Më 14 shtator 1944, ndërsa fundi i Luftës së Dytë Botërore po afrohej dhe Shqipëria po hynte në një nga periudhat më të pasigurta të historisë së saj moderne, në zyrat e Ministrisë së Punëve të Jashtme mbërriti një kërkesë e pazakontë, por domethënëse.
Autori i saj ishte Rudolf Marinschak, kujdestari amerikan i rezidencës së Legatës së Shteteve të Bashkuara në Tiranë. Në një kohë kur frontet po lëviznin me shpejtësi dhe askush nuk mund të parashikonte me siguri se çfarë do të ndodhte në ditët që vinin, ai kërkoi leje që mbi godinën e Legatës amerikane të ngrihej flamuri zviceran.
Arsyeja ishte e qartë. Godina dhe trualli i Legatës ishin pronë e qeverisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe ekzistonte frika se në kaosin e ditëve të fundit të luftës mund të ndodhte ndonjë incident apo dëmtim i tyre. Duke qenë se Zvicra përfaqësonte interesat amerikane si fuqi mbrojtëse, ngritja e flamurit zviceran do ta bënte të qartë statusin e pronës dhe do të shërbente si një mburojë simbolike përballë rreziqeve të kohës.
Në letrën e tij, Marinschak shkruante se ngritja e flamurit zviceran do ta dallonte pronën “në sytë e atyre që nuk e dinë”, duke shpresuar se kjo do të shmangte çdo incident të mundshëm.
Ministria e Punëve të Jashtme e konsideroi kërkesën të arsyeshme. Në dokumentin zyrtar të datës 14 shtator 1944, ministria i rekomandon Kryeministrisë miratimin e saj dhe kërkon pëlqimin për ngritjen e flamurit zviceran mbi Legatën amerikane në Tiranë.
Sot, kur dokumenti lexohet pas më shumë se tetë dekadash, ai duket si një episod i vogël administrativ. Por në të vërtetë është një dëshmi e fuqishme e ankthit dhe pasigurisë që mbizotëronte në ato ditë. Lufta po mbaronte, por një epokë tjetër po afrohej.
Vetëm pak muaj më vonë, Shqipëria do të hynte në izolimin komunist dhe marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara do të ndërpriteshin plotësisht. Legata amerikane do të mbyllej dhe prona që atë ditë po përpiqeshin ta mbronin me një flamur neutral do të mbetej për dekada një kujtim i një pranie që po zhdukej.
Edhe vetë Rudolf Marinschak nuk do ta kishte të lehtë largimin. Pas vendosjes së regjimit komunist, ai mbeti në Shqipëri deri më 12 nëntor 1946. Largimi i tij u bë i mundur vetëm pas përpjekjeve të vazhdueshme të shefit të Misionit Amerikan në Tiranë, George Henderson, i cili këmbënguli për nxjerrjen nga vendi të punonjësve amerikanë dhe bashkëpunëtorëve të tyre shqiptarë, në të njëjtën periudhë kur po largohej edhe UNRRA.
Kështu, letra e 14 shtatorit 1944 nuk është thjesht një kërkesë për ngritjen e një flamuri. Ajo është një nga dokumentet e fundit që tregon përpjekjen e Shteteve të Bashkuara për të ruajtur praninë dhe pronat e tyre në Shqipëri, pak çaste përpara se perdja e hekurt të binte mbi vendin dhe të mbyllte për gati gjysmë shekulli çdo lidhje me botën perëndimore./vna
