhet të përdoren për shpërndarjen e një tubimi paqësor.
Kur një tubim bëhet i dhunshëm, përdorimi i këtyre mjeteve duhet të kufizohet në rrethana të përcaktuara, kur është i nevojshëm për t’iu përgjigjur një kërcënimi konkret dhe kur masat më pak të rrezikshme nuk janë të mjaftueshme.
Udhëzuesi thekson gjithashtu rëndësinë e përdorimit të predhave që mund të drejtohen ndaj një individi të identifikueshëm, në vend të përdorimit të municioneve që godasin në mënyrë të pakontrolluar persona të ndryshëm.
Kur përdorimi është i ligjshëm, predhat kinetike duhet të përdoren në mënyrë që të minimizohet rreziku i dëmtimeve serioze, duke shmangur zonat veçanërisht të ndjeshme të trupit.
Këto kërkesa nuk përbëjnë një autorizim të përgjithshëm për policinë që të përdorë predha kinetike gjatë çdo proteste të përshkallëzuar.
Përkundrazi, ato tregojnë se përdorimi i tyre duhet të jetë i kufizuar dhe i lidhur me një vlerësim konkret të rrezikut.
Në këtë kuptim, ekzistenca e dhunës në një pjesë të turmës nuk e justifikon automatikisht përdorimin e predhave kundër të gjithë personave të pranishëm.
Policia duhet të reagojë ndaj kërcënimit konkret, jo të ndëshkojë një turmë si të ishte një subjekt i vetëm.
6. E drejta për protestë dhe detyrimet e shtetit
Neni 11 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut mbron lirinë e tubimit paqësor. Kufizimet lejohen vetëm kur plotësohen kushtet e përcaktuara nga Konventa.⁶
Kjo e drejtë është një element thelbësor i shoqërisë demokratike.
Protesta u mundëson qytetarëve të shprehin pakënaqësinë, të kundërshtojnë vendimet e qeverisë dhe të kërkojnë llogaridhënie nga institucionet.
Megjithatë, e drejta për tubim paqësor nuk përfshin të drejtën për të sulmuar persona, për të ushtruar dhunë apo për të dëmtuar pronën pa pasoja ligjore.
Shteti ka të drejtë dhe detyrim të mbrojë personat, institucionet dhe pronën nga sulmet.
Por kjo përgjegjësi duhet të ushtrohet në përputhje me ligjin dhe me respektimin e të drejtave themelore.
Nëse disa protestues sulmojnë punonjësit e policisë, autoritetet mund të marrin masa për të ndaluar sulmin. Megjithatë, masat duhet të drejtohen ndaj rrezikut konkret dhe të mos shndërrohen në ndëshkim kolektiv.
Duhet të bëhet dallimi ndërmjet:
personave që ushtrojnë dhunë;
personave që marrin pjesë paqësisht në protestë;
gazetarëve që dokumentojnë ngjarjet;
kalimtarëve dhe personave të tjerë që ndodhen në zonë.
Prania në një protestë ku ka akte dhune nuk nënkupton se çdo person i pranishëm përbën kërcënim.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur përdoren mjete që mund të shkaktojnë dëmtime serioze.
Një ndërhyrje policore duhet të marrë parasysh jo vetëm objektivin e saj, por edhe pasojat që mund të ketë për personat që nuk paraqesin rrezik.
Prandaj, pyetja juridike për protestat e Tiranës nuk është vetëm nëse ka pasur akte dhune, por edhe nëse përgjigjja policore ka qenë e përshtatshme për rrethanat dhe e kufizuar brenda asaj që ishte e nevojshme.
7. Çështja Nika kundër Shqipërisë dhe përgjegjësia e shtetit
Jurisprudenca e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut ofron parime të rëndësishme për vlerësimin e ndërhyrjeve policore.
Një çështje me rëndësi për Shqipërinë është Nika kundër Shqipërisë, e lidhur me vdekjen e një personi gjatë demonstratës së 21 janarit 2011 në Tiranë.
Çështja trajtoi detyrimet e shtetit për mbrojtjen e jetës dhe efektivitetin e hetimit pasues.⁷
Kjo çështje nuk duhet barazuar drejtpërdrejt me përdorimin e predhave kinetike, sepse rrethanat dhe natyra e forcës së përdorur janë të ndryshme.
Megjithatë, ajo nënvizon rëndësinë e planifikimit, kontrollit dhe hetimit të operacioneve policore kur ekzistojnë rreziqe serioze për jetën dhe integritetin fizik.
Në rastet kur ngrihen pretendime të besueshme për përdorim të paligjshëm të forcës, shteti duhet të sigurojë një hetim efektiv që mundëson sqarimin e rrethanave dhe përcaktimin e përgjegjësive.
Ky detyrim nuk përmbushet vetëm përmes një deklarate institucionale që mohon pretendimet.
Ai kërkon shqyrtimin e provave, dëgjimin e dëshmitarëve, vlerësimin e pamjeve filmike dhe, kur është e nevojshme, ekspertizën teknike e mjekoligjore.
Në varësi të provave, mund të jetë e nevojshme të shqyrtohen edhe urdhrat, procedurat operative dhe mënyra se si është planifikuar e kontrolluar ndërhyrja.
Përgjegjësia individuale ose komanduese nuk mund të prezumohet. Ajo duhet të përcaktohet mbi bazën e ligjit dhe provave konkrete.
Por asnjë pretendim i besueshëm për përdorim të tepruar të forcës nuk duhet të mbetet pa verifikim efektiv.
8. Përgjegjësia institucionale: Çfarë duhet të sqarojnë autoritetet?
Nëse mediat publikojnë dëshmi për përdorimin e municioneve potencialisht të rrezikshme dhe policia deklaron se nuk përdor mjete të tilla, lind një nevojë e qartë për sqarim institucional.
Përgjigjja nuk duhet të mbetet te mohimi ose te përsëritja e deklaratave të përgjithshme për respektimin e ligjit.
Për të sqaruar ngjarjet, duhet të shqyrtohen disa çështje.
Së pari: Çfarë municioni është përdorur?
Duhet të identifikohen mjetet e përdorura gjatë ndërhyrjes, duke u mbështetur te dokumentacioni teknik, pamjet dhe provat e tjera të disponueshme.
Nëse një predhë është paraqitur publikisht si plumb gome, identifikimi përfundimtar duhet të mbështetet në ekspertizën përkatëse.
Së dyti: Në çfarë rrethanash është përdorur?
Duhet të përcaktohet se çfarë po ndodhte në momentin e ndërhyrjes, çfarë rreziku paraqitej dhe ndaj kujt ishte drejtuar përdorimi i forcës.
Së treti: A ekzistonte një alternativë më pak e rrezikshme?
Duhet të shqyrtohet nëse objektivi policor mund të arrihej me mjete të tjera dhe nëse përdorimi i municionit ishte i domosdoshëm në rrethanat konkrete.
Së katërti: A janë lënduar persona?
Pretendimet për lëndime duhet të dokumentohen dhe të shqyrtohen në mënyrë të paanshme. Dokumentacioni mjekësor dhe ekspertiza mund të ndihmojnë në përcaktimin e natyrës së dëmtimeve.
Së pesti: A janë respektuar procedurat?
Duhet të verifikohet nëse janë zbatuar rregullat për përdorimin e forcës, udhëzimet operative dhe detyrimet për ndihmën ndaj personave të lënduar.
Së gjashti: A po kryhet një verifikim efektiv?
Pamjet filmike, dëshmitë dhe dokumentacioni përkatës duhet të ruhen dhe të shqyrtohen nga organet kompetente.
Nëse provat tregojnë shkelje, përgjegjësitë duhet të përcaktohen sipas ligjit.
Nëse pretendimet nuk mbështeten nga provat, edhe ky përfundim duhet të shpjegohet mbi baza të verifikueshme.
Kjo është mënyra e vetme për të shmangur si pandëshkueshmërinë, ashtu edhe akuzat e pambështetura.
9. Llogaridhënia nuk është dobësi e shtetit
Në debatet publike për protestat, kërkesa për hetimin e veprimeve policore shpesh mund të paraqitet sikur dobëson autoritetin e institucioneve.
Ky është një interpretim i gabuar.
Një polici demokratike nuk e humbet autoritetin kur heton përdorimin e forcës nga punonjësit e saj. Përkundrazi, ajo e forcon legjitimitetin e vet kur dëshmon se vepron brenda ligjit dhe se çdo pretendim serioz shqyrtohet me paanshmëri.
Po kështu, hetimi i veprimeve të policisë nuk përjashton përgjegjësinë e protestuesve që kryejnë akte dhune.
Të dyja çështjet mund dhe duhet të shqyrtohen njëkohësisht.
Nëse protestuesit kanë sulmuar punonjës policie, kanë dëmtuar pronën ose kanë kryer vepra të tjera të paligjshme, përgjegjësia e tyre duhet të përcaktohet sipas ligjit.
Nëse punonjës policie kanë përdorur forcë në kundërshtim me ligjin, edhe kjo përgjegjësi duhet të përcaktohet.
Një shtet i së drejtës nuk mund të mbrojë njërën palë nga përgjegjësia duke shpërfillur veprimet e paligjshme të palës tjetër.
Ligji duhet të zbatohet ndaj të gjithëve, ndërsa përdorimi i forcës nga shteti kërkon kontroll të veçantë pikërisht sepse shteti zotëron autoritetin dhe mjetet për ta ushtruar atë.
Transparenca institucionale është, për këtë arsye, një detyrim demokratik dhe jo një favor që u bëhet protestuesve apo mediave.
10. Përfundim: Autoriteti policor matet edhe nga kufijtë që respekton
Protestat e Tiranës kanë sjellë në vëmendje një çështje që shkon përtej një përplasjeje të veçantë: marrëdhënien ndërmjet autoritetit shtetëror dhe të drejtave themelore të qytetarëve.
Shteti ka të drejtë dhe detyrim të ruajë rendin publik. Policia duhet të mbrojë jetën, sigurinë e personave, institucionet dhe pronën.
Por ky autoritet nuk është i pakufizuar.
Përdorimi i forcës duhet të jetë i ligjshëm, i domosdoshëm dhe proporcional. Sa më i madh të jetë rreziku që një mjet mund t’i shkaktojë individit, aq më të rëndësishme bëhen kufizimet dhe garancitë që rregullojnë përdorimin e tij.
Predhat kinetike nuk janë mjete të padëmshme. Studimet mjekësore kanë dokumentuar raste vdekjesh dhe dëmtimesh të përhershme. Për këtë arsye, ato nuk mund të trajtohen si një instrument rutinë për të kontrolluar çdo situatë të tensionuar.
Raportimet publike për protestat e Tiranës, përfshirë dëshmitë e personave që pretendojnë se janë goditur, kërkojnë shqyrtim serioz. Po kështu, deklarata e Policisë së Tiranës se nuk përdor mjete të tilla duhet të vlerësohet në raport me provat konkrete.
Nëse ka mospërputhje ndërmjet deklaratave zyrtare dhe materialeve të publikuara, ato duhet të sqarohen përmes verifikimit teknik dhe hetimit efektiv.
Nuk është e nevojshme që publiku të presë përfundimin e çdo procedure për të ngritur pyetje legjitime mbi përdorimin e forcës. Por përfundimet për përgjegjësinë juridike duhet të mbështeten në prova.
Në një shtet demokratik, policia nuk gjykohet vetëm nga aftësia për të shpërndarë një turmë ose për të rivendosur rendin. Ajo gjykohet edhe nga mënyra se si e ushtron autoritetin, nga respektimi i dinjitetit njerëzor dhe nga gatishmëria për t’iu nënshtruar kontrollit ligjor.
Rendi publik nuk mund të jetë një justifikim i përgjithshëm për përdorimin e çdo mjeti force. Dhe e drejta për protestë nuk mund të përdoret si justifikim për dhunën ndaj personave.
Të dyja parimet duhet të mbrohen njëkohësisht.
Nëse provohet se gjatë protestave janë përdorur municione kinetike, duhet të sqarohen lloji i tyre, rrethanat e përdorimit dhe ligjshmëria e ndërhyrjes.
Nëse provohet se ka pasur shkelje, përgjegjësit duhet të mbajnë përgjegjësi sipas ligjit.
Nëse pretendimet nuk mbështeten nga provat, edhe ky përfundim duhet të jetë rezultat i një procesi të besueshëm verifikimi.
Në fund, çështja nuk është nëse shteti duhet të ketë autoritet për të ruajtur rendin publik. Çështja është se si ushtrohet ky autoritet dhe çfarë garancish kanë qytetarët se ai nuk do të tejkalojë kufijtë e ligjit.
Sepse në një shtet të së drejtës, autoriteti policor nuk legjitimohet vetëm nga forca që zotëron, por edhe nga kufijtë që respekton.
Fusnotat,
1. INA Online, “Policia gjuan me plumba gome protestuesit”, INA Online. https://ina-online.net/policia-gjuan-me-plumba-gome-protestuesit
2. College of Policing, Attenuating Energy Projectiles (AEP), udhëzimet zyrtare mbi përdorimin e predhave me energji të zbutur. https://www.college.police.uk/app/armed-policing/attenuating-energy-projectiles
3. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), United Nations Human Rights Guidance on Less-Lethal Weapons in Law Enforcement, United Nations, New York and Geneva, 2020, dokumenti HR/PUB/20/1, seksioni 7.5, “Kinetic Impact Projectiles”.
4. Haar, R. J., Iacopino, V., Ranadive, N., Dandu, M. dhe Weiser, S. D., “Death, injury and disability from kinetic impact projectiles in crowd-control settings: a systematic review”, BMJ Open, vëll. 7, 2017, artikulli e018154. DOI: https://doi.org/10.1136/bmjopen-2017-018154
5. Republika e Shqipërisë, Ligji nr. 108/2014, datë 31.7.2014, “Për Policinë e Shtetit”, neni 133, “Përdorimi i forcës”, me ndryshimet përkatëse.
6. Këshilli i Evropës, Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut, Romë, 4 nëntor 1950, nenet 2, 3 dhe 11.
7. Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut, Nika kundër Shqipërisë, kërkesa nr. 1049/17, dokumentacioni dhe vendimi përkatës, databaza HUDOC. https://hudoc.echr.coe.int/
8. Policia e Shtetit, Drejtoria Vendore e Policisë Tiranë, “Reagim i Drejtorisë Vendore të Policisë Tiranë”, deklaratë zyrtare. https://asp.gov.al/reagim-i-drejtorise-vendore-te-policise-tirane-14/
9. Panorama, “Revolta e studentëve para Ministrisë së Arsimit”, raportim mediatik mbi protestën dhe pretendimet për përdorimin e plumbave të gomës. https://en.panorama.com.al/lajm-i-fundit-revolta-e-studenteve-para-ministrise-se-arsimit-te-rinjte-po-na-qellojne-me-plumba-gome/
10. Lajmi i Fundit, “Përshkallëzohet situata, policia qëllon me plumba gome drejt protestuesve në Tiranë”, raportim mediatik. https://lajmifundit.al/aktualitet/pershkallezohet-situata-policia-qellon-me-plumba-gome-drejt-protestuesve-ne-tirane-i1341427
