Tema e së ardhmes që duket se nuk mbërrin kurrë përsëritet vazhdimisht në Shqipëri. Është një e ardhme që duhet të ketë ngjyrën blu dhe rrethin me dymbëdhjetë yjet e Bashkimit Evropian, por që për më shumë se dy dekada ka vonuar të vijë. Kjo për shkak të kufizimeve të qeverisë së Tiranës dhe aftësisë apo vullnetit të saj për të ndërmarrë reforma të vërteta.
Në një fragment të librit të saj të suksesshëm autobiografik “E lirë: Të rritesh në fund të Historisë”, filozofja Lea Ypi kujton se si trazirat e dhunshme në Shqipëri, në mars të vitit 1997, e zhytën në një gjendje të thellë ankthi.
E vetmja gjë që arriti ta largonte nga mendimet më të errëta ishte leximi i romanit ‘Lufta dhe Paqja’. Kur viziton Shqipërinë, e cila sot ndodhet sërish në trazira, krahasimi me ngjarjet e vitit 1997 është i pashmangshëm. Në atë kohë, një sistem skemash piramidale që premtonin fitime marramendëse sapo ishte shembur, duke lënë pa asnjë kursim qindra mijëra qytetarë. Presidenti i atëhershëm, Sali Berisha, u konsiderua përgjegjës për favorizimin e këtij sistemi dhe protestat u shndërruan me shpejtësi në kryengritje. Popullsia mori nën kontroll depot ushtarake, ushtria u shpërbë dhe vendi u zhyt në anarki. Revolta e vitit 1997 ishte, në shumë aspekte, fundi i fundit të Historisë, në kuptimin hegelian të termit. Ishte fundi i iluzionit se tranzicioni drejt kapitalizmit dhe demokracisë do të ishte një rrugë e lehtë dhe pa kthim pas.
Sot nuk ndodhemi në të njëjtën situatë si tridhjetë vjet më parë, por përfundimi i historisë shqiptare mbetet një çështje e hapur. Ashtu si në vitin 1997, protestat që nisën në pranverën e këtij viti kishin një shkak shumë konkret: një projekt të madh ndërtimi në bregdetin jugor, të lidhur me Jared Kushner, dhëndrin e Trumpit. E ashtuquajtura “revolucioni i flamingove”, që lindi në mbrojtje të mjedisit, u shndërrua në një lëvizje më të gjerë kundër qeverisë. Në tetor, nën ndikimin e protestave në qytete të tjera evropiane, iu bashkuan edhe studentët dhe ata që qeveria i quan të infiltruar, të shoqëruar nga dhuna dhe shkatërrimet urbane që tashmë i njohim.
E megjithatë, vetëm një vit e gjysmë më parë, Edi Rama kishte fituar në mënyrë triumfale mandatin e tij të katërt si kryeministër. Për të simbolizuar angazhimin e tij ndaj transparencës, ai kishte njoftuar, me një nga idetë e tij karakteristike, emërimin e një chatbot-i të quajtur Diella si ministre virtuale për prokurimet publike. (Për ironi të fatit, drejtuesit e agjencisë që kishte zhvilluar Diellën do të përfundonin pak kohë më vonë në qendër të një hetimi për korrupsion.) Kryeministri shqiptar kishte kaluar madje pa pasoja edhe nismën e diskutueshme për qendrat e pritjes së emigrantëve, të porositura nga qeveria Meloni. Gjatë një shkëmbimi të ashpër në rrjetet sociale mes autorit të këtyre rreshtave dhe Lea Ypit, filozofja e akuzoi në atë rast Ramën për “humanitarizëm fashist”. Tani ai gjendet përballë sfidës së parë të vërtetë ndaj pushtetit të tij pothuajse absolut gjatë trembëdhjetë viteve.
Tema e së ardhmes që duket se nuk mbërrin kurrë përsëritet vazhdimisht në Shqipëri. Është një e ardhme që duhet të ketë ngjyrën blu dhe rrethin me dymbëdhjetë yjet e Bashkimit Evropian, por që për më shumë se dy dekada ka vonuar të vijë. Kjo për shkak të kufizimeve të qeverisë së Tiranës dhe aftësisë apo vullnetit të saj për të ndërmarrë reforma të vërteta. Por edhe për shkak të standardeve të dyfishta, për të cilat Brukseli mban përgjegjësi, pasi i ka mbajtur për vite me radhë Ballkanin Perëndimor në dhomën e pritjes dhe sot ushtron presion për të përshpejtuar edhe anëtarësimin e Ukrainës.
E gjithë kjo nuk e justifikon vendimin për të dorëzuar një pjesë të vendit në duart e ndërtuesve të mëdhenj të pasurive të paluajtshme nga Nju Jorku (projekti për momentin është pezulluar). Megjithatë, ndihmon për të shpjeguar zhgënjimin dhe humbjen e iluzioneve. Për ironi, pikërisht në momentin kur Komisioni Evropian, javën e kaluar, deklaroi në raportin e tij vjetor për zgjerimin se Shqipëria mund t’i përfundojë negociatat e anëtarësimit brenda vitit 2027. Ekzekutivi i Brukselit, me sa duket, nuk mund t’i shpërfillë ngjarjet e muajve të fundit dhe paralajmëron në mënyrë të tërthortë se “mobilizimi më i madh që nga koha e tranzicionit demokratik… kërkon dialog konstruktiv”.
Në një situatë me kaq shumë pasiguri, ndoshta do të bënim mirë të ndiqnim shembullin e Ypit dhe të rilexonim Lufta dhe Paqja. Për shembull, fragmentin ku Tolstoi përdor paradoksin e Akilit dhe breshkës për të shpjeguar se sa e vështirë është të kuptosh lëvizjen e Historisë. Ashtu si Akili që nuk arrin kurrë ta kapë breshkën, edhe e ardhmja e Shqipërisë duket se mbetet gjithmonë një hap përpara./ilRiformista
