Një libër i ri sjell një rrëfim të jashtëzakonshëm për betejën ligjore të një gruaje pas një sulmi brutal, të ndodhur në vitin 1472 në qytetin francez të Dijonit. Kjo histori sfidon bindjet tona moderne për jetën e grave në Mesjetë.
Jehanne ishte pothuajse e panjohur në qytetin e Dijonit gjatë dimrit të vitit 1472, kur u bë viktimë e një akti të tmerrshëm dhune. Në atë kohë, ajo ishte shtatzënë dhe në muajt e fundit të shtatzënisë. Ajo që ndodhi më pas, e dokumentuar nga historiania Sara McDougall në librin e saj të ri Justice for Jehanne (Drejtësi për Jehanne), ofron një pasqyrë befasuese të drejtësisë mesjetare, e cila përmbys shumë nga bindjet e përhapura për atë epokë.
Paralajmërim: Ky artikull përmban hollësi shqetësuese mbi sulmet seksuale.
I mbështetur në dokumentet e një hetimi për sulmin, libri merr formën e një historie hetimore mesjetare, duke u përpjekur t’u japë përgjigje disa pyetjeve: Çfarë ndodhi në të vërtetë atë natë? Dhe kush ishte gruaja që qëndronte në qendër të kësaj historie?
Kush ishte Jehanne?
Jehanne kishte lindur në Lorenë, në verilindje të Francës, në një familje të varfër, dhe më pas kishte udhëtuar drejt jugut, në Dijon.
Në atë epokë, identiteti ishte një çështje e paqartë. Në vitin 1472, kur u pyet nga hetuesi, ajo deklaroi se ishte “rreth 32 vjeçe”. Lindjet nuk regjistroheshin, ndaj askush nuk mund ta dinte me siguri moshën e vet. Ajo tha se ishte e martuar: ishte “gruaja e Jehanit nga Relanges”.
Në atë kohë, veshja përcaktonte mbi të gjitha mënyrën se si duhej trajtuar një person, dhe veshja e Jehanne-s do të kishte kërkuar njëfarë respekti. Sipas dëshmitarëve, ajo vishej me elegancë. Kapuçi i gjatë, që i mbulonte me kujdes flokët e artë kur dilte në publik, tregonte statusin e saj si një grua e martuar dhe e respektuar.
Një mbretërim terrori
Në Dijon, ato ishin kohë të dhunshme, të shkatërruara nga lufta. Luftimet midis Karlit të Guximshëm, dukës së Burgundisë, dhe mbretit të Francës, Luigjit XI, vazhdonin pa ndërprerje. Qyteti ndodhej nën kërcënimin e menjëhershëm të pushtimit, ndërsa mbreti përparonte drejt zonave rurale të Burgundisë.
Për të mbrojtur Dijonin, duka kishte vendosur mercenarë përgjatë mureve të qytetit. Por këta burra të egër dhe pa ligj e kishin nënshtruar bashkinë dhe banorët e saj ndaj një regjimi të tyre terrori.
“Përsëriteshin rastet kur burrat dilnin natën në kërkim të viktimave të mundshme, për t’i zhvatur, abuzuar, mbajtur peng për shpërblim ose rrëmbyer”, i tha McDougall BBC-së.
“Autoritetet e qytetit nuk ishin të kënaqura me këtë gjendje. Kjo ishte një pikë e rëndësishme konflikti midis qytetit dhe dukës.”
Krimi
Në mbrëmjen e 3 janarit 1472, Jehanne dhe gruaja që e kishte strehuar dëgjuan një goditje të fortë në derën e përparme. Përballë tyre u shfaqën dy burra vendas, të cilët kërkuan që gratë të shkonin me ta. Pasi ato refuzuan, njëri prej burrave u largua me vrap drejt një bujtine aty pranë për të mbledhur disa prej mercenarëve të dukës.
Sipas rrëfimit të Jehanne-s, burrat e tërhoqën zvarrë drejt një fushe aty pranë dhe e sulmuan. Fakti që ajo ishte shtatzënë nuk kishte asnjë rëndësi për ta, i bërtitën. Ata kishin dëgjuar se fëmija që ajo mbante në bark ishte i një prifti dhe, për rrjedhojë, ishte i lindur jashtë martese.
Jehanne tregoi se burrat kishin kërkuar të kryenin marrëdhënie seksuale me të, ndërsa ajo përpëlitej në dëborë. Në fund, shtatzënia e saj e avancuar dhe rezistenca e fortë që bëri i penguan ata të realizonin qëllimin e tyre.
Ajo përshkroi se si ishte rrahur dhe hedhur me bark përtokë, si dhe tmerrin që kishte përjetuar për shëndetin e fëmijës së palindur.
Ajo që ndodhi më pas është befasuese, duke pasur parasysh mënyrën se si e përfytyrojmë sot Mesjetën. Shpesh mendohet se përdhunimi dhe sulmet seksuale konsideroheshin aq të turpshme, saqë gratë që i mbijetonin këtyre ngjarjeve trajtoheshin rregullisht si të përjashtuara nga komunitetet e tyre dhe, në fund, detyroheshin të merreshin me prostitucion.
Kjo ide mund të gjurmohet te një libër i njohur me titull Medieval Prostitution (Prostitucioni mesjetar), botuar për herë të parë në vitin 1988 dhe përditësuar në vitin 2010, nga Jacques Rossiaud.
McDougall, profesoreshë e historisë në John Jay College of Criminal Justice në Nju Jork, vendosi të verifikonte saktësinë e rrëfimit të Rossiaud-it. Ajo kishte në dispozicion një referencë të shkurtër të bërë prej tij për një grua shtatzënë, pa emër, e cila ishte sulmuar seksualisht nga mercenarët në Dijon.
Sipas Rossiaud-it, gruaja fillimisht kishte pasur shumë turp për të ndarë përvojën e saj me autoritetet. Ai shkruante gjithashtu se shumë të mbijetuara të sulmeve seksuale, si ajo, përfundonin në shtëpi publike.
Gruaja e përshkruar ngjante shumë me Jehanne-n. Por, kur McDougall nisi të hulumtonte rastin, duke shqyrtuar 70 faqe pergamenash të mbushura dendur me shkrime dhe të ruajtura në arkivin bashkiak të Dijonit, doli në dritë një histori krejtësisht e ndryshme.
Një hetim i hollësishëm
Hollësitë e dëshmisë së Jehanne-s u regjistruan nga një hetues që punonte në emër të autoriteteve të qytetit, Jaques Borestel.
Pasi kishte dëgjuar njoftime se mercenarët kishin rrëmbyer dhe sulmuar një grua shtatzënë, Borestel u nis menjëherë për të mbledhur hollësi mbi viktimën dhe personat e dyshuar.
Intervistën e parë me Jehanne-n e zhvilloi një ditë pas sulmit. Ai e gjeti të shtrirë në shtrat, të tronditur nga ajo që kishte përjetuar dhe të frikësuar për foshnjën e saj. Ajo i tregoi pa hezitim hollësitë e sulmit dhe sa më shumë informacion që mund të kujtonte për sulmuesit.
Të nesërmen, Jehanne lindi një vajzë.
Dënimi për rrëmbimin dhe sulmin ishte, teknikisht, vdekja, por shumica e krimeve nuk ndiqeshin penalisht.
Vendimi i Jehanne-s për të treguar historinë e saj ishte disi i pazakontë. Kishte shumë arsye që mund ta kishin penguar të fliste hapur.
Qyteti nuk kishte një histori të lavdishme në fushën e drejtësisë penale. Dënimi për rrëmbim dhe sulm ishte, në parim, vdekja. Megjithatë, shumica e krimeve nuk ndiqeshin penalisht. Me pak fjalë, Jehanne nuk kishte shumë për të fituar duke paraqitur një ankesë.
Falë informacionit që dha Jehanne, Borestel arriti të kapte shpejt shumicën e sulmuesve.
Pas marrjes në pyetje, burrat mohuan se e kishin sulmuar Jehanne-n. Borestel organizoi një përballje, gjatë së cilës ajo u takua me sulmuesit dhe përsëriti versionin e saj të ngjarjeve.
Kur ata vazhduan të mos pranonin fajësinë, zyrtarët bashkiakë ranë dakord se ishte e pranueshme të përdornin masa “të jashtëzakonshme”. Njëri prej burrave u torturua me një metodë të ngjashme me mbytjen e simuluar me ujë. Përfundimisht, të gjithë rrëfyen.
Tashmë, me rrëfimet në dorë, qyteti vendosi dënimin e përshtatshëm: vdekjen.
Por kishte një problem. Si mercenarë, burrat ishin teknikisht nën autoritetin e dukës. Ky i fundit kishte nxjerrë kohët e fundit një deklaratë ku dënonte sjelljen e mercenarëve dhe pretendonte se dëshironte që banorët e Dijonit të ndiheshin të sigurt.
Tani ai kishte mundësinë të ndëshkonte publikisht shkeljet e tyre. A do ta shfrytëzonte këtë mundësi?
Hetimi ndaj paditëses
Pak kohë më vonë, zyrtarët bashkiakë morën një njoftim nga autoritetet e dukës. Ato rekomandonin që burrat të liroheshin.
Bashkia kundërshtoi dhe u përpoq të fitonte kohë. Ndërkohë, urdhëroi një hetim të ri, këtë herë ndaj vetë Jehanne-s.
Qëllimi nuk ishte ta nxirrnin Jehanne-n para gjyqit, por të vlerësonin nëse ajo ishte një paditëse e besueshme dhe legjitime. Siç shkroi Borestel, ai do të hetonte nëse ajo ishte një “preudefemme”, pra një grua e martuar dhe e respektuar, apo një “grua me moral të shthurur”.
Borestel intervistoi fqinjët dhe persona të tjerë që mund të kishin informacion për Jehanne-n. Shumë prej tyre thanë se ajo u ishte dukur një grua e respektuar. Askush nuk e kishte turpëruar apo fajësuar për sulmin që kishte përjetuar.
Megjithatë, shpejt dolën në dritë disa hollësi që binin ndesh me historinë që ajo i kishte treguar Borestel-it.
Një fqinj tha se Jehanne kishte lindur një fëmijë tjetër dy vjet më parë, në një manastir aty pranë. Mendohej se babai i fëmijës ishte një prift, me të cilin ajo kishte ndarë një dhomë në atë kohë. Dukej se Jehanne nuk e kishte parë bashkëshortin e saj prej disa vitesh.
Pavarësisht kërcënimit të mundshëm të hakmarrjes, fqinjët dhe të njohurit e saj e kishin ndihmuar Jehanne-n të gjente vende ku të strehohej.
Borestel u takua përsëri me Jehanne-n për ta përballur me provat e reja. Që nga biseda e tyre e fundit, ajo ishte kërcënuar nga mbështetësit e mercenarëve.
Pavarësisht rrezikut të hakmarrjes, fqinjët dhe të njohurit vazhduan ta ndihmonin, duke i gjetur vende ku mund të fshihej. Përfundimisht, ajo kishte përfunduar në një spital, ku punonte.
Jehanne pranoi para Jaques-it se më parë kishte thënë disa gjëra të pavërteta. Ajo pohoi se bashkëshorti e kishte braktisur disa vite më parë për të shkuar në luftë. Pas kësaj, ajo kishte njohur një prift, ishte bërë e dashura e tij dhe kishte lindur dy fëmijë prej tij.
Atëherë, a e bënte kjo Jehanne-n një grua me moral të shthurur?
Në përmbledhjen e saj, të regjistruar nga Borestel, ajo tha: “Ishte më mirë të shfrytëzoja trupin tim për të siguruar jetesën, sesa të detyrohesha të vidhja nga njerëzit.”
Një këndvështrim i ri
Kjo përputhej me moralin seksual të ndërlikuar të asaj kohe. Marrëdhëniet seksuale para martesës supozohej se ishin të ndaluara, por në praktikë lejoheshin gjerësisht.
Priftërinjtë duhej të respektonin beqarinë, por shumë prej tyre kishin të dashura dhe fëmijë të lindur jashtë martese.
Prostitucioni konsiderohej, në parim, një mëkat i rëndë moral, por në praktikë tolerohej gjerësisht.
Jehanne nuk ishte ajo që kishte pretenduar të ishte. Ajo nuk ishte bashkëshortja e përkorë dhe e respektuar që ishte paraqitur fillimisht. Siç doli më vonë, ajo jetonte në mëkat. Por gjëja interesante ishte se kjo nuk kishte rëndësi.
Edhe pasi dëgjuan provat e reja të paraqitura nga Borestel, prokurorët vendosën të vazhdonin çështjen kundër sulmuesve. Fakti që Jehanne kishte lindur fëmijë jashtë martese me një prift nuk rezultoi vendimtar.
Zyrtarët dëshironin që mercenarët të dënoheshin me vdekje.
Megjithatë, u shfaq një tjetër problem: mercenarët nuk ndodheshin më në burg.
Autoritetet e dukës kishin pretenduar se burrat ishin anëtarë të klerit dhe, për këtë arsye, duhej t’u nënshtroheshin vetëm ligjeve kishtare.
Ky pretendim ishte qartazi absurd, pasi klerikëve u ndalohej të mbanin armë. Megjithatë, autoritetet bashkiake nuk kishin mundësi të ndërhynin. Pas dy muajsh në burg, burrat u liruan.
“Kjo shoqëri mesjetare nuk merrej me fajësimin dhe turpërimin e viktimave në atë masë sa kam mundur të konstatoj”, thotë Sara McDougall.
Bëhet e pamundur të gjurmohet se çfarë ndodhi më pas me Jehanne-n. A u bë prostitutë? Është e mundur. Në Dijon, rreth asaj periudhe, kishte disa gra me emrin Jehanne që e ushtronin këtë veprimtari. Por dokumentet janë tepër të paplota për të nxjerrë një përfundim të sigurt.
Pavarësisht se si përfundoi historia e saj, McDougall e vlerësoi mundësinë për të njohur sadopak këtë grua, përmes një fragmenti të vogël të jetës së saj, të ruajtur në një tufë dokumentesh gjyqësore 600-vjeçare.
“Kam një admirim të madh për të. Më bën shumë përshtypje mënyra se si ajo vazhdoi të mbronte veten”, thotë McDougall.
Pavarësisht kohëve të vështira, “ajo e shihte veten si një person që kishte mundësi të vepronte dhe të bënte zgjedhje”.
Mbi të gjitha, historia e Jehanne-s sfidon bindjet e përhapura për Mesjetën.
“Kjo shoqëri mesjetare nuk merrej me fajësimin dhe turpërimin e viktimave në atë masë sa kam mundur të konstatoj”, thotë McDougall.
“Gratë mund të bënin akuza. Atyre nuk u duhej të kujtonin çdo hollësi në mënyrë të përsosur dhe as të ishin të virgjëra të përsosura.”
Edhe pasi Jehanne paraqiti ankesën e saj, fqinjët u bashkuan për ta ndihmuar.
Jeta e grave në Mesjetë ishte padiskutim e vështirë dhe ndëshkuese, dhe pa dyshim që disa të mbijetuara u trajtuan keq. Por Jehanne arriti të raportonte një krim, të merrej seriozisht, të gjente mbështetje dhe miqësi gjatë asaj sprove dhe të siguronte njëfarë drejtësie, sado të kufizuar.
Çfarëdo që të ketë bërë më pas, të paktën mund ta mbante me vete këtë arritje.
